Tại nhiều cơ sở sản xuất, dữ liệu quan trắc được truyền trực tiếp về cơ quan quản lý, giúp việc giám sát môi trường không chỉ dựa vào những đợt kiểm tra định kỳ.

Tại mỏ sắt Sàng Thần, xã Minh Sơn, tỉnh Tuyên Quang, Công ty Cổ phần Đầu tư khoáng sản An Thông đang khai thác, chế biến quặng sắt. Đây là dự án được cấp phép từ năm 2009, giấy phép khai thác mỏ với thời hạn khai thác 30 năm.

Cùng với hoạt động sản xuất, doanh nghiệp đã tự đầu tư hệ thống xử lý nước thải và trạm quan trắc tự động. Dữ liệu từ trạm được truyền về Sở Nông nghiệp và Môi trường để theo dõi, giám sát.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hải, Giám đốc Nhà máy chế biến tinh quặng sắt Minh Sơn, Công ty Cổ phần Đầu tư khoáng sản An Thông, từ khi lắp đặt trạm quan trắc môi trường cũng được nhiều lần được Sở NNMT và đơn vị liên quan nhắc tại sao thời điểm này có sự bất thường, vì hồ lưu trữ này là hồ kín, khi có hiện tượng thiên tai mưa lũ kéo dài thì mới có hiện tượng xả ra ngoài. Về các chỉ số theo dõi thì chưa có đột biến so với tiêu chuẩn xả thải. Từ khi lắp đặt hệ thống quan trắc nước thải tự động thì công ty rất yên tâm kiểm soát về vấn đề nguồn thải.

Không chỉ doanh nghiệp, chính quyền cơ sở cũng tăng cường phối hợp giám sát hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn. Ông Đỗ Nguyễn Quyết, Phó Chủ tịch UBND xã Minh Sơn, tỉnh Tuyên Quang cho biết, theo các văn bản chỉ đạo của trung ương, bộ, ngành, UBND tỉnh, hai đơn vị thường xuyên phối hợ với xã về công tác bảo vệ môi trường. Cứ đầu năm là có kế hoạch chỉ đạo phòng kinh tế phối hợp với 2 đơn vị xây dựng phương án cũng như công tác bảo vệ môi trường.

Hiện trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang có 16 đơn vị sản xuất kinh doanh thuộc diện phải lắp đặt hệ thống quan trắc môi trường tự động. Dự án Nhà máy chế biến tinh quặng sắt Minh Sơn, Công ty Cổ phần Đầu tư khoáng sản An Thông thuộc đối tượng phải lắp đặt quan trắc tự động, liên tục thu nhận thông số môi trường và truyển trực tiếp về cơ quan quản lý nhà nước về môi trường. Những số liệu về môi trường từ trạm quan trắc được truyền về máy chủ của Sở NN&MT tỉnh Tuyên Quang, được kết nối với Bộ NN&MT để các cơ quan quản lý có thể theo dõi dữ liệu từ xa, thực hiện giám sát diễn biến môi trường, biện pháp bảo vệ môi trường.

Bà Đặng Thị Xuân, quyền Chi Cục trưởng Chi Cục Bảo vệ môi trường, Sở NN&MT tỉnh Tuyên Quang đánh giá, về công tác bảo vệ môi trường đã được cập nhật kịp thời, đặc biệt là các cơ sở sản xuất lớn buộc phải lắp quan trắc tự động thì đã truyền số liệu về hệ thống của Sở NN&MT cập nhật được số liệu thường xuyên, liên tục. Từ đó để có các giải pháp yêu cầu các đơn vị thực hiện đúng các quy định pháp luật về đảm bảo môi trường.

Việc ứng dụng công nghệ trong giám sát môi trường đang được Tuyên Quang đặt trong tổng thể nhiệm vụ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số và được cụ thể hóa bằng những chỉ tiêu đến năm 2030. Trong đó, tỉnh phấn đấu bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách hằng năm cho sự nghiệp môi trường; 100% nguồn nước thải, khí thải lớn được lắp đặt, vận hành và truyền dữ liệu quan trắc tự động, liên tục; 100% cụm công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn môi trường.

Tuyên Quang cũng đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nước thải sinh hoạt đô thị được thu gom, xử lý đạt quy chuẩn lên 15%; tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt đạt 95,5% tại đô thị và 85% tại nông thôn; đồng thời giảm tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt xử lý bằng phương pháp chôn lấp trực tiếp xuống dưới 30%. Tuy nhiên, để mở rộng hệ thống quan trắc tự động, nguồn lực đầu tư vẫn là một trong những vấn đề cần được tính đến. Ông Nguyễn Thế Phương, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang nhận định: theo quy định của pháp luật thì chỉ đối với nguồn thải lớn thì mới thực hiện quan trắc bắt buộc. Trong tương lai khi thực hiện chuyển đổi số, công nghệ phát triển, việc đầu tư một trạm quan trắc tự động có giá thành phù hợp thì chúng tôi cũng đề nghị, khuyến cáo các đơn vị lắp đặt để làm sao có thể giám sát được thường xuyên liên tục.

Từ những trạm quan trắc tự động tại các cơ sở sản xuất đến hệ thống tiếp nhận, giám sát dữ liệu của cơ quan quản lý, công nghệ đang góp phần quản lý môi trường theo hướng chủ động hơn. Thay vì chỉ phát hiện và xử lý khi sự cố xảy ra, dữ liệu được cập nhật liên tục giúp cơ quan chức năng có thêm cơ sở để theo dõi diễn biến nguồn thải, kịp thời yêu cầu doanh nghiệp thực hiện đúng các quy định về bảo vệ môi trường. Đây cũng là một trong những hướng đi để Tuyên Quang từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển xanh, nâng cao khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu và xây dựng hệ thống quản lý môi trường dựa trên dữ liệu và công nghệ.