Sự xuất hiện ngày càng thường xuyên của tên lửa Kheibar Shekan trong các cuộc đối đầu giữa Iran và Mỹ cho thấy Tehran đang từng bước thay đổi cách thức sử dụng lực lượng tên lửa. Không chỉ là một loại vũ khí tầm trung có chi phí sản xuất tương đối thấp, tên lửa Kheibar Shekan còn phản ánh xu hướng kết hợp giữa tên lửa, máy bay không người lái và tác chiến điện tử nhằm gây sức ép lên các hệ thống phòng thủ hiện đại của Mỹ và đồng minh tại Trung Đông.

Tên lửa trở thành trụ cột trong chiến lược răn đe

Trong nhiều năm qua, Iran đã đầu tư mạnh vào chương trình tên lửa đạn đạo nhằm bù đắp hạn chế về không quân. Khi khả năng tiếp cận các loại máy bay chiến đấu hiện đại bị hạn chế bởi các lệnh cấm vận, Tehran chuyển hướng phát triển lực lượng tên lửa với mục tiêu tạo ra năng lực răn đe đủ lớn trước các đối thủ trong khu vực.

Tên lửa Kheibar Shekan được xem là một trong những sản phẩm tiêu biểu của chiến lược này. Với tầm bắn đủ để bao phủ phần lớn Trung Đông, loại tên lửa này có thể tiếp cận nhiều căn cứ quân sự và mục tiêu chiến lược mà không cần triển khai lực lượng ra ngoài lãnh thổ Iran.

Khác với nhiều mẫu tên lửa đạn đạo đời cũ cần nhiều thời gian tiếp nhiên liệu trước khi phóng, Kheibar Shekan được cho là có thể duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu trong thời gian dài và nhanh chóng triển khai trên các xe mang phóng cơ động. Điều này giúp lực lượng tên lửa Iran giảm nguy cơ bị phát hiện trước khi khai hỏa, đồng thời tăng khả năng sống sót trong môi trường tác chiến hiện đại.

Một số chuyên gia cho biết ở một số biến thể, phần đầu đạn của Kheibar Shekan được trang bị động cơ cỡ nhỏ, cho phép điều chỉnh hướng bay trong giai đoạn cuối khi lao xuống mục tiêu với tốc độ rất lớn. Đây được xem là yếu tố giúp tăng khả năng xuyên thủng các hệ thống phòng thủ tên lửa.

Chiến thuật đa lớpnhằm làm quá tải hệ thống phòng thủ

Các chuyên gia quân sự nhận định những đợt phóng tên lửa gần đây cho thấy Iran không còn sử dụng chiến thuật tấn công đơn lẻ.

Thay vào đó, nhiều loại vũ khí được triển khai cùng lúc, bao gồm tên lửa đạn đạo, máy bay không người lái cảm tử và các loại tên lửa có quỹ đạo bay khác nhau. Mục tiêu là tạo ra nhiều hướng tiếp cận cùng thời điểm, khiến hệ thống phòng không phải xử lý hàng loạt mục tiêu với đặc tính khác nhau.

Trong môi trường như vậy, các kíp chiến đấu phải liên tục lựa chọn mục tiêu ưu tiên đánh chặn. Chỉ cần một số lượng nhỏ tên lửa vượt qua được lưới phòng thủ cũng có thể tạo ra tác động đáng kể về quân sự và tâm lý.

Giới quan sát cho rằng chiến thuật "tấn công bão hòa" đang trở thành xu hướng phổ biến trong các cuộc xung đột hiện đại, đặc biệt khi chi phí của một quả tên lửa đánh chặn thường cao hơn nhiều lần so với phương tiện tấn công.

Sự phát triển của tên lửa Kheibar Shekan phản ánh cuộc cạnh tranh liên tục giữa công nghệ tấn công và phòng thủ.

Các hệ thống phòng không hiện đại như Patriot, THAAD hay Arrow được thiết kế để đánh chặn tên lửa đạn đạo ở nhiều giai đoạn khác nhau của hành trình bay. Tuy nhiên, nếu tên lửa có khả năng thay đổi quỹ đạo trong giai đoạn cuối hoặc phối hợp với nhiều mục tiêu giả và UAV, việc đánh chặn sẽ trở nên phức tạp hơn.

Điều này buộc Mỹ cùng các đồng minh phải duy trì mạng lưới cảnh giới dày đặc, kết hợp radar mặt đất, vệ tinh cảnh báo sớm và các hệ thống chỉ huy tác chiến để phát hiện mục tiêu ngay từ khi tên lửa vừa rời bệ phóng.

Song song với đó, chi phí duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu cũng tăng lên đáng kể khi các lực lượng phòng thủ phải tiêu tốn lượng lớn tên lửa đánh chặn trong thời gian ngắn.

Iran học hỏi từ thực chiến

Một đặc điểm đáng chú ý của các cuộc xung đột gần đây là khả năng rút kinh nghiệm nhanh của các bên tham chiến. Tướng Joseph Votel, cựu Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), nhận định Iran đang liên tục rút kinh nghiệm từ thực tế chiến trường.

"Iran đang theo dõi rất sát tình hình, học hỏi và tìm cách vượt qua các biện pháp phòng thủ của chúng tôi. Họ có năng lực phát triển máy bay không người lái, tên lửa và rocket trong nhiều năm qua, cùng nền tảng chuyên môn đáng kể trong lĩnh vực này", ông Votel nói.

Theo các ước tính của Mỹ và Israel trước khi xung đột bùng phát, Iran sở hữu khoảng 2.500 tên lửa tầm trung, bao gồm Kheibar Shekan và nhiều dòng tên lửa khác. Chuyên gia tên lửa Fabian Hinz cho rằng Iran có thể vẫn tiếp tục lắp ráp thêm tên lửa từ các linh kiện được cất giữ trong các cơ sở ngầm, dù nhiều nhà máy sản xuất động cơ tên lửa đã bị phá hủy.

Trong khi đó, bà Nicole Grajewski, chuyên gia về chiến lược Iran tại Viện Sciences Po (Pháp), nhận định Kheibar Shekan đang được Tehran đánh giá cao nhờ chi phí sản xuất tương đối thấp, khả năng triển khai linh hoạt và hiệu quả tác chiến.

Theo Israel, Iran đã nhiều lần sử dụng Kheibar Shekan để tấn công nước này, song phần lớn đã bị đánh chặn. Tehran cũng từng tuyên bố loại tên lửa này được sử dụng trong các cuộc tấn công nhằm vào Văn phòng Thủ tướng Israel và sở chỉ huy không quân Israel, tuy nhiên kết quả của các cuộc tấn công này chưa thể được xác minh độc lập.

Tên lửa Kheibar Shekan được đặt theo tên trận Khaybar năm 628, khi lực lượng của Nhà tiên tri Muhammad giành quyền kiểm soát ốc đảo Khaybar trên bán đảo Arab.

Iran chưa công bố chi phí sản xuất Kheibar Shekan. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, giá thành của loại tên lửa này thấp hơn đáng kể so với các tên lửa đánh chặn do Mỹ và Israel sử dụng, vốn có giá từ khoảng 2 triệu đến 15 triệu USD mỗi quả, tùy theo từng hệ thống.

Chuyên gia Fabian Hinz cho rằng Iran nhiều khả năng đã cải thiện hiệu quả sử dụng Kheibar Shekan thông qua việc phân tích dữ liệu từ các đợt phóng trước.

"Mỗi lần sử dụng trong thực chiến đều mang lại dữ liệu quý giá. Iran có thể xác định những thao tác cơ động nào hiệu quả nhất để vượt qua hệ thống phòng thủ tên lửa và tiếp tục hoàn thiện chiến thuật của mình", ông Hinz nhận định.

Theo các chuyên gia,những dữ liệu thu được sẽ được Iran sử dụng để cải tiến phần mềm dẫn đường, tối ưu hóa quỹ đạo bay và nâng cao khả năng phối hợp giữa các lực lượng tên lửa và máy bay không người lái.

Xu hướng này khiến các hệ thống phòng thủ cũng phải liên tục cập nhật thuật toán đánh chặn và phương thức tác chiến nhằm đối phó với những thay đổi từ phía đối phương.

Thách thức đối với Mỹ và các đồng minh

Đối với Washington, bài toán hiện nay không chỉ là đánh chặn từng quả tên lửa mà còn là duy trì khả năng phòng thủ bền vững trong một cuộc đối đầu có thể kéo dài. Việc bảo vệ đồng thời nhiều căn cứ quân sự, cơ sở hạ tầng và tuyến vận tải chiến lược đòi hỏi nguồn lực rất lớn. Trong khi đó, các đối thủ có xu hướng sử dụng những loại vũ khí chi phí thấp hơn để tạo áp lực liên tục.

Giới phân tích cho rằng đây là một trong những đặc điểm nổi bật của chiến tranh hiện đại, khi hiệu quả kinh tế của vũ khí ngày càng được coi trọng không kém các thông số kỹ thuật.

Sự phát triển của Kheibar Shekan cho thấy cuộc cạnh tranh quân sự tại Trung Đông đang bước sang một giai đoạn mới, nơi yếu tố công nghệ, khả năng phối hợp đa phương tiện và chiến thuật sử dụng vũ khí chính xác ngày càng đóng vai trò quyết định.

Mặc dù căng thẳng quân sự vẫn hiện hữu, nhiều nhà quan sát nhận định cả Washington và Tehran đều có lý do để tránh một cuộc xung đột toàn diện. Các kênh liên lạc gián tiếp thông qua bên trung gian được cho là vẫn đang được duy trì nhằm hạn chế nguy cơ tính toán sai lầm và tạo điều kiện cho các cuộc thương lượng trong tương lai.

Tuy nhiên, khoảng cách về lợi ích chiến lược giữa hai bên vẫn rất lớn. Trong bối cảnh đó, bất kỳ sự cố quân sự nào trên thực địa cũng có thể nhanh chóng làm thay đổi cục diện và kéo theo những hệ lụy khó lường đối với an ninh Trung Đông cũng như thị trường năng lượng thế giới. Những diễn biến trong thời gian tới sẽ không chỉ ảnh hưởng đến cán cân sức mạnh trong khu vực mà còn tác động trực tiếp đến ổn định kinh tế và an ninh toàn cầu.