NATO muốn chứng minh châu Âu có thể tự bảo vệ Bắc Cực

Giữa một buổi sáng giá lạnh tại vùng Bắc Cực của Na Uy, các binh sĩ Anh và Na Uy lặng lẽ băng qua khu rừng bạch dương phủ đầy tuyết để thực hiện một nhiệm vụ trinh sát mô phỏng. Đây là một phần của cuộc diễn tập quân sự quy mô lớn của NATO với sự tham gia của khoảng 30.000 binh sĩ, mô phỏng chiến dịch phản công nhằm vào đối phương. Những cuộc diễn tập này phản ánh mối quan ngại ngày càng lớn của NATO trước sự gia tăng hiện diện quân sự của Nga tại Bắc Cực trong hơn một thập kỷ qua.

Cuộc diễn tập diễn ra hồi tháng 3/2026 nằm trong khuôn khổ sáng kiến Arctic Sentry, được NATO triển khai nhằm tăng cường năng lực phòng thủ tại Bắc Cực và chứng minh với Washington rằng các đồng minh châu Âu cùng Canada có thể đảm nhận vai trò bảo vệ sườn phía bắc của liên minh.

Tổng thư ký NATO Mark Rutte công bố sáng kiến Arctic Sentry vào tháng 2/2026, khi ông tìm cách thuyết phục Tổng thống Mỹ Donald Trump từ bỏ ý định sáp nhập Greenland.

Theo Reuters, ông Rutte đã thành công khi thuyết phục ông Trump, song việc tăng cường đáng kể năng lực quân sự của NATO tại Bắc Cực vẫn là một thách thức lớn.

Các quan chức NATO cho rằng, liên minh sẽ phải đầu tư lâu dài vào nhiều năng lực quân sự như tàu phá băng, tàu ngầm, máy bay không người lái và hệ thống vệ tinh. Đây là gánh nặng không nhỏ đối với các đồng minh trong bối cảnh Washington đang xem xét cắt giảm hiện diện quân sự tại châu Âu và Tổng thống Trump nhiều lần đặt câu hỏi về tương lai của NATO.

Bắc Cực trở thành tâm điểm cạnh tranh chiến lược

Trong phần lớn lịch sử gần 80 năm của NATO, Bắc Cực hiếm khi được xem là ưu tiên chiến lược. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu làm tan băng, nguồn tài nguyên khổng lồ của khu vực cùng sự gia tăng hiện diện của Nga và Trung Quốc đã khiến khu vực này trở thành một trong những điểm nóng địa chính trị mới.

Theo giới quan sát, Moscow đã đầu tư mạnh vào khu vực này bằng việc hiện đại hóa hạm đội tàu phá băng lớn nhất thế giới, đồng thời khôi phục hàng chục căn cứ quân sự từ thời Liên Xô. Khi băng tan mở ra các tuyến hàng hải mới, Bắc Cực ngày càng trở thành khu vực có ý nghĩa chiến lược, đồng thời là tuyến đường ngắn nhất để các tên lửa đạn đạo liên lục địa của Nga tiếp cận lãnh thổ Mỹ.

"Không một cường quốc nào trong thế kỷ 21 có thể duy trì vị thế toàn cầu nếu không có sự hiện diện mạnh mẽ tại Bắc Cực dưới một hình thức nào đó", cựu Tổng thống Iceland Olafur Ragnar Grimsson, Chủ tịch Diễn đàn Vòng Bắc Cực nhận định.

Vẫn chưa rõ Mỹ sẽ tăng hay giảm mức đóng góp cho hoạt động phòng thủ Bắc Cực trong khuôn khổ Arctic Sentry - sáng kiến do Bộ Tư lệnh Liên quân Norfolk (bang Virginia) điều phối từ năm 2019 nhằm theo dõi hoạt động quân sự của Nga tại khu vực này.

Một quan chức NATO khẳng định, Mỹ vẫn là lực lượng nòng cốt trong chiến lược phòng thủ Bắc Cực của liên minh, đồng thời cho biết cam kết này đã được tái khẳng định trong tuyên bố chung của các nước thành viên NATO ở Bắc Cực hồi tháng 6/2026.

Tuy nhiên, Lầu Năm Góc và Nhà Trắng chưa phản hồi các câu hỏi về việc liệu kế hoạch rà soát lực lượng Mỹ tại châu Âu có ảnh hưởng đến năng lực phòng thủ Bắc Cực hay không. Cùng với những tranh cãi liên quan đến tham vọng của Tổng thống Trump đối với Greenland, vấn đề an ninh Bắc Cực được dự báo sẽ là một trong những chủ đề đáng chú ý tại hội nghị thượng đỉnh NATO sắp tới.

Tổng thống Trump nhiều lần hối thúc các đồng minh tăng cường đóng góp cho năng lực phòng thủ của chính họ, đồng thời coi Bắc Cực là khu vực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với an ninh quốc gia và lợi ích kinh tế của Mỹ.

Gấp rút dựng lá chắn phòng thủ

Dù đối mặt nhiều thách thức, NATO đang từng bước tăng cường năng lực phòng thủ tại Bắc Cực. Các quốc gia Bắc Âu hiện nằm trong nhóm có mức chi tiêu quốc phòng cao nhất của liên minh và đang hướng tới mục tiêu dành 5% GDP cho quốc phòng vào năm 2035 theo cam kết của NATO.

Mỹ và Phần Lan đang hợp tác đóng mới tối đa 6 tàu phá băng, trong đó chiếc đầu tiên dự kiến được bàn giao vào năm 2027. Na Uy cũng đẩy mạnh hiện đại hóa hải quân với kế hoạch mua thêm tàu khu trục và tàu ngầm. Trong khi đó, các nước Bắc Âu đã hợp nhất lực lượng không quân, hình thành một hạm đội có quy mô tương đương Không quân Hoàng gia Anh.

Tại Bắc Mỹ, Canada đang đẩy mạnh hiện diện quân sự ở vùng cực trong bối cảnh Ottawa muốn giảm sự phụ thuộc kéo dài nhiều thập kỷ vào năng lực phòng thủ của Washington. Chính phủ Canada đã công bố kế hoạch tăng cường quốc phòng Bắc Cực trị giá 35 tỷ CAD (khoảng 25,7 tỷ USD) hồi tháng 3/2026. Kế hoạch này bao gồm đầu tư vào hạ tầng quân sự và nâng cấp các sân bay ở khu vực Bắc Cực. Ottawa cũng đang tăng cường hợp tác với các nước Bắc Âu và cùng Đan Mạch phát triển các tàu có khả năng hoạt động trong điều kiện băng giá.

Tháng 6/2025, NATO đã triển khai một đơn vị mới gồm 600 binh sĩ đóng tại vùng Lapland, trải dài trên lãnh thổ Thụy Điển và Phần Lan.

Tuy nhiên, theo bà Iris Ferguson, cựu Phó Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, việc dành ưu tiên cho Bắc Cực vẫn không hề dễ dàng. "Khi một cuộc chiến quy mô lớn vẫn đang diễn ra ở phía đông, rất khó để thuyết phục các nước dồn nguồn lực cho một khu vực chưa tạo cảm giác cấp bách như Bắc Cực", bà Ferguson nói, đề cập cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine.

Trong khuôn khổ cuộc tập trận Arctic Sentry, các chỉ huy quân sự Mỹ đã tìm cách trấn an các đồng minh châu Âu về cam kết của Washington đối với an ninh NATO. Tuy nhiên, giới lãnh đạo châu Âu vẫn lo ngại trước những phát biểu của Tổng thống Donald Trump về khả năng sáp nhập Greenland và việc Mỹ có thể giảm vai trò trong NATO.