Ký ức chưa xa về một mùa mưa dữ

Người dân nơi đây vẫn nhớ như in những ngày đầu tháng 8/2019. Do ảnh hưởng hoàn lưu bão số 3, trong hai ngày 2–3/8, trên địa bàn huyện Quan Sơn cũ nay là xã Na Mèoxuất hiện mưa lớn kéo dài kèm giông lốc, gây lũ quét và sạt lở đất nghiêm trọng. Bản Sa Ná, nằm dọc theo khe suối, là nơi hứng chịu hậu quả nặng nề nhất.

Nước lũ từ thượng nguồn đổ về giữa đêm, mang theo đất đá, cây cối, cuốn phăng nhiều nhà cửa chỉ trong thời gian ngắn. Tiếng nước gầm, tiếng người gọi nhau trong mưa tối là ký ức ám ảnh với bất kỳ ai từng có mặt khi đó. Thiên tai đã làm 10 người thiệt mạng, 5 người bị thương, 6 người mất tích. Ba mươi ngôi nhà bị cuốn trôi, 14 ngôi nhà sập hoàn toàn. Nhiều gia đình chỉ còn lại bộ quần áo trên người. Cả bản làng ngập trong bùn đất, đồ đạc vùi lấp, cây cối đổ ngổn ngang.

Sau lũ, bản Sa Ná chìm trong không khí tang tóc. Những nền nhà trơ trọi, những khoảng đất từng là nơi trẻ con chơi đùa nay chỉ còn bãi đá sỏi. Với người dân, mất mát lớn nhất không chỉ là nhà cửa, tài sản, mà là người thân vĩnh viễn không trở về.

Chị Vi Thị Thư, sinh năm 1986, một người dân trong bản Sa Ná, bồi hồi nhớ lại, mỗi lần nhắc lại, tôi vẫn còn rùng mình. Khi lũ về, mọi thứ diễn ra quá nhanh, nhà cửa, tài sản bị cuốn đi, nhiều người thân quen mãi mãi không trở về. Đó là ký ức đau thương mà chúng tôi không thể quên.

"Sau lũ, nhiều gia đình rơi vào cảnh trắng tay. Nhưng cũng từ trong hoạn nạn, tình người, sự sẻ chia đã tiếp thêm sức mạnh để bà con đứng dậy. Khu bản cũ từ đó trở thành miền ký ức. Mỗi lần đi ngang qua, bà con vẫn lặng đi, bởi nơi ấy lưu giữ một phần cuộc đời mình, về những ngày còn đủ đầy, trước khi dòng nước dữ ập đến", chị Thư chia sẻ.

Ngay sau thiên tai, công tác cứu trợ, hỗ trợ người dân được triển khai khẩn trương. Cùng với nguồn lực của Nhà nước và sự chung tay của cộng đồng, phương án tái định cư lâu dài cho người dân Sa Ná được tính toán.

Một phần quả đồi Pom Ngồ, cách bản cũ gần một kilômét được lựa chọn làm nơi ở mới. Vị trí này cao ráo, địa hình ổn định hơn, thuận lợi cho việc xây dựng khu dân cư an toàn và sau hơn 3 tháng khẩn trương triển khai thi công,khu tái định cư Sa Ná dần hình thành, trở thành nơi an cư, lập nghiệpcủa 51 hộ dân.

Tại đây, 19 ngôi nhà cấp bốn và 32 căn nhà sàn truyền thống được dựng lên khang trang, chắc chắn. Nền nhà cao, kết cấu đảm bảo an toàn hơn trước tác động của mưa lũ. Không chỉ có nhà ở, hai điểm trường mầm non và tiểu học được xây dựng ngay trong khu tái định cư, cùng nhà văn hóa cộng đồng, nơi sinh hoạt chung của bản.

Hạ tầng thiết yếu từng bước được hoàn thiện: đường nội bản được bê tông hóa, điện lưới kéo về từng hộ, nước sinh hoạt được đảm bảo hơn trước. Một bản làng mới dần hiện lên giữa sườn đồi, thay cho khung cảnh hoang tàn sau lũ.

Chị Vi Thị Thư chia sẻ thêm "nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước,chính quyền và các đoàn thể, chúng tôi có nhà mới, con cái được học hành đầy đủ. Cuộc sống giờ ổn định hơn nhiều, bà con trong bản Sa Náai cũng biết ơn vì đã được giúp đỡ để có cuộc sống ấm no như hôm nay".

Nhịp sống mới sau sáu năm

Sáu năm không phải quãng thời gian quá dài, nhưng đủ để Sa Ná đổi thay từng ngày. Buổi sáng, khi sương còn phủ trên đỉnh núi, người dân đã chuẩn bị lên nương, ra ruộng. Những luống rau xanh, những đàn gia súc, gia cầm dần xuất hiện quanh khu tái định cư, mang lại nguồn thực phẩm và thu nhập cho các gia đình.

Nhiều hộ tiếp tục phát triển cây luồng, một loại cây gắn bó lâu đời với người dân miền núi Thanh Hóa, vừa tạo sinh kế, vừa góp phần giữ đất, giữ rừng. Một số gia đình trồng thêm cây ăn quả, kết hợp chăn nuôi trâu, bò, lợn, gà. Một số hộ buôn bán nhỏ, làm dịch vụ, cải thiện thu nhập. Dù chưa khá giả, nhưng cuộc sống đã dần ổn định, không còn cảnh trắng tay như sau lũ.

Điều khiến người dân yên tâm hơn cả là con em được học tập trong môi trường khang trang, ngay gần nhà. Tiếng đọc bài vang lên mỗi sáng từ lớp học mới xây, thay cho những lo lắng mỗi mùa mưa lũ trước đây khi trường lớp tạm bợ, đường đi trơn trượt.

Nhà văn hóa bản trở thành nơi “giữ lửa” cộng đồng. Ở đó diễn ra họp bản, tuyên truyền chính sách, tập huấn kỹ năng phòng chống thiên tai, tổ chức văn nghệ, lễ hội. Không gian sinh hoạt chung giúp gắn kết lại những con người từng chịu chung mất mát, để họ cùng nhau chia sẻ, động viên, vượt qua những ám ảnh còn sót lại.

Trao đổi với phóng viên Báo điện tử Tiếng nói Việt Nam, ông Lê Văn Thơ, Phó Chủ tịch UBND xã Na Mèo cho biết: khu tái định cư Sa Ná hiện được công nhận là bản đạt chuẩn nông thôn mới, bản kiểu mẫu với hơn 50 hộ sinh sống. Tỷ lệ hộ nghèo không cao, đời sống người dân ngày càng cải thiện.

"Cuộc sống ổn định, ấm no của người dân khu tái định cư Sa Ná hôm nay là kết quả của sự chỉ đạo quyết liệt, sát sao của Tỉnh ủy, UBND tỉnh cùng sự chung tay, sẻ chia nghĩa tình của đồng bào cả nước. Từ đống đổ nát sau bão lũ, Sa Ná đã hồi sinh với những ngôi nhà kiên cố, hạ tầng đồng bộ, sinh kế từng bước được khôi phục. Đó không chỉ là sự tái thiết về vật chất, mà còn là điểm tựa tinh thần, thắp lên niềm tin, khát vọng vươn lên cho người dân nơi vùng biên khó khăn", ông Lê Văn Thơ khẳng định.

Xuân mới trên miền đất hồi sinh

Trong những ngày Tết Bính Ngọ, khu tái định cư Sa Ná khoác lên mình sắc xuân rõ rệt. Trước hiên mỗi nhà, cành đào rừng, hoa mận trắng được mang về cắm trang trí. Trẻ nhỏ chạy nhảy khắp sân đồi, tiếng cười hồn nhiên vang xa giữa Pom Ngô, khiến mùa xuân nơi bản nhỏ như rộn ràng và ấm áp hơn.

Dẫu cuộc sống ở nơi ở mới đã dần ổn định, ký ức về trận lũ năm nào và những người thân đã mất vẫn còn in đậm trong tâm trí nhiều người dân Sa Ná. Nhất là mỗi khi Tết đến,gợi nhắc về sum họp, nỗi nhớ ấy lại trở nên rõ hơn. Khu bản cũ nay đã phủ màu cỏ cây, nhưng với bà con, đó vẫn là miền ký ức không thể tách rời, nơi ghi dấu một giai đoạn đau thương, để từ đó họ càng trân trọng hơn cuộc sống yên bình nơi bản mới hôm nay.

Thiên tai đã để lại vết hằn sâu trong ký ức người dân Sa Nánhưng cũng hun đúc thêm nghị lực. Họ hiểu rằng, giữa miền núi còn nhiều thử thách, chỉ có đoàn kết, chủ động và kiên cường mới giúp bản làng đứng vững.

Nhìn những mái nhà mới vững chãi bên sườn đồi, nhìn trẻ em tung tăng đến lớp, người già có nơi sinh hoạt, người dân có việc làm, có thể thấy rõ giá trị của sự sẻ chia từ cộng đồng và sự quan tâm của chính quyền. Dẫu ký ức về trận lũ năm nào vẫn còn in đậm trong tâm trí, nhưng niềm tin đã trở lại. Sa Ná không còn là cái tên gắn với tang thương, mà là hình ảnh của một bản làng đứng dậy sau thiên tai.