Ukraine nhận “chìa khóa” SCALP

Văn phòng Thủ tướng Anh Andy Burnham cho biết London đã đồng ý để tập đoàn quốc phòng châu Âu MBDA, đơn vị sản xuất tên lửa SCALP, chia sẻ một số thông tin kỹ thuật về các linh kiện do Anh chế tạo. Động thái này nhằm hỗ trợ Ukraine thiết lập dây chuyền sản xuất tên lửa trong nước.

Nga phản đối quyết định của Anh hôm 24/8, cho rằng động thái này sẽ "đổ thêm dầu vào lửa" và đồng nghĩa với việc London trực tiếp "tham gia" vào cuộc xung đột.

Ông Burnham, người đến Kiev hôm 24/8 đúng dịp Ukraine kỷ niệm Ngày Độc lập, khẳng định Anh sẽ tiếp tục hỗ trợ Ukraine "bất chấp những lời đe dọatừ phía Nga".

Anh lần đầu cung cấp tên lửa Storm Shadow cho Ukraine vào năm 2023. Đây là biến thể tương đương với SCALP của Anh, trong khi Pháp cũng nhanh chóng cung cấp loại tên lửa tương tự cho Kiev.

Việc chia sẻ các tài liệu vốn được bảo mật có thể giúp Ukraine tăng cường năng lực tấn công tầm xa nhằm vào các mục tiêu trên lãnh thổ Nga. Tuy nhiên, Kiev có thể sẽ phải mất nhiều năm trước khi đưa vào sử dụng những tên lửa SCALP do nước này tự sản xuất.

Trong những tháng gần đây, Ukraine đẩy mạnh các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) tầm xa nhằm vào các mục tiêu ở Nga, trong đó có các cơ sở thương mại. Động thái diễn ra trong bối cảnh Nga liên tục tiến hành các cuộc tập kích bằng tên lửa và UAV nhằm vào các thành phố Ukraine. Một số chuyên gia nhận định Moscow đang tận dụng tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng tên lửa đánh chặn phòng không của Kiev, trong đó có đạn dành cho hệ thống Patriot do Mỹ sản xuất.

Kho dự trữ toàn cầu đối với các loại vũ khí phương Tây, từ vũ khí tấn công tầm xa đến hệ thống phòng thủ trước các cuộc tập kích phức tạp, đã chịu sức ép lớn do xung đột Ukraine và căng thẳng Mỹ - Iran. Các loại tên lửa hiện đại cần thời gian dài để sản xuất, trong khi nhiều nhà máy quốc phòng tại Mỹ và châu Âu mới bắt đầu chuẩn bị mở rộng công suất để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng.

Tháng 7/2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump khiến Kiev thất vọng khi rút lại cam kết chia sẻ thông tin kỹ thuật để Ukraine có thể tự sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot. Ông Trump cho rằng đây là loại công nghệ "rất khó để chia sẻ" và cảnh báo những bên được chuyển giao công nghệ có thể một ngày nào đó sử dụng chúng để chống lại chính Mỹ.

Chỉ vài tuần trước đó, tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở Thổ Nhĩ Kỳ, ông Trump từng nói với Tổng thống Ukraine Zelensky rằng Mỹ sẽ "cấp phép cho các bạn sản xuất tên lửa Patriot". Ông Zelensky sau đó cũng cho biết Washington đã chấp thuận kế hoạch này.

Ngày 23/8, văn phòng Tổng thống Zelensky cho biết việc được cấp phép sản xuất tên lửa Patriot tại Ukraine vẫn là một trong những "ưu tiên hàng đầu" của Kiev.

Sức mạnh tên lửa SCALP

SCALP là tên lửa hành trình tầm xa do Anh và Pháp hợp tác phát triển, với tầm bắn công bố khoảng 250 km. Tuy nhiên, một số nhà phân tích cho rằng tên lửa này có thể đạt tầm bắn lên tới 400 km.

Tên lửa nặng khoảng 1,3 tấn, được thiết kế để tấn công các mục tiêu kiên cố, bao gồm cả các công trình ngầm và hầm trú ẩn được gia cố. Đây là những mục tiêu mà các máy bay không người lái (UAV) Ukraine thường sử dụng để tập kích kho bãi và nhà máy lọc dầu của Nga khó có thể gây thiệt hại tương tự.

SCALP có thể được phóng từ nhiều loại máy bay chiến đấu, trong đó có Rafale của Pháp, Eurofighter Typhoon và Mirage 2000. Ukraine cũng đã tích hợp tên lửa này trên các máy bay Su-24 từ thời Liên Xô và sử dụng chúng trong xung đột với Nga. Kiev đồng thời đã tiếp nhận các máy bay chiến đấu Mirage từ Pháp.

Ukraine từng sử dụng tên lửa Storm Shadow, phiên bản tương đương của SCALP do Anh cung cấp, trong cuộc tập kích nhằm vào một tàu ngầm Nga tại Sevastopol, trên bán đảo Crimea do Nga kiểm soát, vào tháng 9/2023. Kiev cũng cho biết loại tên lửa này được sử dụng trong các cuộc tấn công nhằm vào nhiều cơ sở khác của Nga, trong đó có các nhà máy sản xuất vũ khí nằm sâu trong lãnh thổ nước này. Pháp cũng phát triển một biến thể SCALP có khả năng phóng từ tàu chiến và tàu ngầm.

So sánh SCALP vàKh-69

Kh-69 của Nga thường được xem là loại tên lửa có tính năng tương đồng nhất với SCALP và Storm Shadow.

Các chuyên gia thuộc Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) nhận định vào tháng 9/2023 rằng Kh-69 "có khả năng tương đồng" với Storm Shadow. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, tên lửa Nga vẫn đang trong quá trình thử nghiệm. Vài tháng sau, truyền thông Ukraine đưa tin Nga lần đầu sử dụng tên lửa Kh-69 trong cuộc xung đột vào đầu năm 2024.

Kh-69 do Cục thiết kế Raduga của Nga phát triển, có tầm bắn được công bố khoảng 290 km. Các quan chức Nga cho biết loại tên lửa này được sử dụng để phá hủy Nhà máy Nhiệt điện Trypilska ở ngoại ô Kiev vào tháng 4/2024.

Theo dữ liệu của quân đội Mỹ, Kh-69 thường được sử dụng trong các đợt tập kích phối hợp với nhiều loại vũ khí khác. Các báo cáo của quân đội Ukraine sau những cuộc không kích thường không phân biệt rõ Kh-69 với mẫu tên lửa Kh-59, do hai loại tên lửa có ngoại hình khá tương đồng.

Cả SCALP và Kh-69 đều là tên lửa hành trình cận âm, tức có tốc độ thấp hơn tốc độ âm thanh. Dù chậm hơn các tên lửa siêu thanh và siêu vượt âm, chúng có khả năng bay ở độ cao thấp, bám địa hình để giảm nguy cơ bị radar phát hiện. Đây là yếu tố quan trọng giúp tên lửa tiếp cận mục tiêu trước khi các hệ thống phòng không có cơ hội phát hiện và đánh chặn.

Tuy nhiên, Kh-69 có kích thước nhỏ hơn khoảng một phần ba so với Storm Shadow, đồng thời được trang bị đầu đạn nhỏ hơn và có tầm bắn ngắn hơn, ông William Alberque, cựu lãnh đạo Trung tâm Chống phổ biến vũ khí hạt nhân của NATO và hiện làm việc tại tổ chức nghiên cứu Pacific Forum lưu ý.

Ông Alberque nhận định, cả Kh-69 vàSCALP đều không được thiết kế để tấn công các mục tiêu đang di chuyển.

"Tôi vẫn hài lòng với tầm bắn và độ chính xác của Storm Shadow nhiều hơn", ông Alberque nói.