Cấp xã được trao quyền phải đi đôi với năng lực thực hiện

Sáng 20/10, thảo luận về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), đại biểu Tạ Đình Thi (đoàn ĐBQH TP Hà Nội) cho rằng, dự thảo luật có bước tiến khi mở rộng chủ thể ký kết thỏa thuận quốc tế, trong đó bổ sung UBND cấp xã ở khu vực biên giới và các UBND cấp xã khác theo quy định của Chính phủ.

Tuy nhiên, việc bổ sung UBND cấp xã là chủ thể ký kết thỏa thuận quốc tế là chính sách mới so với phạm vi chính sách xây dựng luật được Chính phủ xác định trước đó. Vì vậy, cần đánh giá tác động đầy đủ hơn, nhất là về năng lực, nguồn lực của cấp xã trong bối cảnh thẩm quyền được phân cấp ngày càng nhiều. Cần nghiên cứu quy định lộ trình thực hiện nếu cần thiết; đồng thời xem xét đưa vào luật các tiêu chí, điều kiện ký kết đối với UBND cấp xã và cơ chế kiểm tra, giám sát sau ký kết, bảo đảm không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh quốc gia.

Đại biểu cũng lưu ý, dự thảo quy định Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định việc ký kết thỏa thuận quốc tế nhân danh UBND cấp xã tại khoản 3 Điều 20, nhưng chưa làm rõ trách nhiệm của Chủ tịch UBND cấp xã và trách nhiệm giám sát của HĐND cấp xã. Trong khi đó, cấp xã là nơi trực tiếp tham gia đàm phán, tổ chức thực hiện thỏa thuận. Vì vậy, cần gắn thẩm quyền quyết định với trách nhiệm thực hiện, phù hợp với Luật Tổ chức chính quyền địa phương.

Đồng thời, đề nghị làm rõ là phạm vi thỏa thuận quốc tế phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của UBND cấp xã ở khu vực biên giới có bao gồm hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài hay không. Đại biểu đề nghị rà soát để bảo đảm thống nhất với pháp luật về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Cùng quan tâm đến nội dung này, đại biểu Huỳnh Quyết Thắng (đoàn ĐBQH TP Hà Nội) cho biết, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã, phường ở nhiều địa phương phải trực tiếp làm việc với đối tác nước ngoài nhiều hơn. Vì vậy, việc mở rộng thẩm quyền ký kết cần được xem xét để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Tuy nhiên, theo đại biểu, đội ngũ cán bộ làm công tác đối ngoại tại nhiều địa phương còn mỏng, chủ yếu kiêm nhiệm. Ngay tại Hà Nội, cấp xã vẫn thiếu một số vị trí công chức chuyên môn. Nếu được trao quyền ký kết nhưng không đủ nhân lực và điều kiện thực hiện, nguy cơ ký vượt thẩm quyền hoặc không bảo đảm thực hiện cam kết có thể phát sinh.

Đại biểu Huỳnh Quyết Thắng đề nghị, luật cầnquy định ngay các nguyên tắc, phạm vi và tiêu chí cơ bản xác định UBND cấp xã được ký kết thỏa thuận quốc tế, thay vì giao toàn bộ nội dung này cho Chính phủ quy định. Đồng thời, có thể nghiên cứu lộ trình thí điểm tại một số địa bàn đủ điều kiện, trước hết là các thành phố trực thuộc Trung ương như Hà Nội và TP.HCM.

Làm rõ trách nhiệm, tránh chồng chéo khi ký kết

Bên cạnh thẩm quyền của cấp xã, đại biểu Huỳnh Quyết Thắng đề nghị, quy định rõ điều kiện để các đơn vị sự nghiệp công lập như trường đại học, bệnh viện, viện nghiên cứu và ban quản lý khu công nghiệp, khu kinh tế chủ động mở rộng hợp tác quốc tế. Các tiêu chí cần bao gồm chức năng, nhu cầu hợp tác, năng lực thực hiện, nguồn lực, phạm vi nội dung được ký kết, trách nhiệm của cơ quan chủ quản và cơ chế kiểm tra sau ký kết.

Đối với các địa phương có cơ chế đặc thù như Hà Nội, cần có hướng dẫn liên ngành để phân định rõ việc áp dụng Luật Thỏa thuận quốc tế với các quy định pháp luật chuyên ngành, tránh chồng chéo trong quá trình thực hiện.

Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Chương (đoàn ĐBQH TP Hà Nội) cũng đề nghị làm rõ tiêu chí nhận diện thỏa thuận quốc tế dựa trên bản chất, mục đích và nội dung, thay vì chỉ căn cứ vào tên gọi hoặc chủ thể ký kết. Theo đại biểu, dự thảo cần phân định cụ thể thẩm quyền giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội; đồng thời bổ sung vai trò giám sát của HĐND, các ban của HĐND và Đoàn đại biểu Quốc hội cấp tỉnh.

Về quy trình ký kết, đại biểu đề nghị rà soát những bước xử lý ý kiến không đồng thuận, tránh phát sinh thủ tục không cần thiết và bảo đảm thống nhất giữa các quy định trong dự thảo luật.

Theo các đại biểu, việc hoàn thiện quy định về thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế cần bảo đảm ba yêu cầu: xác định rõ chủ thể và phạm vi được ký kết; đánh giá đúng năng lực, nguồn lực thực hiện; đồng thời thiết lập cơ chế giám sát, kiểm tra phù hợp. Đây là cơ sở để cấp xã chủ động hơn trong hợp tác quốc tế, đồng thời bảo đảm thực hiện đúng thẩm quyền và lợi ích quốc gia.