El Nino mạnh có thể quay trở lại sau một thập kỷ

Việt Nam đang đứng trước nguy cơ chịu tác động của một đợt El Nino cường độ rất mạnh từ nửa cuối năm 2026 đến đầu năm 2027, với mức độ có thể tương đương sự kiện lịch sử giai đoạn 2015-2016 từng gây thiệt hại nặng nề cho sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân.Thông tin được đưa ra tại Hội nghị Dự báo, cảnh báo sớm tình hình khí tượng thủy văn năm 2026 diễn ra ngày 23/6. Các chuyên gia nhận định trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu đang làm gia tăng tính cực đoan và khó lường của thời tiết, việc nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các mô hình khí hậu trong nước và quốc tế đều cho thấy hiện tượng El Nino đang hình thành rõ nét và có khả năng phát triển mạnh từ nửa cuối năm 2026. Đáng chú ý, nhiều dự báo cho thấy El Nino lần này có thể đạt cường độ tương đương đợt El Nino lịch sử năm 2015-2016 - một trong những sự kiện khí hậu mạnh nhất từng được ghi nhận trên thế giới.

Theo đánh giá của Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), hệ thống khí hậu toàn cầu đang tiếp tục xuất hiện nhiều dấu hiệu bất thường khi nhiệt độ trung bình toàn cầu liên tục duy trì ở mức cao kỷ lục. Điều này kéo theo sự thay đổi sâu sắc về chế độ mưa, nguồn nước và làm gia tăng mức độ khốc liệt của các loại hình thiên tai. Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia chịu tác động nặng nề nhất từ biến đổi khí hậu, với nguy cơ gia tăng từ nắng nóng cực đoan, hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, mưa lớn bất thường, lũ lụt và sạt lở đất.

Các chuyên gia cảnh báo nếu El Nino phát triển theo kịch bản mạnh, nhiều khu vực của Việt Nam sẽ phải đối mặt với tình trạng nắng nóng gay gắt kéo dài, lượng mưa suy giảm và nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng. Trong đó, khu vực Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long được đánh giá là những vùng chịu ảnh hưởng trực tiếp và rõ nét nhất. Tình trạng hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn có thể tác động mạnh đến sản xuất nông nghiệp, nguồn nước sinh hoạt, hệ thống thủy lợi, năng lượng và môi trường.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhấn mạnh: "Chúng ta đang chứng kiến hệ thống khí hậu toàn cầu biến động ngày càng phức tạp, cực đoan và phi quy luật".

Theo ông Thành, sự cộng hưởng giữa El Nino cường độ cao và xu thế nóng lên toàn cầu đang mở ra nguy cơ xuất hiện một trong những đợt El Nino mạnh nhất từng được ghi nhận.

Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng những bài học từ gần 10 năm trước vẫn còn nguyên giá trị. Đợt El Nino lịch sử giai đoạn 2015-2016 đã gây ra hạn hán và xâm nhập mặn nghiêm trọng tại Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long. Hơn 100.000 ha lúa bị thiệt hại, trên 210.000 hộ dân thiếu nước sinh hoạt, nhiều chuỗi cung ứng nông sản trọng điểm bị ảnh hưởng nặng nề.

Không chỉ gây khô hạn, El Nino còn có thể kéo theo những hiện tượng thời tiết dị thường trái quy luật. Điển hình là trận mưa lũ lịch sử tại Quảng Ninh năm 2015 gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng. Theo các chuyên gia, đây là minh chứng cho thấy biến đổi khí hậu đang làm gia tăng tính lưỡng cực của thời tiết, khiến công tác dự báo và ứng phó trở nên khó khăn hơn.

Dự báo sớm sẽ quyết định năng lực chống chịu

Trước những thách thức ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm là giải pháp then chốt giúp giảm thiểu thiệt hại.

Thứ trưởng Lê Công Thành cho rằng lợi thế cạnh tranh của một quốc gia trong bối cảnh khủng hoảng khí hậu toàn cầu không nằm ở việc chịu tác động ít hay nhiều, mà nằm ở khả năng dự báo sớm hơn, hành động nhanh hơn và điều hành khoa học hơn.

Ông cũng nhấn mạnh Việt Nam đang có nhiều lợi thế như hệ thống thủy lợi được đầu tư đồng bộ, kinh nghiệm quản lý thiên tai phong phú và vai trò ngày càng quan trọng trong mạng lưới khí tượng khu vực.

Theo định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ngành khí tượng thủy văn sẽ chuyển mạnh từ tư duy dự báo hiện tượng sang dự báo dựa trên tác động, xây dựng hệ thống dữ liệu thời gian thực và hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành.

Liên Hợp Quốc cảnh báo thời tiết cực đoan đang trở thành "bình thường mới"

Bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam, nhận định các hiện tượng thời tiết cực đoan đang dần trở thành "trạng thái bình thường mới" trên toàn cầu.

Theo bà, dữ liệu và mô hình dự báo hiện đại chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi thông tin được truyền tải đến người dân một cách dễ hiểu, dễ tiếp cận và có thể chuyển hóa thành hành động cụ thể.

Trong khi đó, Đại sứ Canada tại Việt Nam Jim Nickel đánh giá việc tăng cường hệ thống cảnh báo sớm, nâng cao năng lực dự báo dựa trên dữ liệu và hỗ trợ các cộng đồng dễ bị tổn thương chính là chìa khóa để nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Các chuyên gia nhận định giai đoạn từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027 sẽ là thời điểm đặc biệt quan trọng đối với công tác phòng chống thiên tai. Việc chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó từ sớm sẽ quyết định khả năng giảm thiểu thiệt hại và bảo vệ sinh kế của hàng triệu người dân trước những biến động khí hậu ngày càng cực đoan.