Đổi mới quản lý, giảm thủ tục hành nghề kiến trúc

Chiều 10/8, Quốc hội tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, khóa XVI, thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu tập trung góp ý vào nhiều nội dung như đổi mới phương thức quản lý hành nghề kiến trúc, bảo đảm bản sắc kiến trúc vùng miền, đồng thời làm rõ ranh giới giữa pháp luật về kiến trúc, quy hoạch và xây dựng.

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết Bộ sẽ tiếp thu đầy đủ ý kiến đại biểu, tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dự án luật sau khi có kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, trước khi trình Chính phủ và Quốc hội xem xét, thông qua.

Về đề xuất ứng dụng mô hình thông tin công trình (BIM) trong thiết kế kiến trúc, Bộ trưởng khẳng định đây là yêu cầu tất yếu trong tiến trình chuyển đổi số, đồng thời góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong ngành xây dựng.

Theo Bộ trưởng, thực tế ngành xây dựng đã từng bước áp dụng BIM trong nhiều khâu như thiết kế, thi công, quản lý và vận hành công trình. Việc đưa nội dung này vào dự thảo Luật Kiến trúc nhằm khuyến khích kiến trúc sư tiếp cận công nghệ mới, nâng cao chất lượng thiết kế và hiệu quả quản lý dự án.

Liên quan đến chứng chỉ hành nghề, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết dự thảo luật không coi hoạt động hành nghề kiến trúc là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Việc thành lập tổ chức, tham gia thị trường và cung cấp dịch vụ được thực hiện theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp, đầu tư và các luật liên quan.

Đáng chú ý, dự thảo đã thu hẹp đáng kể các trường hợp phải có chứng chỉ hành nghề, chỉ áp dụng đối với một số vị trí yêu cầu cao về chuyên môn và trách nhiệm như chủ nhiệm công trình, kiến trúc sư trưởng.

Theo Bộ trưởng, đây là những vị trí giữ vai trò quan trọng trong thiết kế công trình, tổ chức không gian kiến trúc đô thị, nông thôn, do đó, cần có sự xác nhận về năng lực chuyên môn của cơ quan quản lý nhà nước.

Trước băn khoăn của đại biểu về việc số hóa dữ liệu hành nghề có thực sự giúp giảm thủ tục hay không, Bộ trưởng nhấn mạnh chuyển đổi số chỉ có ý nghĩa khi thay đổi thực chất phương thức quản lý, giảm hồ sơ, rút ngắn thời gian xử lý và hạn chế can thiệp hành chính.

Theo đó, với các trường hợp không thuộc diện bắt buộc có chứng chỉ, dự thảo quy định cơ chế cập nhật thông tin về văn bằng, kinh nghiệm và phạm vi hoạt động trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia.

Việc kê khai này không phải thủ tục xin phép hành nghề, mà phục vụ công tác quản lý, kiểm tra và hậu kiểm khi cần thiết.

Đối với các chức danh vẫn phải có chứng chỉ, dự thảo hướng tới đơn giản hóa tối đa thủ tục cấp, cấp lại; đồng thời bỏ thi sát hạch và hội đồng xét cấp, qua đó rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ.

Làm rõ ranh giới giữa kiến trúc, quy hoạch và xây dựng

Về nội dung bảo đảm bản sắc văn hóa trong kiến trúc, Bộ trưởng cho biết khoản 1 Điều 5 của dự thảo đã quy định các yếu tố cấu thành bản sắc, gồm không gian kiến trúc, kỹ thuật, tri thức, văn hóa và đặc trưng vùng miền.

Bên cạnh đó, khoản 2 Điều 15 tiếp tục cụ thể hóa các yếu tố đặc trưng theo từng khu vực trong quá trình xây dựng quy chế quản lý kiến trúc.

Theo Bộ trưởng, quy định này nhằm bảo đảm bản sắc văn hóa được thể hiện phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương, từng vùng miền.

Liên quan đến đề nghị làm rõ ranh giới giữa pháp luật về kiến trúc, quy hoạch đô thị, nông thôn và xây dựng, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho rằng việc phân định rõ phạm vi điều chỉnh là cần thiết để tránh chồng chéo trong quản lý.

Theo đó, pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn tập trung vào tổ chức không gian phát triển, sử dụng đất, hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và định hướng các khu chức năng.

Trong khi đó, pháp luật về kiến trúc được triển khai thông qua quy chế quản lý kiến trúc trên cơ sở quy hoạch đã được phê duyệt, tập trung vào hình thái không gian, cảnh quan, mặt đứng công trình, vật liệu, màu sắc và các điểm nhấn kiến trúc.

Pháp luật về xây dựng điều chỉnh toàn bộ quá trình từ khảo sát, thiết kế, cấp phép, thi công đến quản lý công trình.

“Hồ sơ kiến trúc là một phần trong hồ sơ thiết kế xây dựng và phải tuân thủ quy hoạch, quy chuẩn, tiêu chuẩn cũng như yêu cầu về an toàn công trình”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Tránh chồng chéo trong quản lý công trình có giá trị kiến trúc, di sản

Đối với các công trình vừa có giá trị kiến trúc vừa có giá trị di sản văn hóa, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết dự thảo luật được xây dựng theo hướng phân định rõ trách nhiệm quản lý, tránh tình trạng áp dụng đồng thời nhiều cơ chế.

Theo đó, các công trình đã được xếp hạng di tích hoặc thuộc danh mục kiểm kê di tích sẽ thực hiện quản lý theo pháp luật về di sản văn hóa. Trường hợp công trình kiến trúc được xếp hạng hoặc bổ sung vào danh mục di tích sau này, việc quản lý cũng chuyển sang theo quy định của pháp luật về di sản.

Bộ trưởng cho biết, đối với các công trình này, quản lý về kiến trúc chỉ tập trung vào các yếu tố như hình thái không gian, chiều cao, mật độ, khối tích, màu sắc, vật liệu và mặt đứng thông qua quy chế quản lý kiến trúc; không điều chỉnh những nội dung thuộc phạm vi pháp luật về di sản.

“Việc quản lý các khu vực này cần có sự tham gia của cơ quan văn hóa, chuyên gia di sản, chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư, nhằm vừa bảo đảm yêu cầu bảo tồn, vừa phát huy giá trị kiến trúc, cảnh quan và bản sắc vùng miền”, Bộ trưởng nhấn mạnh.