Trong bối cảnh Mỹ tăng cường đáng kể hiện diện quân sự tại Trung Đông và khu vực lân cận, Không quân Mỹ (USAF) đã triển khai khoảng một phi đội gồm 12 tiêm kích F-22 tới căn cứ không quân Ovda ở miền Nam Israel. Đây là lần đầu tiên máy bay chiến đấu Mỹ được triển khai tới Israel trong vai trò tác chiến.

Động thái này được xem là bước đi cụ thể hóa khuyến nghị trong báo cáo gần đây của Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Do Thái của Mỹ (JINSA). Một phái đoàn JINSA gồm các tướng lĩnh USAF đã nghỉ hưu đã khảo sát căn cứ Ovda trong năm 2025 và kết luận rằng cơ sở này mang lại khả năng tiếp cận thuận lợi, tự do hành động và độ bền vững cao cho lực lượng Mỹ tại khu vực và xa hơn nữa.

Vì sao là F-22?

Việc triển khai F-22 tới căn cứ không quân ở Israel phản ánh tính toán của Mỹ trong việc tăng cường năng lực răn đe và khả năng chiếm ưu thế trên không trong kịch bản căng thẳng leo thang với Iran. So với tăng quân tại các căn cứ khác trong khu vực, sự hiện diện của F-22 tại Israel giúp Mỹ mở rộng đáng kể sức mạnh tấn công và linh hoạt tác chiến.

Israel từ lâu được ví như “tàu sân bay lớn nhất thế giới không thể bị đánh chìm của Mỹ”. Việc triển khai F-22 tới Ovda được xem như bổ sung thêm một điểm tựa chiến lược quan trọng cho Washington tại Trung Đông.

Căn cứ không quân Ovda nằm ở cực Nam Israel, được đánh giá đặc biệt phù hợp cho các chiến dịch tiềm tàng của Mỹ nhằm vào Iran cũng như phục vụ nhu cầu chiến lược - tác chiến rộng hơn của Washington.

Không quân Israel (IAF) duy trì tiêu chuẩn cao đối với các máy bay do Mỹ sản xuất cũng như các hoạt động huấn luyện, bảo dưỡng và hậu cần tại căn cứ. Vì vậy, phần lớn hạ tầng tại Ovda đều đáp ứng yêu cầu của USAF, cho phép Mỹ nhanh chóng triển khai các chiến dịch cường độ cao và kéo dài mà không cần mở rộng quy mô hiện diện quá lớn hay phức tạp. Điều này giúp giảm áp lực tổng thể lên lực lượng Mỹ trong bối cảnh Washington đang tiến hành đợt tăng cường hiện diện quân sự lớn nhất khu vực trong nhiều thập kỷ.

Ovda được xây dựng theo các thông số kỹ thuật của Mỹ từ đầu những năm 1980 nhằm thực thi Thỏa thuận Trại David. Trước cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6/2025, căn cứ này đã được bổ sung thêm một số hạng mục để đáp ứng yêu cầu tiềm năng của Mỹ.

Hiện tại, cơ sở đã có đầy đủ các hạng mục hạ tầng quan trọng như nhà trú ẩn, bãi đỗ, khu neo đậu kiên cố, kho nhiên liệu, kho đạn dược, khu lưu trữ, nhà ở và nhà ga riêng dành cho phía Mỹ. Căn cứ có 2 đường băng chính đủ khả năng tiếp nhận các máy bay tiếp dầu và vận tải cỡ lớn nhất của USAF. Với vai trò căn cứ dự bị cho máy bay tiếp dầu của Không quân Israel, Ovda có thể hỗ trợ trực tiếp các chiến dịch của Mỹ trong khi không đòi hỏi phải mở rộng lực lượng đồn trú.

Hạn chế trong cấu trúc căn cứ hiện tại của Mỹ

Những diễn biến gần đây, cùng với cuộc chiến 12 ngày mùa Hè năm ngoái, cho thấy các hạn chế trong cấu trúc căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông. Hệ thống này phần lớn được hình thành từ thời Chiến tranh Lạnh và giai đoạn chống khủng bố toàn cầu, tập trung vào một số căn cứ lớn nằm ở phía Arab của Vịnh Ba Tư.

Nhiều quốc gia sở tại áp đặt hạn chế đối với hoạt động bay qua không phận và hoạt động tác chiến của Mỹ, đặc biệt liên quan đến Iran và các lực lượng đồng minh của Tehran. Thổ Nhĩ Kỳ, Anh (thông qua căn cứ Diego Garcia ở Ấn Độ Dương) và một số nước khác trong khu vực lân cận cũng áp đặt hạn chế tương tự.

Bên cạnh đó, dù được xây dựng kiên cố, các căn cứ tại vùng Vịnh vẫn dễ bị tổn thương trước các đợt tấn công ồ ạt bằng tên lửa đạn đạo tầm ngắn, tên lửa hành trình và máy bay không người lái của Iran. Trong cuộc chiến 12 ngày, và cả trong các đợt căng thẳng gần đây, lực lượng Mỹ đã nhiều lần phải sơ tán binh sĩ khỏi căn cứ Al Udeid ở Qatar do lo ngại nguy cơ tấn công từ Iran. Do đó, ngay cả khi Mỹ tăng cường hiện diện quân sự, các quan chức Saudi Arabia, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) và Jordan cho biết sẽ không cho phépWashington sử dụng các căn cứ của họ cho bất cứ mục đích nào khác ngoài việc phòng thủ chống lại các cuộc tấn công của Iran.

Lợi thế phòng thủ và chiều sâu chiến lược của Ovda

Về mặt địa lý, Israel nằm ngoài tầm bắn của nhiều loại tên lửa đạn đạo tầm ngắn của Iran, giúp tăng thời gian cảnh báo sớm trước các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo tầm trung hoặc máy bay không người lái.

So với các căn cứ Mỹ tại khu vực, Ovda được bảo vệ tốt nhờ hệ thống phòng không nhiều tầng của Israel. Sự tích hợp giữa hệ thống phòng thủ Israel và Mỹ càng củng cố năng lực này. Các hoạt động phòng không phối hợp trong cuộc chiến 12 ngày cho thấy khả năng đánh chặn tên lửa và UAV Iran ngay cả khi chịu sức ép kéo dài.

Việc bổ sung Ovda như một lựa chọn căn cứ trong khu vực giúp tăng chiều sâu chiến lược và khả năng phân tán lực lượng của Mỹ, giảm phụ thuộc vào các cụm căn cứ dễ tổn thương dọc Vịnh Ba Tư.

Trong Chiến dịch “Rising Lion” vào Iran mùa Hè năm ngoái, Israel đã chứng minh rằng các máy bay chiến đấu do Mỹ sản xuất có thể tiếp cận Iran từ căn cứ tại Israel nếu được tiếp dầu trên không hoặc sử dụng thùng nhiên liệu phụ.

Việc triển khai F-22 tới Ovda cũng thể hiện mức độ tin cậy chiến lược giữa Mỹ và Israel, đồng thời tạo điều kiện tăng cường phối hợp tác chiến song phương, củng cố năng lực răn đe chung của hai nước.

Các chuyên gia cho rằng Mỹ có thể tiếp tục luân chuyển thêm máy bay chiến đấu và máy bay hỗ trợ tới Ovda trong thời gian tới, đồng thời nghiên cứu khả năng bố trí sẵn đạn dược quan trọng phục vụ các chiến dịch chung với Israel, cả trong cuộc khủng hoảng hiện tại với Iran lẫn về dài hạn.