Trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa tăng 21% và nhập khẩu tăng 39,1%, đưa cán cân thương mại nhập siêu 16,65 tỷ USD. Tuy nhiên, với lượng nhập khẩu chủ yếu hướng vào nhóm nguyên phụ liệu, vật tư sản xuất, đây sẽ là nguồn lực giúp bứt phá, đẩy mạnh sản xuất và xuất khẩu trong thời gian tới.

Doanh nghiệp tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế

Ngàng dệt may hiện đang đối mặt với nhiều thách thức, như sức mua tại các thị trường lớn phục hồi chậm; cạnh tranh gay gắt về giá; sản xuất phụ thuộc từ 60% - 70% nguyên phụ liệu nhập khẩu; chi phí tuân thủ ESG, truy xuất nguồn gốc gia tăng; rủi ro chính sách thương mại. Đặc biệt là cuộc điều tra theo Mục 301 của Hoa Kỳ liên quan đến lao động cưỡng bức.

Song theo ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), ngành đang phấn đấu duy trì bình quân trên 4 tỷ USD/tháng để hướng tới mục tiêu xuất khẩu khoảng 48 tỷ USD cả năm 2026. Các nhóm giải pháp trọng tâm được ông Giang đưa ra, gồm thích ứng với phương thức mua hàng mới của các nhãn hàng toàn cầu; ưu tiên phát triển nguyên phụ liệu trong nước; đa dạng hóa thị trường, khách hàng và mặt hàng; chủ động ứng phó rủi ro pháp lý và Mục 301; đẩy mạnh đầu tư công nghệ, tự động hóa và chuyển đổi số.

“Ngành dệt may Việt Nam không còn nhiều dư địa tăng trưởng theo quy mô. Do vậy chặng đường sắp tới đòi hỏi ngành chuyển hướng sang nâng cao năng suất, giá trị gia tăng, chủ động nguyên phụ liệu, đa dạng hóa thị trường và đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Đây cũng là lý do Hiệp hội tái định vị mô hình hoạt động theo các trụ cột chiến lược của ngành,” ông Vũ Đức Giang nhấn mạnh.

Đề cập đến việc cần tăng cường hỗ trợ các DNNVV trong hoạt động xuất khẩu những tháng cuối năm, ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội (HanoiSME) kiến nghị TP. Hà Nội triển khai các nhóm giải pháp. Trong đó ưu tiên hỗ trợ DN xuất khẩu đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về truy xuất nguồn gốc; chuyển đổi xanh; sở hữu trí tuệ và thương mại điện tử xuyên biên giới; xây dựng các gói tín dụng phù hợp với DN xuất khẩu nhỏ và vừa; nghiên cứu cơ chế cho vay dựa trên hợp đồng, đơn hàng và dòng tiền.

“HanoiSME đề xuất thành phố đổi mới hoạt động xúc tiến thương mại theo hướng thực chất, gắn với đơn hàng cụ thể; tăng cường hỗ trợ DN trước, trong và sau các chương trình hội chợ, kết nối giao thương; phát triển hệ thống logistics, kho ngoại quan, kho lạnh và tăng cường kết nối với cảng biển, sân bay, cửa khẩu nhằm giảm chi phí xuất khẩu”, ông Mạc Quốc Anh nêu.

Tạo thêm dư địa cho tăng trưởng

Nhìn tổng thể về triển vọng xuất khẩu trong các tháng cuối năm, ông Trần Thanh Hải, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng, xuất khẩu còn phụ thuộc lớn vào diễn biến kinh tế thế giới, tình hình địa chính trị, xu hướng giá năng lượng, kết quả đàm phán thương mại của các nền kinh tế lớn. Bên cạnh đó, tiến trình đàm phán thuế quan với Mỹ sẽ tiếp tục là một trong những yếu tố có ảnh hưởng đáng kể đến triển vọng xuất khẩu của Việt Nam.

Song ông Trần Thanh Hải cũng đưa ra những lợi thế xuất phát ngay từ trong nước, đó là xu hướng chuyển đổi số, phát triển khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, thu hút đầu tư chất lượng cao,…tiếp tục tạo động lực cho hoạt động xuất, nhập khẩu trong thời gian tới.

Cùng với đó, nửa cuối năm cũng là mùa cao điểm mua sắm tại các thị trường trọng điểm như Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) tạo động lực quan trọng. Trên cơ sở đó, xuất khẩu của Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để tăng tốc trong những tháng cuối năm, hướng tới duy trì trạng thái thặng dư thương mại cho cả năm, qua đó đóng góp quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026.

Ông Hải cho biết, trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều biến động, Bộ Công Thương đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ DN mở rộng thị trường, đa dạng hóa đối tác, tận dụng hiệu quả các FTA thế hệ mới, nâng cao năng lực cạnh tranh hàng hóa Việt Nam. Cùng với đó, công tác xúc tiến thương mại, cảnh báo sớm các vụ việc phòng vệ thương mại, cảnh báo sớm diễn biến thị trường quốc tế, hỗ trợ DN đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc đang được tăng cường nhằm tạo thêm dư địa cho tăng trưởng xuất khẩu.

“Bộ Công Thương đã chủ trì đàm phán thành công Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và khối EFTA, nếu ký kết sẽ mở cửa thuận lợi đẩy mạnh xuất khẩu. Ngoài ra, Bộ Công Thương cũng tăng cường xúc tiến thương mại, tháo gỡ khó khăn thị trường bằng việc thường xuyên tổ chức hội nghị giao ban xúc tiến thương mại, nhấn mạnh vai trò kết nối DN, nhà nhập khẩu tại các sàn thương mại điện tử quốc tế”, ông Hải nêu giải pháp và thông tin thêm, Bộ Công Thương sẽ tăng cường kiểm soát gian lận thương mại và xuất xứ, đẩy mạnh kiểm tra xác minh xuất xứ hàng hóa, đặc biệt với nhóm hàng rủi ro cao, điều hành sát các nhóm hàng thuộc quản lý của Bộ, tránh việc nhập khẩu dồn dập vào thời điểm giá cao.