Giữ giống vịt thuần chủng giữa nguy cơ pha tạp

Tại bản Tân Hương, xã Quỳ Châu, Nghệ An những đàn vịt bầu Quỳ thong thả bơi lội, kiếm ăn dưới làn nước. Để có được đàn vịt giống gốc như hôm nay, anh Trần Bảo Trung và anh Nguyễn Xuân An đã mất nhiều năm tìm kiếm, chọn lọc từng con giống, học kỹ thuật phối giống, ấp trứng và kiên trì làm lại sau những lần thất bại.

Vịt bầu Quỳ là giống vịt bản địa có từ lâu đời, được biết đến với chất lượng thịt thơm, chắc, ngọt, ít mỡ và không có mùi hôi đặc trưng. Giống vịt này thích nghi tốt với điều kiện thời tiết, có sức chống chịu bệnh cao, đồng thời có khả năng bơi lội và tự kiếm ăn trong môi trường tự nhiên.

Tuy nhiên, để giữ được một đàn vịt thuần chủng không phải chuyện dễ dàng. Trước đây, người dân chủ yếu nuôi nhỏ lẻ. Việc phối giống với các giống vịt khác để tăng nhanh số lượng đã khiến những đặc tính của giống vịt bản địa dần bị pha tạp, nguồn giống thuần ngày càng khó tìm.

Nhận thấy nguy cơ đó, anh Trung và anh An bắt đầu đến từng hộ dân trong xã để lựa chọn, mua gom những con vịt có đặc điểm phù hợp, đưa về nuôi và gây dựng đàn giống. “Ban đầu tôi chưa biết rõ tập tính của giống vịt cũng như kỹ thuật ấp trứng nên tỷ lệ nở thấp, vịt con chết nhiều. Đặc biệt, tôi chưa biết cách tạo các dòng thuần chủng nên chất lượng đàn vịt chưa đạt yêu cầu”, anh Trung nhớ lại.

Những thất bại ban đầu khiến công việc trở nên nặng nề. Hai anh tiếp tục tìm hiểu kỹ thuật phối giống, ấp trứng, chăm sóc vịt con; theo dõi quá trình sinh trưởng, sinh sản của đàn vịt bố mẹ để chọn lọc qua nhiều thế hệ.

Theo anh Trung, cái khó nhất không phải là nuôi được đàn vịt lớn mà là giữ được những đặc tính vốn có của vịt bầu Quỳ: “Muốn có đàn vịt chuẩn, không lai tạp thì người làm giống phải có đam mê và kiên trì. Không thể làm trong một thời gian ngắn mà có được”.

Việc nhân giống vịt bầu Quỳ cũng gặp nhiều trở ngại bởi sản lượng trứng không cao, chỉ khoảng 70-100 quả/con/năm. Với đàn khoảng 500 con, sản lượng trứng mỗi ngày chỉ hơn 200 quả, tỷ lệ nở khoảng 80%. Nguồn con giống vì thế không thể tăng nhanh, trong khi giá con giống từ 18.000-20.000 đồng/con.

Chi phí duy trì đàn cũng là một áp lực đối với người làm giống. Một đàn khoảng 500 con có thể tiêu tốn từ 300.000-400.000 đồng tiền thức ăn mỗi ngày.

Sau nhiều năm chọn lọc, đàn vịt bố mẹ dần ổn định. Mô hình hiện duy trì khoảng 400 con vịt bố mẹ giống gốc, đầu tư chuồng trại và máy ấp có công suất 5.000 trứng mỗi mẻ. Trang trại được bố trí gần nguồn nước để vịt bơi lội, vận động, kiếm ăn tự nhiên; rong rêu, ốc, cá nhỏ, tôm, tép… cũng góp phần tạo nên chất lượng thịt đặc trưng của giống vịt này.

Mở hướng phát triển sản phẩm bản địa

Trong quá trình gây dựng đàn giống, anh Trung và anh An nhận được sự động viên, hỗ trợ về kỹ thuật và nguồn vốn từ chính quyền địa phương để tiếp tục đầu tư mô hình.

“Được chính quyền địa phương động viên, hỗ trợ về kỹ thuật và nguồn vốn, tôi càng có thêm động lực để làm lại. Đến nay, mô hình đã cho kết quả bước đầu, có thể cung cấp giống cho người dân và vịt thương phẩm cho các khu du lịch cộng đồng”, anh Trung cho biết.

Ông Nguyễn Văn Dũng, Chủ tịch UBND xã Quỳ Châu, cho biết địa phương xác định việc bảo tồn và phát triển vịt bầu Quỳ không chỉ nhằm giữ một giống vật nuôi mà còn góp phần gìn giữ bản sắc ẩm thực, tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Thời gian tới, xã Quỳ Châu sẽ phối hợp với các đơn vị liên quan xây dựng kế hoạch phát triển mô hình theo từng giai đoạn; tăng cường tuyên truyền, vận động người dân tham gia; tổ chức tập huấn kỹ thuật chăn nuôi, chăm sóc, phòng, chống dịch bệnh và ấp nở con giống.

Địa phương cũng hướng tới hỗ trợ các hộ dân trao đổi kinh nghiệm, kết nối tiêu thụ, từng bước hình thành chuỗi liên kết trong chăn nuôi vịt bầu Quỳ. Sản phẩm vịt bầu Quỳ đang được xây dựng, nâng cấp theo hướng đạt chứng nhận OCOP, từng bước đưa vào hệ thống nhà hàng, siêu thị tại các khu vực có nhu cầu và các tỉnh lân cận.

Trước đó, tỉnh Nghệ An đã có dự án hỗ trợ khôi phục và phát triển đàn vịt bầu Quỳ. Đây cũng là một trong những sản phẩm nông nghiệp có lợi thế, cần được phát triển theo hướng hàng hóa gắn với thị trường.

Từ những con vịt được mua gom trong dân, đàn giống gốc hôm nay đang mở ra hướng đi mới. Khi nguồn giống được bảo tồn, kỹ thuật chăn nuôi từng bước được hoàn thiện và đầu ra được kết nối, vịt bầu Quỳ có thêm cơ hội trở thành sản phẩm mang dấu ấn riêng của vùng đất nơi miền son cước Quỳ Châu.