Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 11/3 cho biết lực lượng Mỹ đã tấn công 28 tàu rải thủy lôi của Iran, hơn một tuần sau khi xung đột tại Trung Đông bùng phát.

Các chuyên gia cảnh báo, nếu Iran rải thủy lôi tại tuyến hàng hải chiến lược này, đây sẽ là “cơn ác mộng” đối với các lực lượng rà phá thủy lôi của phương Tây.

“Thủy lôi là vũ khí tiết kiệm chi phí nhưng gây ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với thương mại hàng hải và khả năng hoạt động của các lực lượng hải quân”, một cựu sĩ quan cấp cao của hải quân Pháp và chuyên gia về lĩnh vực này nhận định.

Iran có bao nhiêu thủy lôi?

Bà Elie Tenenbaum, nhà nghiên cứu tại Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (IFRI), cho biết Iran được ước tính sở hữu khoảng 5.000 đến 6.000 quả thủy lôi, trong đó có cả loại thủy lôi trôi nổi rất khó đánh chặn. Thủy lôi tiếp xúc có thể trôi nổi theo dòng hải lưu hoặc được neo dưới đáy biển. Chúng sẽ phát nổ khi va chạm với thân tàu.

“Đây là loại thủy lôi thô sơ nhất, rẻ nhất, nhưng lại là mối đe dọa chính tại eo biển Hormuz”, bà Elie Tenenbaum cho biết.

Ngoài ra, Iran còn sở hữu thủy lôi cảm ứng, được thiết kế để hoạt động ở vùng nước nông của Vịnh Ba Tư. Loại này được đặt dưới đáy biển và phát nổ khi có tàu lớn di chuyển phía trên. Theo các chuyên gia, Iran cũng có thể sử dụng tàu cao tốc để gắn thủy lôi dính vào thân tàu mục tiêu, sau đó cài đặt thời gian kích nổ.

Trong báo cáo năm 2019, Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ (DIA) cho biết Iran có khả năng nhanh chóng triển khai nhiều loại thủy lôi khác nhau tại Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz, chủ yếu bằng các tàu nhỏ tốc độ cao được cải hoán làm tàu rải thủy lôi.

Báo cáo nêu rõ nhiều tàu nhỏ loại Ashoora của Iran đã được trang bị ray chứa thủy lôi, có thể mang ít nhất một quả mỗi tàu. Theo một cựu quan chức hải quân Mỹ, Tehran có thể hoán cải nhiều loại tàu nhỏ khác để thực hiện nhiệm vụ này một cách bí mật.

Thủy lôi từng được sử dụng trước đây chưa?

Trong cuộc xung đột giữa Iran-Iraq vào thập niên 1980, cả hai bên đều sử dụng thủy lôi, khiến Mỹ phải triển khai lực lượng hộ tống các tàu thương mại.

Trong Cuộc chiến Vùng Vịnh năm 1991, lực lượng Iraq đã rải khoảng 1.300 quả thủy lôi, gây thiệt hại nặng cho hai tàu chiến Mỹ, trong đó có USS Princeton.

Theo nhà nghiên cứu Mỹ Scott Truver, người từng giảng dạy tại Trường Cao đẳng Chiến tranh Hải quân Mỹ, chi phí sửa chữa tàu USS Princeton sau vụ việc lên tới khoảng 100 triệu USD. Ông cho biết lực lượng liên quân đa quốc gia sau đó phải mất hơn 2 năm tiến hành các chiến dịch rà phá thủy lôi quy mô lớn mới có thể tuyên bố khu vực phía bắc Vịnh Ba Tư an toàn.

Cơn ác mộng đối với lực lượng rà phá của phương Tây

Các quốc gia phương Tây được cho là có đủ phương tiện để tiến hành rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz nếu cần thiết. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo một chiến dịch như vậy sẽ phức tạp và kéo dài.

Tháng 1 vừa qua, Mỹ đã cho ngừng hoạt động bốn tàu quétthủy lôi lớp Avenger đóng tại Bahrain, quốc gia vùng Vịnh. Các tàu này dự kiến được thay thế bằng bốn tàu chiến khác có trang bị năng lực chống thủy lôi, nhưng không được thiết kế chuyên biệt cho nhiệm vụ này.Hải quân Mỹ đang dần loại bỏ năng lực chống thủy lôi vốn đã hạn chế của họ, trong khi các phương án thay thế hiệu quả vẫn chưa được triển khai đầy đủ.

Bà Elie Tenenbaum cho rằng năng lực rà phá thủy lôi của các nước châu Âu hiện vượt trội hơn Mỹ, nhưng vẫn “chưađủ để đối phó với mối đe dọa hiện nay”.

Tháng 12/2025, Anh đã rút chiếc tàu rà phá thủy lôi cuối cùng trong số 4 tàu từng được triển khai tại Vịnh Ba Tư kể từ năm 2003. Pháp hiện chỉ còn 8 tàu chuyên dụng cho nhiệm vụ này, giảm so với con số 13 trước đây và các tàu này cũng không được triển khai tới Vịnh Ba Tư trong thời gian dài.

Bỉ và Hà Lan được đánh giá là những quốc gia có chuyên môn cao trong lĩnh vực rà phá thủy lôi, song họ vẫn đang chờ tiếp nhận các tàu thế hệ mới. Những tàu này sẽ sử dụng phương tiệnkhông người lái dưới nước để phát hiện và vô hiệu hóa thủy lôi từ khoảng cách an toàn.

Các quốc gia vùng Vịnh có các đội thợ lặn chuyên rà phá thủy lôi. “Tuy nhiên, để vô hiệu hóa thủy lôi, trước hết bạn phải tìm được chúng”, một cựu sĩ quan hải quân Mỹ cho biết.