Chiều 2/11, Quốc hội tiến hành thảo luận tại Hội trường về dự án Luật Luật sư (sửa đổi).

Ngăn chặn trục lợi việc miễn, giảm thời gian tập sự

Góp ý về dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh) cho rằng, dự thảo quy định người bị xử lý hình sự hoặc kỷ luật đến mức cách chức một số chức danh tư pháp thì không được miễn, giảm thời gian đào tạo và tập sự hành nghề luật sư.

Tuy nhiên, quy định này chưa bao quát trường hợp người đang bị thanh tra, điều tra, xem xét kỷ luật nhưng chủ động xin thôi việc trước khi có kết luận hoặc quyết định xử lý. Sau đó, họ vẫn có thể đề nghị miễn tập sự theo quy định tại khoản 3 Điều 8. Điều này có thể tạo ra khoảng trống pháp lý, thậm chí dẫn đến việc lợi dụng xin thôi việc để né tránh trách nhiệm. Đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế xác minh và xử lý đối với trường hợp này,quy định rõ điều kiện, thời điểm xem xét miễn, giảm, bảo đảm không bỏ lọt vi phạm nhưng cũng không hạn chế quyền hành nghề khi chưa có kết luận chính thức.

Ngoài ra, để bảo đảm tính khách quan, liêm chính và niềm tin đối với hoạt động tư pháp, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề nghị bổ sung quy định cấm luật sư tham gia cung cấp dịch vụ pháp lý trong vụ việc mà trước đó chính mình đã tham gia với tư cách người tiến hành tố tụng.

Về việc thu hồi Chứng chỉ hành nghề, đại biểu Thu Hà đồng tình với việc bổ sung trường hợp thu hồi đối với luật sư không hành nghề trong 24 tháng liên tục. Dù vậy, luật cần làm rõ thế nào là không hành nghề; căn cứ xác định thời hạn 24 tháng; cơ quan có trách nhiệm xác minh, tiêu chí xác định lý do chính đáng và trình tự thông báo, giải trình trước khi thu hồi. Thực tế, nhiều luật sư thay đổi hình thức hành nghề, chuyển tổ chức hoặc tạm ngừng hoạt động; nếu không quy định rõ sẽ dễ dẫn đến áp dụng máy móc, ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp.

Ngoài ra, đại biểu đề nghị nghiên cứu thu hồi chứng chỉ đối với luật sư vi phạm đặc biệt nghiêm trọng quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp, trong đó xác định rõ mức độ vi phạm, thẩm quyền kết luận và trình tự xử lý, bảo đảm chế tài tương xứng, tránh tùy nghi.

Mở rộng đối tượng hành nghề: Cần dựa trên năng lực thực chất

Về mở rộng đối tượng hành nghề và kiểm soát xung đột lợi ích, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc lại quy định về điều kiện văn bằng đối với người có bằng luật sau đại học tại các quốc gia không đào tạo cử nhân luật.

Theo đại biểu, việc mở rộng đối tượng được trở thành luật sư là chủ trương đúng, nhưng nếu chỉ giới hạn ở những người được đào tạo tại các quốc gia không có chương trình cử nhân luật thì chưa thực sự hợp lý. Bởi lẽ, cùng có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật, cùng được đào tạo chuyên sâu về pháp luật, cùng phải đáp ứng các điều kiện về đào tạo nghề, tập sự và kiểm tra kết quả tập sự tại Việt Nam, nhưng người học ở quốc gia không đào tạo cử nhân luật được chấp nhận, trong khi người học ở quốc gia có đào tạo cử nhân luật lại có thể bị loại chỉ vì không có văn bằng cử nhân luật.

Do đó, đại biểu đề nghị, tiêu chuẩn về trình độ giống tiêu chuẩn của thẩm phán và kiểm sát viên, trừ tiêu chuẩn riêng của ngành tòa án và kiểm sát. "Không nên đồng nhất chuẩn mực năng lực với tên gọi và trình tự văn bằng. Mở rộng đối tượng phải dựa trên trình độ, năng lực thực chất và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn hành nghề, chứ không nên phụ thuộc vào mô hình đào tạo của từng quốc gia", đại biểu nhấn mạnh.

Về kiểm soát khi mở rộng đối tượng, đại biểu Thu Hà đánh giá tích cực việc cho phép giảng viên chuyên ngành luật tham gia hành nghề luật sư để gắn kết lý luận với thực tiễn. Song, cần bổ sung hai điều kiện,Giảng viên phải được người đứng đầu cơ sở đào tạo đồng ý bằng văn bản trước khi đăng ký hành nghề; đồng thời không được nhận bào chữa, bảo vệ trong những vụ việc có quan hệ công tác, hợp đồng hoặc xung đột lợi ích trực tiếp với cơ sở đào tạo nơi mình công tác.

Cùng quan tâm đến các tiêu chuẩn, điều kiện trở thành luật sư (Điều 7, 8, 9 và Điều 10), đại biểu Hồ Thanh Tuấn (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) bày tỏ thống nhất chủ trương nâng cao chất lượng đầu vào, coi trọng kiến thức pháp luật, kỹ năng nghề nghiệp, đạo đức cũng như bản lĩnh của luật sư.

Tuy nhiên, đại biểu Tuấn cho rằng việc quy định người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật nhưng không có bằng cử nhân luật vẫn có thể trở thành luật sư, cũng như quy định các trường hợp được miễn và giảm thời gian đào tạo nghề là vấn đề cần cân nhắc thận trọng. Nghề luật sư không chỉ đòi hỏi chuyên sâu mà còn cần nền tảng pháp luật toàn diện, khả năng tranh tụng, tư vấn. Do đó, cần bổ sung quy định các đối tượng này phải qua lớp bồi dưỡng kỹ năng nhằm bảo đảm chất lượng.

Góp ý về chính sách phát triển đội ngũ luật sư tại địa bàn khó khăn (Điều 3, Điều 5), đại biểu Hồ Thanh Tuấn nhấn mạnh đây là chính sách thiết thực góp phần bảo đảm bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ pháp lý. Thực tế, tại nhiều địa bàn, người nghèo, người yếu thế, đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa vẫn rất khó khăn trong việc tiếp cận luật sư.

Vì vậy, đại biểu đề nghị luật cần có các chính sách cụ thể hơn như: Hỗ trợ kinh phí đào tạo, bồi dưỡng luật sư tại địa bàn khó khăn; hỗ trợ phát triển và duy trì tổ chức hành nghề luật sư đối với các địa phương còn thiếu; hỗ trợ về cơ sở vật chất, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số; đặc biệt là chính sách theo cơ chế đặt hàng và hỗ trợ kinh phí đối với những dịch vụ pháp lý phục vụ nhiệm vụ công ích theo quy định.