Dưới góc độ pháp lý, phóng viên VOV.VN trao đổi với TS. Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Hà Nội) về trách nhiệm của người bạo hành trẻ và giải pháp phòng ngừa tại các cơ sở mầm non.

Đánh trẻ có thể bị xử lý hình sự

PV: Thưa luật sư, ông đánh giá như thế nào về tính chất vụ việc cô giáo mầm non bị phản ánh có hành vi đánh bé gái 22 tháng tuổi tại Hà Nội?

TS. Luật sư Đặng Văn Cường: Nếu những hình ảnh, thông tin được phản ánh là đúng thì đây là vụ việc rất đáng lo ngại và cần được xử lý nghiêm minh, bởi nạn nhân là trẻ mới 22 tháng tuổi, hoàn toàn chưa có khả năng tự vệ và phụ thuộc rất lớn vào người chăm sóc.

Điều đáng chú ý là hành vi được phản ánh không chỉ đơn thuần là ứng xử thiếu chuẩn mực trong môi trường giáo dục mà có dấu hiệu xâm phạm trực tiếp đến thân thể, sức khỏe, nhân phẩm và quyền được bảo vệ của trẻ em.

Luật Trẻ em năm 2016 quy định tại Điều 6 các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có bạo lực, lạm dụng, bóc lột trẻ em. Pháp luật đặt lợi ích tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu và yêu cầu các chủ thể có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục trẻ phải bảo đảm môi trường an toàn cho trẻ.

Vì vậy, nếu xác định có việc cô giáo cố ý đánh trẻ thì không thể coi đó chỉ là việc “nóng giận nhất thời” hay một phương pháp giáo dục sai. Đây là hành vi cần được xác minh và xử lý tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm.

PV: Nếu xác định cô giáo có hành vi đánh trẻ, trường hợp này có thể bị xử lý về những tội danh nào?

TS. Luật sư Đặng Văn Cường: Cần căn cứ vào kết quả xác minh, đặc biệt là hành vi cụ thể, mức độ cố ý, số lần tác động, phương thức thực hiện, hậu quả về sức khỏe và trạng thái tâm lý của cháu bé.

Nếu hành vi đánh trẻ gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe thì có thể đặt vấn đề xử lý về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác theo Điều 134 Bộ luật Hình sự.

Đáng lưu ý, Điều 134 quy định trường hợp phạm tội đối với người dưới 16 tuổi là tình tiết thuộc trường hợp định khung, ngay cả khi tỷ lệ tổn thương cơ thể dưới mức thông thường để truy cứu trách nhiệm hình sự.

Ngoài ra, nếu hành vi có tính chất đối xử tàn ác, thường xuyên hoặc làm nhục đối với người lệ thuộc thì còn có thể xem xét dấu hiệu của tội hành hạ người khác theo Điều 140 Bộ luật Hình sự. Khoản 2 Điều 140 quy định phạm tội đối với người dưới 16 tuổi là tình tiết định khung, với mức hình phạt tù từ 1 năm đến 3 năm.

Tuy nhiên, không nên vội kết luận tội danh khi cơ quan chức năng chưa hoàn tất xác minh. Việc định tội phải dựa trên chứng cứ khách quan và đầy đủ, trong đó có dữ liệu camera, lời khai của những người liên quan, hồ sơ sức khỏe, kết quả giám định thương tích và các tài liệu khác.

PV: Có phải cứ có hành vi đánh trẻ là sẽ bị xử lý hình sự hay không, thưa ông?

TS. Luật sư Đặng Văn Cường: Không phải mọi hành vi đánh trẻ đều mặc nhiên cấu thành một tội phạm hình sự. Để xử lý hình sự phải xác định đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Tuy nhiên, cần tránh cách suy nghĩ rằng “đánh nhẹ thì không sao”. Bạo lực đối với trẻ em bị pháp luật nghiêm cấm và tùy tính chất, mức độ, hậu quả, người thực hiện có thể bị xử lý hành chính, xử lý kỷ luật, buộc bồi thường thiệt hại hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Trong trường hợp này, cháu bé mới 22 tháng tuổi nên cần đặc biệt lưu ý cả những tổn thương về tâm lý, chứ không chỉ nhìn vào tỷ lệ thương tích trên cơ thể.

Bảo vệ trẻ từ tuyển dụng, đào tạo, giám sát

PV: Theo ông, vì sao tình trạng bạo hành trẻ em tại các cơ sở giáo dục mầm non vẫn xảy ra?

TS. Luật sư Đặng Văn Cường: Theo tôi, nguyên nhân có cả chủ quan và khách quan.

Thứ nhất, một bộ phận người trực tiếp chăm sóc trẻ còn thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc, kỹ năng xử lý tình huống và phương pháp giáo dục trẻ nhỏ.

Thứ hai, áp lực nghề nghiệp, áp lực chăm sóc nhiều trẻ, điều kiện làm việc và chế độ đãi ngộ không phù hợp cũng có thể tạo ra trạng thái căng thẳng. Nhưng đây chỉ là nguyên nhân cần nghiên cứu, không thể được sử dụng để biện minh cho hành vi bạo lực.

Thứ ba, một số cơ sở giáo dục ngoài công lập có thể chưa thực hiện đầy đủ quy trình tuyển dụng, kiểm tra năng lực, đạo đức nghề nghiệp và giám sát người trực tiếp chăm sóc trẻ.

Thứ tư, cơ chế giám sát ở một số nơi còn mang tính hình thức. Camera chỉ có ý nghĩa khi dữ liệu được lưu trữ, kiểm tra và có cơ chế phản ứng nhanh khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Đặc biệt, với trẻ nhỏ, việc phát hiện bạo hành rất khó khăn vì trẻ chưa đủ khả năng trình bày sự việc. Do đó, trách nhiệm bảo vệ trẻ phải thuộc về người lớn và các thiết chế quản lý, chứ không thể đặt gánh nặng lên chính đứa trẻ.

PV: Vậy theo ông, cần những giải pháp gì để phòng ngừa tình trạng này?

TS. Luật sư Đặng Văn Cường: Theo tôi, cần thực hiện đồng bộ ít nhất 5 nhóm giải pháp.

Một là, kiểm soát chặt chẽ đội ngũ trực tiếp chăm sóc trẻ. Không chỉ kiểm tra bằng cấp mà phải đánh giá phẩm chất đạo đức, kỹ năng sư phạm, khả năng kiểm soát cảm xúc và xử lý tình huống.

Hai là, tăng cường giám sát tại các cơ sở mầm non. Camera phải được sử dụng như một công cụ bảo vệ trẻ chứ không chỉ để đối phó khi có sự cố. Cần có quy trình lưu trữ, kiểm tra và trích xuất dữ liệu khi có phản ánh.

Ba là, thiết lập cơ chế tiếp nhận và xử lý phản ánh của phụ huynh thật nhanh chóng. Khi có dấu hiệu trẻ bị bạo hành, cơ sở giáo dục phải có trách nhiệm bảo vệ trẻ ngay lập tức, báo cáo cơ quan có thẩm quyền và phối hợp xác minh.

Bốn là, xử lý nghiêm những trường hợp cố tình bạo hành trẻ. Xử lý nghiêm không chỉ có tác dụng trừng trị người vi phạm mà còn tạo ra hiệu ứng phòng ngừa chung, giúp những người đang làm công việc chăm sóc trẻ nhận thức rõ giới hạn pháp lý và đạo đức nghề nghiệp.

Năm là, phải xây dựng văn hóa “không khoan nhượng với bạo lực trẻ em”. Gia đình, nhà trường, cơ quan quản lý và cộng đồng phải cùng tham gia. Khi có dấu hiệu trẻ bị xâm hại, người biết sự việc cần kịp thời thông báo cho gia đình, cơ sở giáo dục hoặc cơ quan có thẩm quyền.

PV: Với tư cách là Ủy viên Ban Chấp hành Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, ông muốn nhắn gửi điều gì qua vụ việc này?

TS. Luật sư Đặng Văn Cường: Trẻ em là nhóm đối tượng đặc biệt dễ bị tổn thương và pháp luật dành cho trẻ em cơ chế bảo vệ đặc biệt. Một đứa trẻ không thể tự bảo vệ mình trước bạo lực của người lớn, vì vậy xã hội phải bảo vệ trẻ bằng trách nhiệm của người lớn và bằng pháp luật.

Tôi cho rằng cần nhìn vụ việc này không chỉ dưới góc độ xử lý một cá nhân mà phải coi đây là lời cảnh báo đối với công tác quản lý, tuyển dụng, đào tạo và giám sát tại các cơ sở chăm sóc, giáo dục trẻ em. Nếu có hành vi bạo hành thì phải xử lý nghiêm; nhưng quan trọng hơn là phải ngăn chặn từ trước khi hành vi xảy ra.

Mục tiêu cuối cùng không phải là có thêm một người bị xử phạt mà là làm sao để không còn những đứa trẻ bị tổn thương trong chính môi trường đáng lẽ phải an toàn nhất đối với các em.

PV: Xin cám ơn TS!