Tại ĐBSCL, khoảng cách địa lý luôn là một yếu tố quan trọng trong tiếp cận dịch vụ y tế. Nếu người dân ở trung tâm đô thị có điều kiện thuận lợi đến các bệnh viện đa khoa, chuyên khoa và tiếp cận kỹ thuật chẩn đoán hiện đại, thì ở vùng sâu, vùng xa, vùng ven biển, biên giới hay nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số, việc đến tuyến trên đôi khi mất nhiều thời gian và chi phí.

Vì vậy, thay vì chờ người dân đến bệnh viện khi có bệnh, nhiều địa phương đang đưa hoạt động khám, sàng lọc và tư vấn sức khỏe về ngay tại cơ sở.

Với người dân vùng ĐBSCL, sự thay đổi này mang lại những lợi ích thiết thực. Một số người dân tham gia chương trình khám sàng lọc bày tỏ sự phấn khởi khi được nhân viên y tế thăm khám, tư vấn tận tình, đồng thời mong muốn có thêm các cơ sở y tế gần nơi sinh sống để thuận tiện kiểm tra sức khỏe.

Từ những hoạt động này, các địa phương trong vùng đang từng bước nâng năng lực trạm y tế xã, tăng khả năng quản lý bệnh không lây nhiễm, chăm sóc người cao tuổi, theo dõi sức khỏe trẻ em, tiêm chủng, dinh dưỡng, sức khỏe học đường và phát hiện sớm bệnh tật.

Ở Vĩnh Long, năng lực khám, chữa bệnh tuyến tỉnh cũng từng bước được nâng lên. Nếu trước đây nhiều ca bệnh nặng phải chuyển tuyến hoặc lên TP.HCM điều trị thì nay, các bác sĩ tuyến tỉnh đã có thể thực hiện một số kỹ thuật, phẫu thuật chuyên sâu, giúp người dân được điều trị ngay tại địa phương.

Vĩnh Long cũng là một trong 7 tỉnh, thành phố trên cả nước đã triển khai bệnh án điện tử tại tất cả các bệnh viện; 100% trạm y tế tuyến xã triển khai tư vấn, khám chữa bệnh từ xa. Mạng lưới y tế cơ sở tiếp tục được đầu tư, nâng cấp, xây mới, hướng tới chăm sóc toàn diện hơn cho người dân, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số.

Tại Cần Thơ, địa phương đã ban hành chương trình cụ thể hóa Nghị quyết 72, trong đó nhấn mạnh chuyển từ tập trung chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, củng cố y tế dự phòng và y tế cơ sở. Thành phố đặt mục tiêu đến hết năm 2026, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt trên 95% dân số.

Ông Nguyễn Minh Chí, Phó Chủ tịch UBND phường Vĩnh Châu, TP Cần Thơ, cho biết khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc và lập hồ sơ sức khỏe điện tử cho người dân được xác định là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên và lâu dài. Địa phương phấn đấu thực hiện đầy đủ các chỉ tiêu theo kế hoạch, hạn chế bỏ sót người dân, nhất là những nhóm cần được khám sức khỏe định kỳ, qua đó hình thành thói quen chủ động kiểm tra sức khỏe.

Tại Cà Mau, chương trình khám sức khỏe toàn dân được triển khai tại 64 xã, phường. Qua khám sàng lọc, lực lượng chuyên môn đã phát hiện nhiều trường hợp mắc các bệnh không lây nhiễm phổ biến như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh đường hô hấp... Người bệnh được tư vấn thay đổi hành vi, chế độ dinh dưỡng, đồng thời đưa vào diện quản lý và điều trị định kỳ.

Ông Châu Văn Tạo, ở xã Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau, một trong những người được khám sàng lọc, cho biết chương trình có ý nghĩa thiết thực, giúp người dân được kiểm tra sức khỏe thuận tiện hơn. Ông mong muốn có thêm những cơ sở y tế gần gũi để người dân dễ dàng tiếp cận dịch vụ khám, chữa bệnh.

Cùng với khám sàng lọc, thời gian qua, các địa phương trong vùng cũng tổ chức Ngày Sức khỏe toàn dân, gắn với tinh thần Nghị quyết 72 về nâng cao ý thức phòng bệnh và xây dựng văn hóa sức khỏe trong cộng đồng.

Tại Cần Thơ và nhiều địa phương ĐBSCL, các hoạt động được triển khai theo hướng gần dân, thiết thực như tư vấn, khám sàng lọc miễn phí, vận động rèn luyện thể lực, chăm sóc sức khỏe học đường, hướng dẫn dinh dưỡng cho người cao tuổi, đồng thời quan tâm các nhóm yếu thế, vùng ven biển, vùng khó khăn và nơi có đông đồng bào dân tộc.

Những kết quả bước đầu cho thấy vai trò ngày càng rõ hơn của y tế cơ sở. Tuy nhiên, thực tế triển khai vẫn còn không ít khó khăn. Một bộ phận người dân vẫn có tâm lý cho rằng khám sàng lọc tại trạm y tế chỉ là bước kiểm tra ban đầu, chưa thể điều trị hoặc cấp thuốc, nên chưa thực sự chủ động tham gia.

Ở chiều ngược lại, một số cơ chế, chính sách, hướng dẫn của Trung ương để triển khai các nội dung của Nghị quyết 72 còn chậm. Vì thế, một số địa phương gặp khó trong việc cụ thể hóa thành chương trình, kế hoạch, đề án và bố trí nguồn lực.

Cơ sở hạ tầng, trang thiết bị tại một số đơn vị đã xuống cấp; hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ; nhân lực công nghệ thông tin, điều dưỡng và nhân lực có chuyên môn sâu còn thiếu.

Tại Cần Thơ, thành phố dự toán hơn 1.300 tỷ đồng chi cho sự nghiệp y tế, trong đó 71% dành cho y tế dự phòng và y tế cơ sở. Dù vậy, nguồn lực này vẫn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu phát triển, nhất là trong bối cảnh nhiều trang thiết bị đã hư hỏng, xuống cấp.

Tại xã Khánh Hưng, tỉnh Cà Mau, ông Hồ Thiên Chúa, Phó Chủ tịch UBND xã, cho biết chương trình khám sàng lọc bước đầu góp phần thay đổi thói quen của người dân, từ chờ có bệnh mới đi khám sang chủ động phòng bệnh. Tuy nhiên, trạm y tế xã vẫn thiếu cả thiết bị thiết yếu và bác sĩ có chuyên môn sâu.

Theo ông Hồ Thiên Chúa, để bảo đảm chất lượng khám sàng lọc, đội ngũ y, bác sĩ cần có chuyên môn phù hợp, trong đó có các bác sĩ chuyên khoa nội, ngoại và sản khoa để hỗ trợ chẩn đoán, chỉ định cận lâm sàng chính xác. Trong khi đó, trang thiết bị phục vụ khám sàng lọc tại trạm y tế vẫn chưa được trang cấp đầy đủ; ngay cả những thiết bị cơ bản như máy đo điện tâm đồ hay máy siêu âm cũng còn thiếu.

Để y tế cơ sở thực sự trở thành nơi người dân tin tưởng tìm đến ngay từ đầu, việc đầu tư không thể chỉ dừng ở mở rộng hoạt động khám sàng lọc. Đó phải là sự đầu tư đồng bộ về con người, cơ sở vật chất, trang thiết bị, công nghệ và năng lực chuyên môn.

Với phương châm lấy người bệnh làm trung tâm, các địa phương ĐBSCL đang tiếp tục tháo gỡ khó khăn, nâng cao năng lực y tế cơ sở và y tế dự phòng, đồng thời phát triển các kỹ thuật chuyên môn phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân.

Đầu tư cho tuyến cơ sở, vì thế, không chỉ là nâng cấp một trạm y tế hay bổ sung một thiết bị. Đó còn là cách thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ y tế, để dù ở đô thị hay vùng sâu, vùng xa, người dân đều có cơ hội được phát hiện bệnh sớm, quản lý sức khỏe và chăm sóc kịp thời ngay từ nơi mình sinh sống.