Dự thảo luật hướng tới tháo gỡ những vướng mắc trong thực tiễn quản lý, sử dụng đất đai, đẩy mạnh phân cấp, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số. Trong đó, các quy định về giá đất, bồi thường khi thu hồi đất, quyền của người sử dụng đất và giải quyết tranh chấp là những nội dung cần được rà soát kỹ nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Tháo gỡ vướng mắc, không để phát sinh khoảng trống pháp lý

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Đất đai nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời Nghị quyết số 21-NQ/TW của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, đồng thời giải quyết những bất cập phát sinh trong quá trình thi hành Luật Đất đai năm 2024.

Sau hai năm thực hiện, Luật Đất đai năm 2024 đã tạo ra nhiều đổi mới quan trọng, song thực tiễn vẫn bộc lộ những điểm nghẽn cần tháo gỡ. Việc sửa đổi luật được xác định là yêu cầu cấp thiết nhằm khơi thông nguồn lực đất đai, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Một yêu cầu quan trọng là phải ban hành luật trước ngày 1/3/2027, bởi các quy định về phân cấp, phân quyền và tháo gỡ vướng mắc trong lĩnh vực đất đai theo một số nghị quyết, nghị định hiện hành chỉ có hiệu lực đến hết ngày 28/2/2027. Việc bảo đảm tính liên tục, thống nhất của hệ thống pháp luật sẽ góp phần hạn chế những khó khăn trong quá trình giải quyết thủ tục và thực hiện quyền của người sử dụng đất.

Giá đất và nghĩa vụ tài chính là những vấn đề tác động trực tiếp đến người dân khi thực hiện các quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất hoặc có đất bị thu hồi. Vì vậy, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) tiếp tục hoàn thiện các nguyên tắc, căn cứ định giá đất của Nhà nước, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất.

Theo Tờ trình, dự thảo không còn quy định về giá đất cụ thể và tổ chức tư vấn xác định giá đất như trong Luật Đất đai năm 2024, đồng thời kế thừa, hoàn thiện các quy định liên quan theo hướng thể chế hóa chủ trương về chính sách tài chính đất đai tại Nghị quyết số 21-NQ/TW và Nghị quyết số 254/2025/QH15.

Việc xác định giá đất phải bảo đảm trung thực, khách quan, công khai, minh bạch, dựa trên dữ liệu đất đai và dữ liệu chuyên ngành có liên quan, đồng thời hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư. Dự thảo cũng bổ sung quy định về tỷ lệ thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và tỷ lệ bồi thường để tính nghĩa vụ tài chính của người sử dụng đất, cũng như tiền bồi thường cho người có đất bị thu hồi.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát các quy định có tác động lớn đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và cộng đồng, đặc biệt là bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, nhằm bảo đảm tính ổn định, rõ ràng và thống nhất khi áp dụng.

Đẩy mạnh cải cách thủ tục, bảo vệ quyền người sử dụng đất

Một điểm đáng chú ý của dự thảo là thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý đất đai. Theo đó, mỗi thửa đất được gắn mã định danh duy nhất trên phạm vi cả nước; đăng ký đất đai và giấy chứng nhận bằng giấy hoặc điện tử có giá trị pháp lý như nhau. Cơ quan giải quyết thủ tục không yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu.

Nếu được hoàn thiện và triển khai hiệu quả, các quy định này có thể góp phần giảm giấy tờ, tiết kiệm thời gian, chi phí và hạn chế những vướng mắc trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính. Cùng với đó, dự thảo xác định thẩm quyền giải quyết công việc theo hướng phân cấp giữa cấp xã và cấp tỉnh, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Đối với tranh chấp đất đai, dự thảo quy định bắt buộc hòa giải trước khi cơ quan nhà nước giải quyết. Người dân cũng có quyền khởi kiện tại tòa án nếu không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại của Chủ tịch UBND các cấp theo quy định được đề xuất. Đây là những nội dung cần được quy định rõ ràng để người sử dụng đất có cơ sở thực hiện và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Tiếp tục hoàn thiện những chính sách tác động trực tiếp đến đời sống

Tại báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, cơ quan thẩm tra tán thành sự cần thiết ban hành luật, đồng thời đề nghị rà soát kỹ các quy định về phân loại đất, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, công chứng hợp đồng và phát triển, quản lý quỹ đất.

Đáng chú ý, cơ quan thẩm tra yêu cầu làm rõ cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; giải quyết các trường hợp tồn đọng trong đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận; đồng thời tiếp tục nghiên cứu những vướng mắc về giá đất tại khu, cụm công nghiệp được đầu tư bằng ngân sách và việc khai thác tài sản công gắn với đất.

Việc sửa đổi Luật Đất đai không chỉ nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý mà còn hướng tới sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai, nâng cao hiệu quả quản lý và bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân. Do đó, quá trình hoàn thiện dự thảo cần tiếp tục đánh giá kỹ tác động của từng chính sách, quy định rõ trách nhiệm của cơ quan thực thi và bảo đảm tính thống nhất, khả thi khi áp dụng trên thực tế.