Không ngồi chờ người dân có bệnh mới khám

Theo TS.BS Nguyễn Anh Dũng - Phó Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, đề án “Khám sức khỏe và sàng lọc toàn dân giai đoạn 2026 - 2030” được xây dựng trong bối cảnh thành phố có quy mô dân số lớn, biến động cao và đang đối mặt “gánh nặng kép” từ bệnh truyền nhiễm, lẫn bệnh không lây nhiễm.

Thực tế, hệ thống y tế hiện nay vẫn thiên về điều trị. Nhiều trường hợp phát hiện bệnh muộn làm tăng chi phí và giảm hiệu quả cứu chữa. Vì vậy, đề án hướng đến việc chuyển sang mô hình quản lý sức khỏe theo vòng đời, lấy phòng ngừa và phát hiện sớm làm trọng tâm.

Đề án thiết kế 3 lớp dịch vụ liên thông gồm: khám định kỳ, sàng lọc nguy cơ và tầm soát có tổ chức.

Điểm nhấn của mô hình này là cho phép khám phi địa giới. Tuyến y tế cơ sở đảm nhận khám và sàng lọc ban đầu; tuyến chuyên sâu thực hiện chẩn đoán, điều trị theo một quy trình khép kín. Mỗi người dân sẽ có một mã định danh và hồ sơ sức khỏe điện tử để theo dõi xuyên suốt, tránh trùng lặp.

Phân tích về quy trình này, TS.BS Nguyễn Anh Dũng cho biết thêm:"Quan trọng là khi thực hiện các gói sàng lọc, tầm soát thì chúng ta phải thực hiện một quy trình thật chặt để quản lý không bị lặp lại. Đó là lập danh sách, mời khám, rồi thực hiện xét nghiệm nếu có, hay thực hiện thăm khám, ra kết quả, đọc kết quả, xác định kết quả, phân loại, điều phối, chẩn đoán, sau đó điều trị và quay lại vòng lặp quản lý sức khỏe để chúng ta tiếp tục làm gì tiếp những năm sau đó".

Sở Y tế TP.HCM kiến nghị thành phố sớm chấp thuận chủ trương, đồng thời xây dựng cơ chế tài chính linh hoạt, minh bạch, không phân biệt công - tư. Nếu được thông qua, TP.HCM có thể thí điểm một số gói tầm soát ngay từ năm 2026.

Để thấy rõ lợi ích của việc chuyển trục sang phòng bệnh, PGS.TS.BS Hoàng Thị Diễm Tuyết, Giám đốc Bệnh viện Hùng Vương đã lấy ví dụ từ bệnh ung thư cổ tử cung, một căn bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu phát hiện sớm.

Mỗi ngày, Việt Nam ghi nhận khoảng 14 ca mắc mới, riêng TP.HCM có tỷ lệ cao hơn nhiều địa phương khác.

Tuy nhiên, 70–80% ca bệnh được phát hiện ở giai đoạn muộn. Lúc này, chi phí điều trị có thể lên tới 500 triệu đến 1 tỷ đồng. Trong khi đó, nếu phát hiện bệnh sớm, chi phí chỉ khoảng 50 triệu đồng; thậm chí ở giai đoạn tiền ung thư, người bệnh chỉ tốn vài triệu đồng.

Dù vậy, tỷ lệ tầm soát hiện nay mới đạt khoảng 28% phụ nữ trong độ tuổi; tỷ lệ tiêm vaccine HPV chỉ khoảng 12%, thấp hơn nhiều so với khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Bệnh viện Hùng Vương đề xuất đưa tầm soát ung thư cổ tử cung vào chương trình khám sức khỏe toàn dân của thành phố, ưu tiên ở hai mốc tuổi 35 và tuổi 45 để tối ưu hiệu quả trong điều kiện nguồn lực hạn chế.PGS.TS.BS Hoàng Thị Diễm Tuyết cho biết:"Bệnh viện Hùng Vương không chỉ duy trì những hoạt động tầm soát ung thư cổ tử cung trước đây đã có, mà chúng tôi còn phát triển những kỹ thuật hiện đại, ví dụ như là xét nghiệm HPV, rồi sử dụng AI để tầm soát ung thư cổ tử cung, vừa đáp ứng được tính hiệu quả, đồng thời tiết kiệm chi phí và quan trọng nhất là không phải đòi hỏi những nguồn lực quá là chuyên biệt giống như làm Pap smear trước đây”.

“Chìa khóa” liên thông dữ liệu y tế

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Phước Lộc, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM nhấn mạnh, việc triển khai khám sức khỏe toàn dân từ năm 2026 là cam kết chính trị mạnh mẽ của Đảng bộ thành phố nhằm thực hiện hóa Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân.

Trước những thách thức về cơ chế tài chính và khả năng tiếp cận dịch vụ của nhóm người yếu thế, lãnh đạo Thành ủy đề nghị ngành y tế phải xác định rõ định hướng: Lấy người dân làm trung tâm; y tế cơ sở là nền tảng; y tế chuyên sâu là động lực; chuyển đổi số là nguồn lực và nhân lực là trụ cột.

Ông Nguyễn Phước Lộc yêu cầu ngành y tế không chờ hoàn thiện đề án mới triển khai, mà cần chủ động tổ chức ngay các hoạt động khám, tầm soát trong cộng đồng, tiến tới mục tiêu mỗi người dân được khám sức khỏe ít nhất một lần mỗi năm. Trong đó, hạ tầng số được xác định là yếu tố then chốt: "Cần tích hợp đầy đủ việc khám từ thiện, khám nhân đạo, khám cộng đồng của ngành y tế và của chữ thập đỏ, có dữ liệu để quản lý. Khám sức khỏe hay cộng đồng thì cũng cần phải có định hướng của Sở Y tế. Có dữ liệu để phân tích, có dữ liệu để liên thông, từ đó để tránh dàn trải nguồn lực", Phó Bí thư Thành ủy TP.HCM nhấn mạnh”.