Cơ chế bù đắp phải dựa trên chi phí thực tế, kiểm toán độc lập

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá, Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) đã có những bước đột phá đó là chuyển từ tiền kiểm, cấp phép sang đăng ký, hậu kiểm dựa trên dữ liệu. Dự thảo giảm 14 thủ tục hành chính xuống còn 1 thủ tục là đăng ký điện tử. Đây là hướng đi này đúng tinh thần cải cách, giảm rào cản gia nhập thị trường, phù hợp với kinh tế số.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng cho rằng: "Hậu kiểm chỉ hiệu quả khi có dữ liệu thực và công cụ giám sát đủ mạnh. Nếu hệ thống chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý chưa hoàn thiện, hoặc tiêu chí, mức độ rủi ro còn chung chung thì hậu kiểm dễ trở thành hình thức hoặc tạo gánh nặng đột xuất cho doanh nghiệp. Tôi đề nghị luật lần này, cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra phải làm rõ nghĩa vụ chia sẻ dữ liệu tối thiểu và mã định danh bưu gửi hành chính sự cố; đồng thời quy định lộ trình chuyển đổi số bắt buộc cho doanh nghiệp quy mô lớn, kèm hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp nhỏ".

Bên cạnh đó, phải phân định rõ ranh giới giữa bưu chính, vận tải và logistics cần sắc nét hơn nữa. Dự thảo xác định dịch vụ bưu chính theo bản chất hoạt động là chấp nhận, chia chọn, vận chuyển, phát và các công đoạn gắn trực tiếp với bưu gửi như kho xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả trên mạng bưu chính cố định và khả năng truy vết, loại trừ vận tải, kho bãi logistics độc lập.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu cần phải định danh, truy vết bưu gửi, quản lý theo rủi ro – nền tảng của bưu chính số. Mỗi bưu gửi được gắn mã định danh duy nhất từ lúc chấp nhận, duy trì suốt hành trình, thu nhập thông tin người gửi theo mức độ rủi ro. Đây là bước tiến quan trọng để chuyển từ quản lý phát hiện vi phạm sang phòng ngừa rủi ro, phù hợp với kinh tế số và yêu cầu an ninh. Tuy nhiên, cần cân bằng với quyền riêng tư và chi phí tuân thủ. Chủ tịch Quốc hội đề nghị quy định rõ nguyên tắc tối thiểu cần thiết, phân tầng rủi ro minh bạch. Ví dụ dựa trên giá trị hàng hóa, loại hàng, lịch sử người gửi, điểm đến, để bảo vệ dữ liệu cá nhân theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Khẳng định, dịch vụ bưu chính phổ cập và công ích mở rộng nhưng phải tính đến tính bền vững về tài chính, theo Chủ tịch Quốc hội phải hướng sâu, đúng, vì thương mại điện tử lan tỏa đến vùng sâu, vùng xa. Người dân miền núi, biên giới, hải đảo cần tiếp cận dịch vụ với giá hợp lý. Rủi ro lớn nhất là cơ chế tài chính nếu không bù đắp, không minh bạch, ổn định thì dễ tạo ra méo mó cạnh tranh hoặc gánh nặng cho doanh nghiệp tư nhân.

Vì vậy, Chủ tịch Quốc hội đề nghị xác định rõ những dịch vụ công ích mà thị trường không giải quyết được; cơ chế bù đắp phải dựa trên chi phí thực tế, kiểm toán độc lập và không làm méo mó thị trường cạnh tranh; ưu tiên phát triển điểm phục vụ đa năng kết hợp dịch vụ công ích, dịch vụ số.

Chủ tịch Quốc hội cũng nêu các vấn đề cần làm rõ thêm để tránh vướng mắc khi thực thi, đó là vấn đề bồi thường thiệt hại. Một số quy định còn chưa nhất quán, vì vậy, cần cho phép người nhận có thời gian hợp lý (24 tiếng hoặc 48 tiếng) phản hồi với hàng hư hỏng bên trong không phát hiện ngay, hoặc loại trừ giới hạn bồi thường trong trường hợp lỗi cố ý.

Cần quy trình hậu kiểm riêng đơn giản hơn, tránh can thiệp sâu vào mô hình tổ chức. Về Cơ chế kiểm soát, nên nêu cụ thể hóa phạm vi, thời gian, điều kiện, cơ chế để khuyến khích đổi mới. Điều khoản chuyển tiếp, dự thảo 12 tháng là hợp lý, nhưng cần hướng dẫn chi tiết để doanh nghiệp có giấy phép không bị gián đoạn.

Chủ tịch Quốc hội nhìn nhận, dự thảo luật lần này đã nắm bắt xu thế: bưu chính không còn là "thư tín" nữa mà là hạ tầng thiết yếu của kinh tế số, của dòng chảy hàng hóa. Việc chuyển sang quản lý trên dữ liệu, hậu kiểm và định danh là bước tiến lớn.

Chủ tịch Quốc hội mong muốn, dự thảo luật phải làm rõ hơn ranh giới pháp lý; xây dựng hệ thống dữ liệu và hậu kiểm thực chất; bảo đảm cơ chế tài chính công ích minh bạch, bền vững; cân bằng giữa tạo thuận lợi kinh doanh với bảo vệ người tiêu dùng và an ninh mạng lưới.

Cần phải bổ sung cơ chế người tiêu dùng được truy xuất dữ liệu đo lường theo thời gian thực

Cho ý kiến về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, cần phải bổ sung cơ chế người tiêu dùng được truy xuất dữ liệu đo lường theo thời gian thực, đặc biệt là với công tơ điện, nước, xăng dầu để làm căn cứ khiếu nại, bồi thường.

Phát huy vai trò doanh nghiệp và xã hội hóa hạ tầng đo lường. Theo đó phải quy định rõ cơ chế đánh giá độc lập, công khai kết quả phê duyệt; có chính sách ưu đãi như thuế, tín dụng, đất đai đủ hấp dẫn để doanh nghiệp đầu tư đo lường chiến lược; đồng thời duy trì vai trò của Nhà nước trong lĩnh vực liên quan đến an ninh, an toàn công cộng.

Theo Chủ tịch Quốc hội việc bảo vệ người tiêu dùng, chống gian lận, cần cơ chế thực thi mạnh hơn; đề nghị bổ sung cơ chế bồi thường nhanh, tự động; quy định rõ trách nhiệm hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo, trang bị thiết bị cho cấp xã; tăng chế tài đối với gian lận có tổ chức, đặc biệt là can thiệp phần mềm, phương tiện đo thông minh.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cần hoàn thiện phân định Nhóm 1 và Nhóm 2 với tiêu chí rõ ràng, ổn định để tránh việc doanh nghiệp bị kéo sang Nhóm 2 một cách tùy tiện. Việc đồng bộ hóa pháp luật, phải rà soát kỹ với Luật Đầu tư, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Giao dịch điện tử và các quy định về kinh tế số để tránh chồng chéo. Trong năng lực đo lường chiến lược, cần ưu tiên cho đo lường lượng tử, AI, cảm biến thông minh, theo Chủ tịch Quốc hội, đây là nền tảng cạnh tranh dài hạn.

Về điều khoản chuyển tiếp, cần quy định cụ thể cho doanh nghiệp đã có giấy chứng nhận để không bị gián đoạn hoạt động.