Hiện nay, một bộ phận không nhỏ vẫn giữ thói quen hễ nhắc đến chủ nghĩa xã hội (CNXH) là lập tức liên tưởng đến mô hình Xô viết - Đông Âu cũ. Từ đó, họ vội vã quy kết rằng con đường Việt Nam đang đi tất yếu sẽ rơi vào cảnh trì trệ, khép kín và "cào bằng". Lối tư duy này thực chất là việc lấy một mô hình lịch sử đã khép lại để phủ nhận một con đường phát triển hoàn toàn khác biệt về cả điều kiện, phương thức lẫn mục tiêu.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh định hướng phát triển nhanh, bền vững, dựa vào sức mạnh toàn dân, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hoàn thiện đồng bộ thể chế. Rõ ràng, một tầm nhìn như vậy không thể bị gán ghép một cách khiên cưỡng thành sự "quay lùi" về quá khứ.

Ngay từ Cương lĩnh năm 2011 và Hiến pháp năm 2013, bản chất mô hình xã hội mà nhân dân ta xây dựng đã được định hình rất rõ: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Đó là một Nhà nước pháp quyền XHCN của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, nơi quyền lực thống nhất nhưng có sự phân công, phối hợp và kiểm soát chặt chẽ, tuyệt đối không phải là bản sao của những khuôn mẫu đã thất bại.

Những hạn chế nhận thức cần tháo gỡ

Một trong những rào cản, hạn chế nhận thức lớn nhất là lối nghĩ: đã làm CNXH thì phải triệt tiêu kinh tế thị trường. Đây là cách nhìn nhận qua lăng kính cũ kỹ "hoặc thị trường, hoặc CNXH". Đường lối của Đảng ta khẳng định nhất quán việc phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Chúng ta coi thị trường là công cụ đắc lực để phân bổ nguồn lực, giải phóng sức sản xuất và thúc đẩy sáng tạo, nhưng tuyệt đối không thả nổi để thị trường định đoạt mọi giá trị.

Kinh tế phải song hành với tiến bộ, công bằng xã hội, hướng tới con người và lợi ích quốc gia. Nói cách khác, Việt Nam không chối bỏ thị trường, mà đặt nó vào một quỹ đạo phát triển có kiểm soát, có dẫn dắt và thấm đẫm trách nhiệm xã hội.

Bên cạnh đó, một định kiến dai dẳng từ thời bao cấp vẫn còn bám rễ là việc đánh đồng CNXH với tư duy cào bằng, thui chột động lực cá nhân. Cần hiểu đúng rằng, công bằng không có nghĩa là chia đều sự nghèo khó. Mục tiêu của CNXH là tạo ra cơ hội phát triển cho số đông, mở đường cho những người có tài năng, biết cống hiến vươn lên làm giàu chính đáng, đồng thời giăng ra "tấm lưới an sinh" để không ai bị bỏ lại phía sau. Việc tôn trọng người tài, khuyến khích doanh nhân, trí thức làm giàu hợp pháp chính là điều kiện tiên quyết để đất nước hưng thịnh, tạo nền tảng vững chắc cho một sự phân phối xã hội công bằng hơn.

Nhiều ý kiến lại cố tình gán ghép CNXH ở thế đối lập với dân chủ và pháp quyền. Thế nhưng, nền tảng hiến định của nước ta đã khẳng định bản chất Nhà nước pháp quyền XHCN. Pháp quyền không phải là một khái niệm "ngoại lai" đứng ngoài con đường phát triển của Việt Nam, mà chính là cột sống của chế độ. Việc đồng nhất CNXH với sự vắng bóng của pháp luật là sự phủ nhận trắng trợn tảng đá nền của Hiến pháp năm 2013.

Có người lại e ngại rằng kiên định con đường XHCN đồng nghĩa với việc tự cô lập, khép kín. Toàn bộ thực tiễn bứt phá của Việt Nam, đặc biệt là những yêu cầu mới tại Đại hội XIV về khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và phát triển các mô hình kinh tế mới, là minh chứng đanh thép bác bỏ luận điệu này. Việt Nam không từ chối hội nhập; ngược lại, chúng ta chủ động hội nhập sâu rộng để vươn mình, giữ vững tính độc lập, tự chủ và định hướng phát triển vì con người.

Đáng nói hơn cả là thói quen hễ thấy thực tiễn có điểm nghẽn, yếu kém là lập tức đổ lỗi cho bản chất chế độ. Bất kỳ sự phát triển nào cũng đi kèm với những va vấp, đặc biệt là trong một quá trình quá độ phức tạp và chưa có tiền lệ. Điều cốt lõi là Đảng ta không hề né tránh khuyết điểm. Công cuộc xây dựng, chỉnh đốn Đảng, phòng chống tham nhũng, lãng phí và nâng cao năng lực quản trị quốc gia đang được tiến hành quyết liệt để củng cố niềm tin của nhân dân. Lấy những khó khăn mang tính thời điểm để phủ nhận toàn bộ lý tưởng và con đường đi lên của dân tộc là lối suy diễn thiếu khách quan và không trung thực.

Sự quy chụp khái niệm và thước đo thực tiễn

Không khó để nhận ra, nhiều ngộ nhận hiện nay đang lặp lại y hệt những diễn ngôn chính trị cực đoan của phương Tây. Họ gom mọi mô hình vào một rọ và phán xét bằng một công thức chung: hoặc là nhà nước kiểm soát toàn bộ, triệt tiêu tự do, hoặc là tạo ra sự ỷ lại, phá hỏng động lực. Lập luận này có thể gây hiệu ứng tâm lý mạnh, nhưng lại vô cùng hời hợt về mặt học thuật. Sự đánh tráo khái niệm diễn ra tinh vi: hễ nói đến an sinh thì quy thành "cho không", hễ nhắc đến công bằng là gắn mác "cào bằng"và coi mọi sự điều tiết của Nhà nước là "kiểm soát độc đoán".

Nếu áp đặt lăng kính xám xịt đó vào Việt Nam, người ta sẽ mãi mãi không thể lý giải được vì sao một đất nước kiên định với mục tiêu XHCN lại có thể hội nhập quốc tế sâu rộng, phát triển kinh tế thị trường sôi động và thúc đẩy đổi mới sáng tạo mạnh mẽ đến thế.

Suy cho cùng, mọi chủ trương, đường lối có tốt đẹp đến đâu cũng phải được đong đếm bằng những giá trị thực tế mang lại cho Nhân dân và quốc gia. Một chính sách chỉ thực sự có ý nghĩa khi đời sống người dân no ấm hơn, xã hội an toàn hơnvà cơ hội vươn lên chia đều cho tất cả.

Thành quả không nằm ở những lời tuyên bố, mà nằm ở cảm nhận thực tế của người dân: họ có được bảo vệ, có cơ hội học tập, làm giàu và sống tử tế hay không? Đây chính là tinh thần cốt lõi được nhấn mạnh trong việc triển khai Nghị quyết Đại hội XIV: Hiệu quả phát triển và sự hài lòng của Nhân dân là thước đo cao nhất.

Đi tìm giá trị cốt lõi trong một thế giới nhiều biến động

Việc đánh giá về CNXH không thể tách rời bối cảnh thực tế của toàn cầu. Ngay trong lòng các nước tư bản phát triển, những cuộc khủng hoảng sâu sắc vẫn đang hiện hữu: bất bình đẳng gia tăng, sự thao túng của các nhóm lợi ích, và cảm giác bị bỏ rơi của tầng lớp yếu thế.

Khảo sát của Pew năm 2025 cho thấy ở 23 quốc gia, trung vị 58% người trưởng thành bất mãn với cách nền dân chủ của họ đang vận hành; riêng tại Mỹ, con số này lên tới 62% (theo Pew Trusts, 2/2026). Những con số này không có nghĩa là phương Tây sắp sụp đổ, nhưng nó minh chứng cho sự khao khát của nhân loại về một mô hình phát triển công bằng hơn, nhân văn hơn.

Chính ở điểm giao thời này, những giá trị cốt lõi của CNXH - chăm lo cho số đông, bảo vệ người yếu thế - càng rõ ý nghĩa thời sự.

Các thế lực thù địch hiểu rõ điều này, nên chúng cố tình nhập nhằng giữa sai lầm của quá khứ với con đường hiện tại, cắt xén hiện tượng để phủ định bản chất. Nếu không giữ được một cái đầu lạnh và một nhận thức kiên định, người tiếp nhận rất dễ rơi vào bẫy của những lập luận thoạt nghe có vẻ sắc sảo nhưng thực chất lại nặng mùi kích động và phản động.

Vì vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hôm nay không chỉ dừng lại ở việc phản bác cái sai, mà phải lan tỏa mạnh mẽ cái đúng. Phải làm cho mọi tầng lớp nhân dân hiểu thấu đáo: Việt Nam không dẫm lại vết xe đổ; chúng ta đang đi trên một con đường kiên định nhưng đầy tính đổi mới. Bảo vệ nền tảng tư tưởng trước hết là bảo vệ sự đúng đắn về nhận thức, để từ đó củng cố sự đồng lòng, đưa đất nước tiến bước, sánh vai với các cường quốc năm châu như tâm nguyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh.