Hỗ trợ tiền điện phải rõ đối tượng, nguồn lực

Theo tờ trình của Chính phủ do Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng trình bày, việc sửa đổi Luật Điện lực nhằm xử lý những bất cập phát sinh trong thực tiễn, từ quy hoạch, đầu tư xây dựng, lựa chọn nhà đầu tư đến phát triển năng lượng tái tạo, cơ chế giá điện và thị trường điện cạnh tranh.

Một trong những nội dung đáng chú ý là bổ sung chính sách hỗ trợ tiền điện cho khách hàng, đồng thời hoàn thiện lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng. Đây là vấn đề có tác động trực tiếp đến chi phí sinh hoạt của hộ gia đình và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, theo Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải, dự thảo cần làm rõ phạm vi, đối tượng và lộ trình thực hiện chính sách xóa bỏ bù chéo. Đặc biệt, cần phân biệt việc điều chỉnh cơ cấu giá điện với chính sách hỗ trợ trực tiếp dành cho hộ nghèo, hộ chính sách và người dân tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Cơ quan thẩm tra đề nghị quy định rõ tiêu chí thụ hưởng, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện, bảo đảm công khai, minh bạch. Mục tiêu là quá trình đổi mới cơ chế giá điện không làm ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận điện của những nhóm cần được Nhà nước hỗ trợ.

Đối với người dân, điều quan trọng không chỉ là giá điện được tính toán theo cơ chế thị trường, mà còn là việc bảo đảm chính sách hỗ trợ đến đúng đối tượng, có nguồn kinh phí rõ ràng và được thực hiện hiệu quả.

Minh bạch giá điện, không đẩy rủi ro sang người dân

Về cơ chế giá điện, dự thảo hướng tới nguyên tắc giá phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, tạo điều kiện huy động nguồn lực đầu tư và phát triển thị trường điện cạnh tranh.

Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cơ bản tán thành định hướng này, nhưng lưu ý quy định về giá hợp đồng mua bán điện phải bảo đảm thu hồi đầy đủ chi phí, vốn đầu tư và lợi nhuận hợp lý có thể dẫn đến cách hiểu Nhà nước bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư.

Vì vậy, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ giá điện phải được hình thành trên cơ sở chi phí hợp lý, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường; không chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người sử dụng điện.

Cùng với đó, cần có cơ chế kiểm soát, kiểm tra, kiểm toán các khoản chi phí được tính vào giá điện, loại trừ những chi phí bất hợp lý do quản trị hoặc đầu tư kém hiệu quả. Tác động của các cơ chế giá mới, nhất là giá điện theo thời gian sử dụng và lộ trình xóa bỏ bù chéo, cũng cần được đánh giá đối với hóa đơn của từng nhóm hộ gia đình và chi phí điện của doanh nghiệp.

Đối với đề xuất Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý khi giá bán điện chưa kịp điều chỉnh nhằm bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội, cơ quan thẩm tra yêu cầu làm rõ nguồn, phương thức và thời điểm xác nhận, xử lý chi phí, tránh cách hiểu mặc nhiên phát sinh nghĩa vụ từ ngân sách nhà nước.

Gỡ vướng đầu tư, bảo đảm nguồn cung điện

Bên cạnh chính sách giá, dự thảo Luật tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về quy hoạch, đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư nhằm đẩy nhanh tiến độ phát triển nguồn điện, lưới điện. Một số đề xuất đáng chú ý gồm đơn giản hóa thủ tục đầu tư đối với các dự án điện lực, sử dụng giá trúng thầu làm cơ sở ký hợp đồng mua bán điện và bổ sung cơ chế thu hút nguồn lực xã hội đầu tư lưới điện truyền tải theo hình thức đối tác công tư.

Dự thảo cũng sửa đổi quy định về điện gió ngoài khơi, hệ thống lưu trữ điện, chứng chỉ năng lượng tái tạo và mở rộng đối tượng tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp.

Theo cơ quan thẩm tra, việc tháo gỡ thủ tục là cần thiết, nhưng phải quy định chặt chẽ điều kiện, tiêu chí, thẩm quyền và trách nhiệm giải trình. Đối với các dự án được đề xuất miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, cần có cơ chế kiểm soát về đất đai, rừng, khu vực biển, môi trường, năng lực nhà đầu tư và yêu cầu quốc phòng, an ninh.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ các cơ chế kiểm tra, hậu kiểm, tránh việc đơn giản hóa thủ tục tạo khoảng trống quản lý hoặc phát sinh lợi ích nhóm, cơ chế xin - cho.

Đối với thị trường điện cạnh tranh và mua bán điện trực tiếp, cần xác định rõ trách nhiệm chi trả các chi phí sử dụng lưới, phân phối, điều độ, dự phòng và dịch vụ hệ thống. Các chủ thể tham gia phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ chi phí, không chuyển bất hợp lý gánh nặng sang những khách hàng không tham gia cơ chế này.

Dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi) gồm 3 điều, kế thừa và sửa đổi chủ yếu 27 điều, bãi bỏ 3 điều của quy định hiện hành. Theo tờ trình, dự thảo giữ nguyên 16 thủ tục hành chính, bãi bỏ 3 thủ tục, bổ sung một thủ tục mới và sửa đổi 19 thủ tục.

Việc hoàn thiện dự thảo vì thế không chỉ nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư vào ngành điện, mà còn phải bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng, minh bạch trong hình thành giá và duy trì nguồn cung ổn định. Đây là những điều kiện quan trọng để cải cách thị trường điện đi đôi với an sinh xã hội, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và bảo đảm lợi ích hài hòa giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.