Ngã tư đường Khúc Thừa Dụ và Khúc Hạo, phường Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng là điểm đặt các thùng rác công cộng để thu gom rác sinh hoạt. Từ lâu, nơi này biến thành bãi rác. Các loại bàn ghế, giường chiếu, chăn ra, gối nệm, đồ phế thải… đều vứt bừa ra đây. Rác thải sinh hoạt hằng ngày lẫn với vật dụng phế thải chất thành đống lớn, tràn xuống lòng đường. Nước rỉ rác đọng thành vũng bốc mùi hôi thối.

Người dân ở tổ dân phố Nại Hưng 7, phường Sơn Trà bức xúc vì rác chậm được thu gom. "Trước đây, đủ công nhân, nhiều lần sáng ra là hộ dọn nhưng thời gian gần đây chỉ có một công nhân thôi. Đường này không có người dọn là đi không được luôn, không có người dọn là hôi lắm", một người dân bức xúc.

Theo phản ánh của người dân, trước đây, mỗi ngày có hai tổ: một tổ quét dọn rác đường phố, một tổ thu gom rác thải sinh hoạt hằng ngày. Thời gian gần đây, không thấy công nhân vệ sinh quét rác, còn tổ thu gom rác thì vài ba ngày mới đến dọn dẹp. Bà Nguyễn Thị Thương, ở tổ dân phố Nại Hưng 7, phường Sơn Trà phàn nàn: “Cách đây một tuần thôi là có người quét dọn, tầm 4 giờ, 5 giờ sáng là có người dọn rồi. Còn một tuần nay rồi lại không có người quét dọn vệ sinh, không thấy ai đến quét".

Tình trạng chậm thu gom rác thải dẫn đến ùn ứ trong khu dân cư gây mất mỹ quan đô thị Đà Nẵng. Nhiều nơi chậm trễ thu gom rác từ 2 đến 3 ngày, thậm chí có nơi đến 5 ngày chưa thu dọn rác. Trên các trang mạng xã hội, nhất là Trang đô thị Đà Nẵng, ngày nào cũng thấy người dân chụp hình, đăng tin kêu ca, phàn nàn chuyện rác thải gây ô nhiễm môi trường.

Bà Đoàn Thị Kim Anh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường thành phố Đà Nẵng nêu một loạt nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Trước hết, là trách nhiệm và năng lực của các đơn vị thu gom lẫn chính quyền địa phương. Mặt khác, việc người dân, hộ kinh doanh, khách vãng lai vứt rác tùy tiện vẫn còn xảy ra khá phổ biến: "Liên quan tới ý thức chấp hành của cộng đồng, một số bộ phận người dân, hộ kinh doanh chưa thực hiện nghiêm túc trong việc bỏ rác đúng nơi quy định, không theo khung giờ thu gom của đơn vị dịch vụ thu gom".

Mỗi ngày, thành phố Đà Nẵng phát sinh khoảng 2.200 tấn rác thải sinh hoạt. Ở những địa bàn trung tâm du lịch như Sơn Trà, An Hải, Ngũ Hành Sơn… lượng rác tăng bình quân khoảng 100 tấn/ngày so với cách đây 2 năm. Do đặc thù công việc nặng nhọc, độc hại, phải làm việc trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt và vào những khung giờ đặc thù, lương thấp nên việc tuyển dụng công nhân vệ sinh môi trường ngày càng khó khăn.

Chị Nguyễn Thị Thu Thúy, công nhân Công ty Cổ phần Môi trường Đô thị Đà Nẵng làm ca đêm, từ 16 giờ cho đến 24 giờ hàng ngày, nhiều lúc làm đến 2 giờ sáng mới về nhà. Lương mỗi ngày của chị khoảng 240 ngàn đồng nhưng phải tốn 50 ngàn đồng tiền xăng đi làm: "Họ vứt rác bừa bãi, tôi mới vừa dọn xong, vừa quay lưng đi là bắt đầu rác vứt ra lại. Hôm qua, tới 2 giờ sáng chưa về nhà. Công việc nặng mà ô nhiễm môi trường, đồng lương thì quá thấp. Nhiều công nhân nghỉ việc, tôi cũng muốn nghỉ việc lắm".

Hiện nay, Công ty Cổ phần Môi trường Đô thị Đà Nẵng đảm nhiệm thu gom rác thải và vệ sinh đô thị tại 14 xã, phường trung tâm thành phố Đà Nẵng cũ. Bà Hoàng Thị Ngọc Hiếu, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Môi trường Đô thị Đà Nẵng cho rằng, đơn giá thu gom, vận chuyển rác hiện chưa sát thực tế. Giá vận chuyển rác được thực hiện theo Quyết định số 33 năm 2017 của UBND thành phố Đà Nẵng.

Bà Hoàng Thị Ngọc Hiếu đề nghị, trong bối cảnh chi phí vận hành tăng cao, thành phố cần nghiên cứu, điều chỉnh định mức đơn giá dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý rác sát với chi phí thực tế hơn: "Giá thu gom rác thải đối với thành phố Đà Nẵng cũ thì theo Quyết định 33 đã được phê duyệt năm 2017 đến bây giờ là chưa được điều chỉnh. Thì mức giá này, khi xây dựng định mức, mức lương cơ sở để xây dựng là 1.300.000 đồng, nhiên liệu tại thời điểm đó là hơn 10.000 đồng/lít, bây giờ là trượt giá biết bao nhiêu rồi. Vì vậy, lương người lao động thấp cũng chỉ vì chưa điều chỉnh đơn giá đó".

Tại thành phố Đà Nẵng, tình trạng xả rác, đổ xà bần bừa bãi đã và đang gây ô nhiễm ở các khu dân cư. Vì vậy, giải pháp tăng cường kiểm tra, xử lý các hành vi đổ rác không đúng quy định, kể cả áp dụng hình thức phạt nguội thông qua hệ thống camera an ninh cần tiếp tục triển khai quyết liệt.

Theo ông Trương Anh Quốc, Phó Chủ tịch UBND phường Điện Bàn Đông, thành phố Đà Nẵng, việc xử lý hành vi đổ rác sai quy định vẫn còn gặp nhiều khó khăn: “Trên địa bàn phường, đặc biệt có khu vực giáp ranh làng Đại học Đà Nẵng, khu nhà trọ công nhân rất nhiều. Khu vực đó rất bức xúc. Một phần ý thức của người dân xả rác không đúng quy định. Chúng tôi đặt camera theo dõi nhưng thực sự khó phát hiện".

Khối lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên địa bàn thành phố Đà Nẵng dự báo khoảng 4.452 tấn/ngày vào năm 2030. Thành phố định hướng mở rộng hạ tầng xử lý, nâng cao năng lực thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải.

Ông Phạm Nam Sơn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng cho biết: thành phố kêu gọi đầu tư xây dựng các nhà máy xử lý rác thải sinh hoạt bằng công nghệ hiện đại, nhà máy xử lý chất thải nguy hại, chất thải xây dựng, bùn thải và xây dựng nhà máy tái chế, giảm dần tỷ lệ chôn lấp: "Hiện nay, có hai khu liên hiệp xử lý rác đã được quy hoạch bài bản, đó là khu liên hiệp xử lý rác Khánh Sơn, công suất 900 tấn/ngày, dự kiến quý 1 năm 2027 đưa vào vận hành. Đối với nhà máy ở phía Nam với công suất là 1.000 tấn/ngày, dự kiến lựa chọn đơn vị thực hiện và cũng triển khai trong quý 1 năm 2027".

Mới đây, tại cuộc họp bàn giải pháp chấn chỉnh tình trạng rác thải ùn ứ, UBND thành phố Đà Nẵng yêu cầu các đơn vị liên quan khẩn trương rà soát, điều chỉnh định mức kỹ thuật, giá dịch vụ quét dọn, thu gom rác được xây dựng từ năm 2017 không còn phù hợp. UBND các xã, phường sớm xây dựng kế hoạch, phương án tổ chức thu gom, vận chuyển rác tại các khu vực du lịch, bảo đảm thực hiện sau 22 giờ hằng ngày và nghiên cứu thí điểm sử dụng xe điện ba bánh thu gom rác. Các địa phương cần rà soát, tổ chức xây dựng và quản lý các điểm tập kết rác phù hợp; kiên quyết xóa bỏ các điểm tập kết rác tự phát, bãi rác tạm trên vỉa hè, đất trống.

Ông Trần Nam Hưng, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng yêu cầu Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng, công nghiệp và hạ tầng kỹ thuật khẩn trương rà soát, lựa chọn các vị trí phù hợp để xây dựng trạm trung chuyển rác. Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục theo dõi, hướng dẫn các cơ quan, đơn vị, UBND các xã, phường thực hiện tốt công tác quản lý', tham mưu UBND thành phố chỉ đạo xử lý, giải quyết những vướng mắc phát sinh theo thẩm quyền.

Thành phố Đà Nẵng đang tính toán lại định mức kinh tế - kỹ thuật và đơn giá dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý rác; đồng thời bổ sung phương tiện hiện đại, đầu tư các trạm trung chuyển và tổ chức lại hệ thống thu gom tại những điểm nóng. Nhưng rác thải không chỉ là câu chuyện của những chiếc xe gom rác hay mồ hôi đẫm áo của những công nhân môi trường trong đêm tối. Bài toán ấy đòi hỏi một sức mạnh tổng lực và sự xắn tay vào cuộc của toàn xã hội. Về phía chính quyền và các đơn vị chức năng, cần rà soát, điều chỉnh kịp thời các cơ chế chính sách, nâng cao thu nhập để giữ chân người lao động; đồng thời siết chặt kỷ cương đô thị bằng những chế tài xử phạt nghiêm khắc, biến hệ thống camera an ninh thành “mắt thần” quét sạch những bãi rác tự phát. Về phía mỗi người dân, hộ kinh doanh phải có sự đổi thay bắt đầu từ những hành động nhỏ nhất – bỏ rác đúng giờ, đúng nơi quy định, nói không với việc xả rác bừa bãi ra lòng đường, góc phố.

Một đô thị sạch đẹp, văn minh và đáng sống không thể chỉ trông chờ vào lực lượng quét dọn. Khi trách nhiệm không bị đùn đẩy, khi ý thức đã hòa cùng hành động, những con đường và khu dân cư của Đà Nẵng mới có thể xóa bỏ những đống rác ùn ứ, trả lại môi trường xanh – sạch – đẹp của thành phố môi trường.