Cung cấp dữ liệu đa lĩnh vực, phục vụ quản lý tổng thể

Tại cuộc họp báo thường kỳ Bộ Nông nghiệp và Môi trường diễn ra ngày 1/4, ông Phạm Minh Hải, Phó Cục trưởng Cục Viễn thám quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu quản lý ngày càng cao, công nghệ viễn thám đang được đẩy mạnh ứng dụng nhằm phục vụ hiệu quả công tác giám sát, điều hành trong nhiều lĩnh vực.

Theo ông Hải, thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo Bộ, Cục Viễn thám quốc gia đã chủ động xây dựng và triển khai nhiều nhiệm vụ trọng tâm, trong đó nổi bật là Đề án “Ứng dụng viễn thám giám sát thường xuyên phục vụ các lĩnh vực thuộc Bộ”. Đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng, có phạm vi ứng dụng rộng, liên quan trực tiếp đến hầu hết các lĩnh vực quản lý như tài nguyên thiên nhiên, môi trường, nông nghiệp và phòng chống thiên tai.

"Mục tiêu của đề án là sử dụng viễn thám để cung cấp thông tin thường xuyên và đột xuất về tình hình khai thác, sử dụng tài nguyên và môi trường. Trong đó, các sản phẩm dữ liệu tập trung vào nhiều lĩnh vực thiết yếu. Đối với tài nguyên nước và khoáng sản, hệ thống viễn thám cho phép theo dõi hoạt động khai thác tại các lưu vực lớn như sông Hồng, sông Mê Công; giám sát diện tích đất ngập nước, các khu bảo tồn thiên nhiên phục vụ bảo tồn đa dạng sinh học. Đồng thời, dữ liệu lớp phủ mặt đất được sử dụng để tính toán phát thải khí nhà kính, phục vụ báo cáo quốc gia và cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu. Bên cạnh đó, công nghệ viễn thám còn hỗ trợ giám sát quy hoạch khai thác khoáng sản như bô-xít, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên", ông Hải chia sẻ.

Tăng cường năng lực giám sát, ứng phó thiên tai, cảnh báo sớm ô nhiễm

Theo Phó Cục trưởng Cục Viễn thám quốc gia, trong lĩnh vực phòng chống thiên tai, Cục Viễn thám quốc gia đang vận hành hệ thống Sentinel Asia, một nền tảng hợp tác quốc tế hỗ trợ giám sát thiên tai bằng vệ tinh.

Năm 2025, hệ thống đã được kích hoạt 9 lần để cung cấp dữ liệu ảnh vệ tinh phục vụ giám sát nhanh tình hình ngập lụt do mưa lớn và bão tại nhiều địa phương như Thái Nguyên, Nghệ An, Hà Tĩnh, Thanh Hóa, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai và Đắk Lắk."Các sản phẩm bản đồ ngập lụt được xây dựng và chuyển giao kịp thời cho Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia và các cơ quan phòng chống thiên tai, góp phần nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành và giảm thiểu thiệt hại.Trong công tác bảo vệ môi trường, viễn thám được ứng dụng để giám sát các nguồn phát thải, đặc biệt là tại các đô thị lớn như Hà Nội.Theo đó, Cục đã triển khai các hoạt động bay drone kết hợp ảnh vệ tinh nhằm phát hiện sớm các khu vực đốt phế phụ phẩm, công trường xây dựng, làng nghề phát tán bụi lớn. Các thông tin này được phối hợp cung cấp cho cơ quan chức năng để xử lý và cảnh báo kịp thời. Ngoài ra, công nghệ viễn thám cũng được sử dụng để giám sát sạt lở bờ sông, bờ biển tại 18 khu vực trọng điểm ven biển miền Trung, giúp đánh giá xu hướng xói lở và hiệu quả của các công trình bảo vệ bờ", ông Hải chia sẻ.

Cụ thể, hiện nay, Cục Viễn thám quốc gia đang quản lý và vận hành hệ thống trạm thu dữ liệu từ các vệ tinh hiện đại như VNREDSat-1, SPOT6 và KOMPSAT-3A, cung cấp dữ liệu có độ phân giải cao phục vụ nhiều mục đích khác nhau.

Đáng chú ý, hệ thống cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia đã chính thức đi vào vận hành từ năm 2025. Đây được xem là hạ tầng dữ liệu quan trọng, cho phép thu nhận, lưu trữ, chuẩn hóa và chia sẻ dữ liệu theo quy trình thống nhất.

Hệ thống này giúp các cơ quan quản lý từ Trung ương đến địa phương tiếp cận nhanh chóng nguồn dữ liệu đã được kiểm định, có giá trị pháp lý, phục vụ trực tiếp cho công tác quy hoạch, thanh tra, kiểm tra và giải quyết tranh chấp. Đồng thời, việc kết nối và chia sẻ dữ liệu thông qua cổng thông tin điện tử cũng góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi số quốc gia.

Mở rộng dịch vụ công và ứng dụng thực tiễn

Cục Viễn thám quốc gia cũng đang vận hành dịch vụ công trực tuyến cung cấp dữ liệu viễn thám cho tổ chức, cá nhân. Nguồn dữ liệu này đã được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như điều tra tài nguyên rừng, xác định diện tích đất trồng lúa, hỗ trợ tái cơ cấu nông nghiệp, dự báo cháy rừng, phòng chống thiên tai, cũng như phục vụ quốc phòng, an ninh và nghiên cứu khoa học.

Theo ông Phạm Minh Hải, trong thời gian tới, việc tiếp tục hoàn thiện hạ tầng dữ liệu, nâng cao chất lượng sản phẩm viễn thám và mở rộng ứng dụng sẽ là những nhiệm vụ trọng tâm, nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý ngày càng cao trong bối cảnh phát triển bền vững và biến đổi khí hậu.