Mở rộng cơ hội cứu người, siết chặt kỷ cương pháp lý

Sáng 2/11, tại phiên thảo luận ở hội trường của Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đã phát biểugiải trình, làm rõ một số vấn đề mà các đại biểu Quốc hội nêu xung quanh dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Bộ trưởng Đào Hồng Lan ghi nhận và đánh giá cao những ý kiến đóng góp tâm huyết, trách nhiệm từ các đại biểu Quốc hội liên quan đến các điều khoản nhạy cảm như hiến mô, tạng ở người dưới 18 tuổi, quyền tự quyết của người hiến hay cơ chế điều phối minh bạch. Người đứng đầu ngành y tế khẳng định, mục tiêu cốt lõi của việc sửa đổi luật lần này là tạo hành lang pháp lý tối ưu vừa để bảo vệ tốt nhất cho người hiến -đặc biệt là trẻ em và các nhóm yếu thế -vừa không khép lại cánh cửa hy vọng sống cuối cùng của những bệnh nhân hiểm nghèo.

Trước những băn khoăn của dư luận về nguy cơ trục lợi hay tội phạm xuyên quốc gia liên quan đến mô, tạng, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh,ngành y tế luôn đặt yếu tố đạo đức và sự an toàn của người dân lên hàng đầu. Pháp luật phải là "nút chặn" vững chắc để ngăn chặn mọi hành vi vi phạm, đồng thời mở rộng không gian nhân đạo để dòng chảy sẻ chia trong cộng đồng không bị cản trở bởi những kẽ hở pháp lý.

Hoàn thiện quy định đối với người hiến sống và người chết não

Làm rõ các nhóm đối tượng hiến tạng, theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến của các đại biểu để phân định rạch ròi: Đối với người hiến sống, tuyệt đối cấm lấy các mô, tạng không có khả năng tái tạo gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng. Đối với mô có khả năng tái tạo như máu hay tế bào gốc, việc lấy từ người dưới 18 tuổi phải chịu sự kiểm soát ngặt nghèo, chỉ thực hiện trong trường hợp đặc biệt không ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ, có sự đồng ý của bản thân, gia đình, giám định ADN và ưu tiên người cùng huyết thống gần. Các độ tuổi từ 18 đến 25 hoặc trên 25 tuổi cũng được quy định khung pháp lý tương ứng, gắn liền với sự giám sát của hội đồng độc lập để triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ thương mại hóa hoặc lợi dụng trẻ mồ côi, người yếu thế.

Đối với người hiến chết não, chết tuần hoàn: Việc xác định tình trạng tử vong phải do hội đồng chuyên môn độc lập thực hiện. Đặc biệt, với những trường hợp tử vong không rõ nguyên nhân, tai nạn hoặc nghi ngờ bạo hành, luật quy định bắt buộc phải có kết luận của cơ quan điều tra và giám định pháp y khẳng định không có yếu tố hình sự trước khi xem xét tiến hành theo thông lệ quốc tế.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan cũng chỉ ra một thực tế đáng suy ngẫm là công tác truyền thông hiện chưa đáp ứng tốt yêu cầu, dẫn đến việc nhiều mô sinh học quan trọng như giác mạc, vốn có thể lấy sau khi tử vong một cách rất nhân đạo, hiện nay phần lớn vẫn phải nhập khẩu từ nước ngoài với chi phí rất cao.

Đảm bảo công bằng trong điều phối và minh bạch về chi phí

Đề cập đến vấn đề điều phối mô, tạng, Bộ trưởng Đào Hồng Lan đồng tình với quan điểm của các đại biểu Quốc hội rằng nguyên tắc phân bổ phải tuân thủ tuyệt đối theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): Dựa trên tiêu chí lâm sàng, mức độ cấp cứu, độ tương thích miễn dịch và thời gian chờ đợi, tuyệt đối không dựa trên khả năng tài chính hay sự ưu ái cho bất kỳ cơ sở y tế nào.

Việc ứng dụng công nghệ thông tin với các thuật toán tự động trên cơ sở dữ liệu quốc gia sẽ giúp loại bỏ yếu tố cảm tính, bảo đảm sự công bằng cho người bệnh và ưu tiên đặc biệt cho trẻ em. Bên cạnh đó, ê-kíp thực hiện lấy tạng không được biết danh tính người nhận, và mọi trường hợp ngoại lệ đều phải do Hội đồng Quốc gia phê duyệt công khai.

Về vấn đề tài chính, tư lệnh ngành y tế khẳng định nguyên tắc bất di bất dịch: Mô, tạng là vô giá, không thể mua bán. Người bệnh chỉ chi trả các khoản phí dịch vụ thực tế phục vụ cho quá trình vận chuyển, bảo quản, phẫu thuật và thuốc ức chế miễn dịch. Tất cả phải được công khai minh bạch để Bảo hiểm Y tế có cơ sở định mức thanh toán, củng cố trọn vẹn niềm tin của nhân dân.

Bịt kín lỗ hổng, kiên quyết chống tội phạm mua bán mô,tạng

Tiếp thu các ý kiến đóng góp sâu sắc từ các đoàn đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh sự cần thiết phải rà soát kỹ thuật lập pháp tại các điều khoản về hành vi bị nghiêm cấmvà hoạt động dịch vụ kỹ thuật. Cần tách bạch hoàn toàn giữa chi phí dịch vụ kỹ thuật y tế và hành vi thương mại hóa cơ thể người, tránh gây hiểu lầm rằng Nhà nước dung túng cho việc mua bán chế phẩm sinh học.

Đồng thời, ngành y tế sẽ phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an và các cơ quan chức năng để bổ sung chế tài xử lý nghiêm khắc đối với các cơ sở y tế hoặc người có chuyên môn cố tình tiếp tay cho các đường dây môi giới, mua bán mô tạng trái phép, cũng như các hành vi làm giả giấy tờ thân nhân, huyết thống nhằm hợp thức hóa hồ sơ.

Khép lại phiên thảo luận, Bộ trưởng Đào Hồng Lan tái khẳng định rằng mỗi nghĩa cử hiến mô, tạng là một tấm lòng nhân ái vô giá, thể hiện truyền thống nhân đạo cao đẹp của dân tộc Việt Nam. Việc Quốc hội tập trung hoàn thiện dự thảo luật với sự cẩn trọng, chặt chẽ và nhân văn chính là động lực lớn nhất để lan tỏa tình yêu thương, thắp sáng thêm hàng ngàn cơ hội sống cho những bệnh nhân đang mòn mỏi chờ đợi phép màu trong cuộc đời.