Từng được xem là biểu tượng của sức mạnh tiến công trên bộ, xe tăng Abrams của quân đội Mỹ đang phải đối mặt với một thách thức ngày càng lớn trên chiến trường hiện đại: các thiết bị bay không người lái (UAV). Kinh nghiệm từ xung đột Nga - Ukraine cho thấy những phương tiện thiết giáp đắt tiền có thể trở thành mục tiêu của UAV giá rẻ. Điều này buộc quân đội Mỹ phải xem xét lại cách triển khai, ngụy trang, cơ động và bảo vệ lực lượng thiết giáp.

Tại Trung tâm Huấn luyện Sẵn sàng Đa quốc gia Liên hợp (JMRC) ở Hohenfels, Đức, những dấu vết của các xe tăng Abrams thuộc Sư đoàn Thiết giáp số 1 hiện rõ trên những ngọn đồi phủ cỏ. Các vệt bánh xích lớn đan xen, kéo dài qua địa hình gồ ghề. Thế nhưng, những chiếc xe tăng tạo nên các dấu vết ấy lại không dễ được nhìn thấy. Chúng được bố trí dọc các hàng cây hoặc sâu trong rừng, cố gắng che giấu vị trí trước những thiết bị trinh sát không người lái.

Đây là hình ảnh tương phản với cách xe tăng thường được hình dung trong chiến tranh: những phương tiện bọc thép hạng nặng tiến lên, phô diễn hỏa lực và khả năng cơ động. Trong môi trường tác chiến có sự hiện diện dày đặc của UAV, việc tránh bị phát hiện đã trở thành điều kiện sống còn đối với các kíp xe.

Bài học từ chiến trường Ukraine

Cuộc xung đột Nga - Ukraine đã làm thay đổi sâu sắc nhận thức về vai trò của phương tiện thiết giáp. Trong giai đoạn đầu chiến sự, xe tăng và xe chiến đấu bộ binh được xem là những thành phần quan trọng trong năng lực phòng thủ của Ukraine. Các dòng xe như M1 Abrams của Mỹ và Leopard do Đức sản xuất từng nằm trong nhóm vũ khí được Kiev ưu tiên tiếp nhận.

Tuy nhiên, sự phổ biến của UAV đã khiến hoạt động của các phương tiện này trở nên nguy hiểm hơn. Ukraine và Nga đều mất những xe thiết giáp trị giá hàng triệu USD trước các UAV chỉ có giá vài trăm USD. Hai bên đã tìm cách tăng cường khả năng bảo vệ phương tiện bằng nhiều biện pháp, trong đó có lắp thêm giáp lồng để hạn chế tác động của các cuộc tấn công từ trên không. Dù vậy, những giải pháp này chưa thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ.

Không chỉ UAV, các bãi mìn dày đặc, hệ thống phòng thủ kiên cố và hỏa lực pháo binh cũng khiến những cuộc cơ động quy mô lớn ngày càng khó thực hiện. Mạng lưới trinh sát trên không còn mở rộng phạm vi phát hiện mục tiêu, tạo ra những khu vực nguy hiểm mà binh sĩ và phương tiện có thể bị theo dõi, tấn công bất cứ khi nào di chuyển.

Đây cũng là lý do quân đội Mỹ đưa mối đe dọa UAV trở thành trọng tâm trong các cuộc huấn luyện tại châu Âu. Quân đội Mỹ đang ngày càng chú trọng đưa những tình huống nguy hiểmvào huấn luyện, trong đó có sự tham gia của binh sĩ Ukraine. Kinh nghiệm thực chiến của lực lượng này giúp các đơn vị Mỹ nhận diện rõ hơn những điểm yếu của đội hình thiết giáp trước khả năng trinh sát và tấn công bằng UAV.

Chuẩn tướng Terry Tillis, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Huấn luyện Lục quân số 7 thuộc Bộ Tư lệnh Lục quân Mỹ tại châu Âu và châu Phi, cho biết cuộc diễn tập hồi tháng 4 đặt ra một câu hỏi quan trọng đối với các sĩ quan và binh sĩ: Làm thế nào để bảo vệ lực lượng thiết giáp tốt hơn trước UAV?

Thay đổi chiến thuật để bảo vệ lực lượng thiết giáp

Một trong những giải pháp được đặt ra là phân tán hoạt động hậu cần, đồng thời tận dụng địa hình để tránh tập trung quá nhiều phương tiện tại một địa điểm. Đây là sự điều chỉnh đáng kể so với cách tổ chức hậu cần truyền thống, khi các phương tiện thường tập trung tại những khu vực được cho là an toàn để tiếp nhiên liệu, sửa chữa và bổ sung trang thiết bị.

Trong đợt diễn tập Combined Resolve hồi tháng 10, việc thay đổi này vẫn đang trong quá trình thử nghiệm. Một chiếc M1 Abrams được ghi nhận nằm bất động giữa cánh đồng, động cơ đã tắt, trong khi các thành viên kíp xe nghỉ ngơi phía trên phương tiện.

Vài giờ trước đó, chiếc xe tăng tìm cách tiếp nhiên liệu nhưng bị hỏa lực gián tiếp của lực lượng đối kháng nhắm tới, buộc kíp xe phải phân tán. Sau đó, phương tiện bị đánh trúng và rơi vào tình trạng mà kíp xe gọi là “bị tiêu diệt về khả năng cơ động và hỏa lực”. Chiếc Abrams phải nằm tại chỗ cho đến khi được phép quay trở lại cuộc diễn tập.

Tình huống này cho thấy ngay cả những hoạt động thường nhật như tiếp nhiên liệu cũng có thể trở thành nhiệm vụ nguy hiểm khi UAV và các hệ thống cảm biến của đối phương có khả năng phát hiện phương tiện. Một khi vị trí bị lộ, xe tăng có thể nhanh chóng trở thành mục tiêu của hỏa lực gián tiếp hoặc các phương tiện tấn công khác.

Một trong những thách thức lớn nhất của quân đội Mỹ là học cách ứng phó với UAV trong quá trình vận hành xe tăng. Những cảnh báo về hoạt động của phương tiện bay xuất hiện gần như liên tục, trong khi các kíp xe phát hiện rất nhiều UAV trên không.

Một số biện pháp thích ứng tương đối đơn giản đang được thử nghiệm, chẳng hạn sử dụng lưới ngụy trang để che phủ xe tăng. Tuy nhiên, thay đổi không chỉ dừng lại ở việc che giấu phương tiện. Các kíp xe còn phải điều chỉnh cách cơ động, tổ chức hậu cần và duy trì liên lạc với lữ đoàn.

Những thay đổi này cho thấy tác chiến thiết giáp đang bước vào giai đoạn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa khả năng ngụy trang, cơ động, trinh sát và hậu cần. Xe tăng không chỉ cần có lớp giáp đủ sức chống chịu hỏa lực mà còn phải hạn chế tối đa nguy cơ bị đối phương phát hiện ngay từ trước khi tham chiến.

Dù vậy, khả năng sống sót không phải mục tiêu duy nhất. Lực lượng thiết giáp vẫn phải thực hiện nhiệm vụ cơ động, tiến công và giành quyền kiểm soát lãnh thổ.

Thực tế tại Ukraine cho thấy các cuộc tiến công cơ giới vẫn có thể được triển khai nếu có sự chuẩn bị phù hợp. Theo Tư lệnh quân đoàn, Tướng Andrii Biletskyi, các kíp xe thiết giáp phải trải qua huấn luyện đặc biệt, phương tiện cũng được trang bị thêm thiết bị hỗ trợ. Một số hoạt động còn có sự phối hợp của UAV đảm nhiệm cả nhiệm vụ trinh sát và tấn công.

“Ngày nay, việc sử dụng phương tiện thiết giáp thực chất là một chiến dịch đặc biệt. Nó đòi hỏi kế hoạch cực kỳ chi tiết và sự phối hợp của một số lượng lớn phương tiện, lực lượng”, ông Biletskyi nói.

Những diễn biến này cho thấy cơ động cơ giới chưa trở thành chiến thuật lỗi thời, dù việc triển khai trên chiến trường có mật độ UAV cao đã khó khăn hơn rất nhiều.

Vì sao xe tăng vẫn giữ vai trò trên chiến trường hiện đại?

Những tổn thất của lực lượng thiết giáp tại Ukraine đã khiến một số chuyên gia sớm cho rằng chiến thuật cơ động trên bộ đang dần mất đi ý nghĩa. Tuy nhiên, Tướng Christopher LaNeve, quyền Tham mưu trưởng Lục quân Mỹ, không đồng tình với cách nhìn này.

Trong tài liệu công bố tháng 10 về phương thức tác chiến của quân đội Mỹ trong cuộc chiến tiếp theo, ông cho rằng việc chiến trường ngày càng minh bạch, UAV phổ biến, trí tuệ nhân tạo hỗ trợ xác định mục tiêu và vũ khí tầm xa phát triển không đồng nghĩa với việc hoạt động tiến công trên bộ đã lỗi thời.

Theo Tướng LaNeve, các nhận định về sự biến mất của cơ động trên bộ đã nhầm lẫn giữa khả năng phá hủy mục tiêu về mặt chiến thuật với thành công ở cấp độ tác chiến và chiến lược.

Hỏa lực tầm xa có thể làm suy yếu mạng lưới đối phương, nhưng chỉ duy trì khoảng cách hiếm khi đủ để buộc đối phương đầu hàng. Nhiệm vụ giành quyền kiểm soát và bảo vệ lãnh thổ vẫn cần đến lực lượng trên mặt đất. Lập luận này cũng là cơ sở để quân đội Mỹ tiếp tục coi xe thiết giáp là thành phần thiết yếu, dù phương thức sử dụng chúng đang thay đổi.

Những gì diễn ra tại Hohenfels cho thấy quân đội Mỹ đang tìm cách điều chỉnh hoạt động của xe tăng trước sự phát triển của UAV. Ngụy trang, phân tán lực lượng, thay đổi thời điểm tiếp tế, tận dụng địa hình và rút ngắn thời gian lưu lại tại một vị trí là những biện pháp được thử nghiệm nhằm giảm nguy cơ bị phát hiện và tấn công.

Như lời trung sĩ Sean Brenna, quân đội Mỹ chắc chắn không từ bỏ xe tăng. Nhưng để tiếp tục chiến đấu, những phương tiện từng được thiết kế để tiến thẳng vào trận địa có thể sẽ phải học cách ẩn mình, cơ động thận trọng và phối hợp chặt chẽ hơn với các lực lượng, công nghệ khác.