Mở rộng dịch vụ bưu chính công ích

Tại ngày làm việc đầu tiên của Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ,Trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnhsự cần thiết phải sửa đổi luật nhằm thể chế hóa các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về hoàn thiện thể chế, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và đổi mới phương thức quản lý nhà nước trong lĩnh vực bưu chính.

Sau 15 năm thi hành, Luật Bưu chính năm 2010 đã góp phần thúc đẩy thị trường phát triển. Tuy nhiên, sự bùng nổ của thương mại điện tử và quá trình chuyển đổi số khiến phạm vi điều chỉnh của luật hiện hành bộc lộ những hạn chế, đòi hỏi phải hoàn thiện khung pháp lý để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) gồm 8 chương, 51 điều, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, tập trung vào bốn nhóm nội dung cơ bản, trong đó đáng chú ý là mở rộng dịch vụ bưu chính công ích và phát triển bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế số.

Cụ thể, dự thảo đề xuất mở rộng dịch vụ bưu chính phổ cập từ thư sang thư và gói, kiện hàng hóa trên phạm vi toàn quốc. Đây là nội dung có ý nghĩa thiết thực đối với người dân ở vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo, nơi việc tiếp cận các dịch vụ giao nhận hàng hóa có thể gặp nhiều khó khăn.

Khi phạm vi dịch vụ phổ cập được mở rộng, người dân tại những địa bàn này có thêm điều kiện tiếp cận dịch vụ vận chuyển hàng hóa, tham gia mua bán trực tuyến và kết nối với thị trường rộng lớn hơn. Đối với các hộ kinh doanh, cơ sở sản xuất nhỏ và người dân có sản phẩm đặc trưng tại địa phương, mạng lưới bưu chính cũng có thể trở thành kênh hỗ trợ đưa hàng hóa đến người tiêu dùng ngoài địa bàn sinh sống.

Dự thảo đồng thời quy định mức thu dịch vụ bưu chính phổ cập được áp dụng thống nhất trên toàn quốc đối với cùng loại dịch vụ, không cao hơn giá bình quân trên thị trường của dịch vụ bưu chính thương mại tương đương. Quy định này hướng tới bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu cho người dân, đồng thời đặt ra yêu cầu xây dựng cơ chế cung ứng phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa bàn.

Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách sẽ phụ thuộc vào khả năng tổ chức mạng lưới, chất lượng phát hàng, tính ổn định của dịch vụ và việc thực hiện mức giá theo quy định. Đây là những yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng tham gia thương mại điện tử của người dân, nhất là tại các khu vực có điều kiện giao thông và hạ tầng còn hạn chế.

Phát triển bưu chính thành hạ tầng thiết yếu của kinh tế số

Một nội dung quan trọng khác của dự thảo được Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biếtlà mở rộng phạm vi dịch vụ bưu chính, bao gồm các công đoạn chấp nhận, chia chọn, vận chuyển và phát bưu gửi được tổ chức, vận hành trên mạng bưu chính. Các hoạt động lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói và hoàn trả chỉ thuộc dịch vụ bưu chính khi liên quan trực tiếp đến từng bưu gửi trong quá trình cung cấp dịch vụ.

Dự thảo cũng định hướng phát triển mạng bưu chính bảo đảm kết nối, lưu thông bưu gửi trên toàn quốc; phân loại doanh nghiệp theo vai trò tổ chức, vận hành mạng để xác định quyền và nghĩa vụ phù hợp. Qua đó, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nâng cao năng lực vận hành, đáp ứng nhu cầu giao nhận ngày càng tăng của thương mại điện tử.

Về chuyển đổi số, dự thảo quy định mã nhận dạng duy nhất cho từng bưu gửi trong phạm vi hệ thống của doanh nghiệp bưu chính. Mã này được tạo lập từ thời điểm doanh nghiệp chấp nhận bưu gửi, phục vụ việc theo dõi, truy vết và quản lý thông tin người gửi, trừ các trường hợp đặc biệt.

Việc tăng cường khả năng truy vết có thể góp phần nâng cao tính minh bạch, hỗ trợ xử lý khiếu nại và xác định trách nhiệm khi phát sinh sự cố trong quá trình giao nhận. Tuy nhiên, việc thu thập, lưu trữ và sử dụng dữ liệu cần được thực hiện phù hợp với quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu, quyền riêng tư và an toàn thông tin.

Cần làm rõ phạm vi điều chỉnh, tránh chồng chéo pháp luật

Trình bày báo cáo thẩm tra dự án luật, bà Nguyễn Thanh Hải, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Bưu chính. Dự án luật cơ bản đáp ứng yêu cầu về tính hợp hiến, hợp pháp, tương thích với các điều ước quốc tế và đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát các quy định nhằm thể hiện rõ sự đổi mới phương thức quản lý nhà nước, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ; đồng thời phân cấp, phân quyền gắn với năng lực thực thi, bảo đảm tính thống nhất với các luật có liên quan.

Đáng chú ý, Điều 1 của dự thảo về phạm vi điều chỉnh vẫn giữ nguyên như luật hiện hành, trong khi nội dung các chương, điều khác đã mở rộng đáng kể phạm vi hoạt động bưu chính. Vì vậy, cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định xác định bưu chính là hạ tầng thiết yếu phục vụ logistics, thương mại điện tử và kinh tế số, đồng thời làm rõ các hoạt động trực tiếp gắn với cung cấp dịch vụ bưu chính trên môi trường số.

Ủy ban cũng lưu ý việc mở rộng khái niệm dịch vụ bưu chính sang lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói và hoàn trả có thể giao thoa với pháp luật về thương mại, logistics, vận tải và các cam kết quốc tế. Bên cạnh đó, dự thảo bỏ giới hạn khối lượng bưu gửi 22 kg theo quy định trước đây, nên cần tiếp tục làm rõ tiêu chí phân định dịch vụ bưu chính với các dịch vụ khác, tránh chồng chéo, tạo kẽ hở pháp luật hoặc gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh.

Cơ quan thẩm tra đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo chịu trách nhiệm về tính khả thi của các chính sách mới, không để phát sinh khoảng trống pháp lý, tiêu cực hoặc điểm nghẽn trong quá trình thực hiện.

Việc sửa đổi Luật Bưu chính được kỳ vọng tạo nền tảng pháp lý phù hợp với sự phát triển của thương mại điện tử, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ cho người dân trên cả nước. Để mục tiêu này đi vào thực tế, các quy định về dịch vụ phổ cập, chất lượng mạng lưới, giá cước, quản lý dữ liệu và trách nhiệm doanh nghiệp cần được hoàn thiện đồng bộ, bảo đảm người dân ở vùng sâu, vùng xa không chỉ có thêm cơ hội mua bán trực tuyến mà còn được tiếp cận dịch vụ giao nhận thuận tiện, minh bạch và phù hợp với khả năng chi trả.