Không quân Mỹ đã ký các thỏa thuận với hai công ty quốc phòng Anduril và General Atomics để phát triển một thế hệ máy bay không người lái (UAV) chiến đấu tự hành mới, được thiết kế nhằm hỗ trợ các chiến đấu cơ có người lái thực hiện các nhiệm vụ tấn công sâu trong lãnh thổ đối phương.

Chương trình được triển khai trong bối cảnh các loại UAV giá rẻ đã làm thay đổi đáng kể cục diện cung đột hiện đại tại Ukraine và Trung Đông. Tuy nhiên, giới chức quân sự Mỹ cho rằng các cuộc xung đột trong tương lai vẫn đòi hỏi những nền tảng tác chiến tiên tiến hơn, có khả năng hoạt động trong môi trường phòng không dày đặc.

Theo Không quân Mỹ, các UAV mới sẽ đóng vai trò quan trọng trong những chiến dịch mà máy bay có người lái đối mặt nguy cơ cao bị bắn hạ.

“Các UAV mới sẽ giúp Không quân Mỹ thay đổi phương thức tác chiến, tăng khả năng duy trì ưu thế trên không trong những khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt bởi các hệ thống phòng không hiện đại”, Đại tướng Ken Wilsbach, Tham mưu trưởng Không quân Mỹ, nhận định.

UAV chiến đấuthế hệ mới

Không quân Mỹ đã đánh giá các mẫu UAV của Anduril và General Atomics từ năm 2024 trước khi đưa ra quyết định lựa chọn. Mẫu UAV của General Atomics có tên gọi FQ-42, có kích thước lớn hơn mẫu FQ-44 do Anduril phát triển. Một trong những điểm khác biệt đáng chú ý là FQ-42 được trang bị khoang vũ khí bên trong thân máy bay, trong khi FQ-44 mang vũ khí trên các giá treo dưới cánh.

Không quân Mỹ không công bố số lượng UAV đặt mua cũng như giá trị các hợp đồng. Các thông tin về chi phí được xếp loại mật. Tuy nhiên, đề xuất ngân sách mới nhất của Không quân Mỹ dành hơn 1 tỷ USD cho chương trình này trong năm tài khóa 2027 và hơn 9,5 tỷ USD trong vòng 5 năm tới.

Theo tuyên bố của Không quân Mỹ, các hợp đồng mới đánh dấu “bước phát triển quan trọng tiếp theo của sức mạnh không quân”.

Các UAV này được thiết kế để hoạt động cùng chiến đấu cơ có người lái. Khác với dòng UAV MQ-9 Reaper hiện nay phải được điều khiển từ xa bởi con người, thế hệ mới được phát triển với khả năng tự hành cao, chỉ cần sự giám sát và chỉ huy ở mức hạn chế.

Không quân Mỹ kỳ vọng giá thành mỗi UAV chỉ bằng khoảng 1/3 so với máy bay chiến đấu có người lái. Hiện một tiêm kích F-35 của Mỹ có giá khoảng 82,5 triệu USD, trong khi phiên bản mới nhất của UAV MQ-9B SkyGuardian do General Atomics chế tạo có giá khoảng 30 triệu USD.

Lầu Năm Góc dự kiến mua khoảng 150 UAV chiến đấu phối hợp (CCA) mới trước năm 2030 và có thể mở rộng lên khoảng 1.000 chiếc trong 4 năm tới.

Theo Đại tá Timothy Helfrich, phụ trách mua sắm các chương trình tiêm kích và máy bay tiên tiến của Không quân Mỹ, việc lựa chọn hai nhà sản xuất sẽ tạo ra sự cạnh tranh liên tục, qua đó tối ưu tiến độ, chi phí và hiệu suất của chương trình.

Bên cạnh phần cứng, Không quân Mỹ cũng trao các hợp đồng phát triển phần mềm điều khiển UAV tự hành cho Anduril, công ty khởi nghiệp Shield AI và Collins Aerospace thuộc tập đoàn RTX. Giá trị các hợp đồng này không được tiết lộ.

Bài học từ Ukraine và Trung Đông

Trong những năm gần đây, UAV giá rẻ đã chứng minh hiệu quả đáng kể trên chiến trường. Tại Ukraine, các UAV cỡ nhỏ chi phí thấp đã trở thành công cụ tấn công hiệu quả.Ở Trung Đông, UAV cảm tử Shahed do Iran phát triển đã được sử dụng rộng rãi để tấn công các mục tiêu quân sự. Mỹ cũng đã sử dụng các phiên bản được nghiên cứu và phát triển dựa trên công nghệ Shahed trong các hoạt động quân sự nhằm vào Iran.

Tuy nhiên, theo giới chuyên gia, các UAV chiến đấu mà Không quân Mỹ đang phát triển có vai trò hoàn toàn khác. Chúng có thể bay phía trước đội hình máy bay có người lái, thực hiện nhiệm vụ trinh sát, phát hiện máy bay đối phương và hoạt động trong những khu vực được bảo vệ bằng hệ thống tên lửa đất đối không hiện đại.

Bà Caitlin Lee, Giám đốc Chính sách Công nghệ và Mua sắm quốc phòng thuộc Rand Corporation, cho rằng những gì diễn ra tại Ukraine cho thấy quân đội hiện đại cần sở hữu số lượng lớn UAV giá rẻ để triển khai trên quy mô rộng, kể cả trong các nhiệm vụ có nguy cơ tổn thất cao. Tuy nhiên, quân đội Mỹ cũng cần các loại UAV có tầm hoạt động xa hơn nhiều để thực hiện nhiệm vụ tại những khu vực cách xa lãnh thổ Mỹ.

Theo bà Lee, kho tên lửa đa dạng cùng năng lực tác chiến điện tử mạnh của đối phương có thể vô hiệu hóa hoặc phá hủy máy bay Mỹ cả trên mặt đất lẫn trên không.

“Việc sản xuất số lượng lớn UAV tác chiến phối hợp với chi phí thấp sẽ giúp bảo đảm luôn có một tỷ lệ máy bay đủ khả năng tiếp tục chiến đấu sau các đợt tấn công của đối phương”, bà nhận định.

Chuyên gia này cũng nhấn mạnh tầm hoạt động xa là yếu tố quan trọng để các UAV có thể hộ tống các loại máy bay chiến lược như máy bay ném bom, tiếp dầu hoặc vận tải.

Hướng tới các nhiệm vụ tấn công đa dạng

Trong thời gian qua, Iran và lực lượng Houthi tại Yemen đã bắn hạ hàng chục UAV MQ-9 Reaper bằng các loại tên lửa có khả năng duy trì hoạt động trên không để truy tìm mục tiêu trước khi khóa mục tiêu theo tín hiệu nhiệt.

Theo bà Stacie Pettyjohn, Giám đốc Chương trình Quốc phòng thuộc Trung tâm An ninh Mỹ mới (CNAS), quân đội Mỹ đang có xu hướng đẩy các hệ thống không người lái lên tuyến đầu để giảm thiểu rủi ro cho phi công.

“Chúng tôi luôn muốn các nền tảng tiên tiến nhất được triển khai ở tuyến đầu. Các hệ thống không người lái phù hợp với vai trò đó vì chúng phải hoạt động trong môi trường có mức độ rủi ro rất cao, như những gì đang diễn ra tại Iran và Yemen”, bà nói.

Theo bà Pettyjohn, các UAV chiến đấu thế hệ mới nhiều khả năng sẽ không chỉ giới hạn ở nhiệm vụ không chiến mà còn dần đảm nhận nhiều vai trò khác trong tương lai, bao gồm cả tấn công các mục tiêu mặt đất.