Đề thi mở thì chấm thi cũng phải mở, coi trọng sự sáng tạo

Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Ngọc Thưởng cho biết, trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026, với những ý kiến trái chiều về đề thi, đặc biệt là đề Ngữ văn, cần chờ kết quả chấm thi và phổ điểm chính thức để có đánh giá đầy đủ, toàn diện và khách quan về độ khó, dễ của đề.

Theo ông, việc đánh giá chất lượng đề thi không thể tách rời từng khâu đơn lẻ mà phải dựa trên toàn bộ quy trình tổ chức kỳ thi, từ chấm thi, chấm thẩm định đến phân tích phổ điểm sau thi. Bộ GD&ĐT ghi nhận mọi ý kiến đóng góp từ dư luận, song việc xem xét và đánh giá phải tuân thủ nguyên tắc khách quan, khoa học và dựa trên dữ liệu thực tế.

Riêng với môn Ngữ văn, lãnh đạo Bộ nhấn mạnh đây là dạng đề mở, vì vậy đáp án và hướng dẫn chấm cũng được xây dựng theo hướng mở, tôn trọng quan điểm, cách tiếp cận và lập luận của thí sinh. Ngay cả trường hợp học sinh phản biện lại chính vấn đề đặt ra trong đề bài, vẫn có thể được đánh giá tích cực nếu lập luận chặt chẽ, có căn cứ và hợp lý. Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng nhấn mạnh thêm, với đề thi mở thì chấm thi cũng phải mở, coi trọng tư duy độc lập, khả năng bảo vệ quan điểm cá nhân và lập luận sáng tạo của học sinh.

Đối với công tác chấm thi tự luận, Bộ GD&ĐT yêu cầu các địa phương triển khai nghiêm hai giải pháp trọng tâm, gồm cập nhật và giám sát tiến độ chấm thi theo từng buổi, đồng thời báo cáo thường xuyên để kiểm soát chất lượng và tiến độ. Nếu phát hiện hiện tượng bất thường như một buổi chấm xuất hiện quá nhiều điểm cao đột biến hoặc ngược lại quá nhiều điểm thấp, Hội đồng thi phải lập tức kiểm tra và xử lý ngay trong ngày, nhằm tránh dồn sai lệch đến cuối kỳ mới xử lý.

Bộ GD&ĐT cũng đã thành lập các đoàn chấm thẩm tra và tổ chức kiểm tra đột xuất tại bất kỳ Hội đồng thi nào trên cả nước. Đây là cơ chế giám sát bổ sung, kết hợp với các biện pháp kỹ thuật, nhằm hướng tới mục tiêu tối thượng là bảo đảm quyền lợi thí sinh và sự công bằng tuyệt đối trong chấm thi.

Đáng chú ý, môn Ngữ văn năm nay lần đầu tiên được chấm theo phương pháp Rubric, giúp giảm yếu tố chủ quan của người chấm, gắn điểm số với hệ thống tiêu chí cụ thể, từ đó hạn chế tình trạng chấm lỏng hoặc chặt giữa các địa phương. Bộ đã tổ chức tập huấn cho giáo viên tại 34 tỉnh, thành để bảo đảm triển khai thống nhất trên toàn quốc.

Bộ GD&ĐT khẳng định không máy móc, chú trọng tư duy phản biện

Liên quan đến đề thi Ngữ văn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng Nguyễn Ngọc Hà cho biết nội dung nghị luận xã hội trong đề thi năm nay được đặt trong cấu trúc phân hóa học sinh. Khác với năm 2025, năm nay nghị luận văn học 4 điểm và nghị luận xã hội 2 điểm, trong đó phần nghị luận xã hội không chỉ đánh giá kiến thức mà còn đánh giá khả năng hiểu ngữ liệu được cung cấp trong đề.

Ông nhấn mạnh đề thi không yêu cầu học sinh ghi nhớ máy móc tiểu sử hay thông tin chi tiết về nhân vật mà hướng đến tư duy tổng hợp, phân tích và lập luận. Ví dụ câu hỏi về “Steve Jobs Việt Nam” chỉ mang tính ẩn dụ, gợi mở, có thể liên hệ nhiều nhân vật công nghệ nổi tiếng. Từng câu chữ trong đề thi đều được chắt lọc kỹ lưỡng, tham vấn chuyên môn và cân nhắc yếu tố vùng miền, đây là câu hỏi mang tính phân loại nhưng vẫn bảo đảm phù hợp với học sinh ở các điều kiện khác nhau.

Ông cũng cho biết môn Ngữ văn năm nay tiếp tục giữ cấu trúc quen thuộc gồm phần đọc hiểu và phần làm văn, trong đó phần đọc hiểu có liên hệ với văn bản về phát minh máy in, tạo sự kết nối logic với câu nghị luận xã hội phía sau. Đặc biệt, năm nay là lần đầu tiên môn Ngữ văn được chấm bằng phương pháp Rubric trên phạm vi toàn quốc, giúp giảm yếu tố chủ quan của giám khảo, gắn điểm với tiêu chí cụ thể, hạn chế chênh lệch giữa các hội đồng chấm. Bộ GD&ĐT đã tổ chức tập huấn đồng bộ tại 34 tỉnh, thành để bảo đảm thống nhất cách hiểu và cách chấm.

Ông Hà cũng thẳng thắn nhìn nhận kỳ thi năm nay vẫn trong giai đoạn chuyển tiếp khi chưa thể chuyển hoàn toàn sang thi trên máy tính. Tuy nhiên, khi triển khai thi trên máy tính với ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa và kỹ thuật khảo thí hiện đại, yếu tố công bằng và khách quan sẽ được nâng lên mức cao hơn. Đồng thời, ông nhấn mạnh nguyên tắc của Bộ là luôn lắng nghe nghiêm túc, tiếp thu đầy đủ ý kiến dư luận, nhưng việc xử lý thông tin phải dựa trên kiểm chứng, rà soát khoa học và thực tiễn trước khi đưa ra quyết định cuối cùng, do giáo dục là lĩnh vực có tác động xã hội rất lớn, mọi khâu đều phải thận trọng và chặt chẽ.

Công bố đáp án sau 5–7 ngày, chuẩn bị thi trên máy tính từ 2027

Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng Bộ GD&ĐT Huỳnh Văn Chương cho biết đáp án các môn thi tốt nghiệp THPT thường được công bố sau 5–7 ngày kể từ khi kết thúc kỳ thi, nhằm bảo đảm tất cả các địa phương đã hoàn tất việc quét toàn bộ dữ liệu bài thi trắc nghiệm lên hệ thống trước khi công bố chính thức.

Ông cũng thông tin, sau giai đoạn chuẩn bị, Bộ GD&ĐT sẽ triển khai thí điểm tổ chức kỳ thi trên máy tính từ năm 2027, và trên cơ sở đánh giá thực tiễn dự kiến sẽ triển khai đồng loạt từ năm 2030. Đồng thời, Bộ đang xây dựng ngân hàng câu hỏi thi, phát triển phần mềm tổ chức thi bảo mật và khảo sát hạ tầng tại các địa phương, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa; một số hoạt động thử nghiệm đã bắt đầu được triển khai.