Nâng cao chất lượng và hiệu quả đầu tư

Sáng 23/10, tại Nhà Quốc hội, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương mới, tháo gỡ vướng mắc thực tiễn, nâng cao chất lượng, hiệu quả đầu tư và tăng cường liên kết với kinh tế trong nước. Dự thảo cũng hướng tới đơn giản hóa thủ tục, thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Theo Bộ trưởng, việc sửa đổi Luật nhằm tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, ổn định, nhất quán, phù hợp với thông lệ quốc tế, nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong khu vực và trên thế giới. Mục tiêu đặt ra là đưa môi trường đầu tư của Việt Nam vào nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN và nhóm 30 quốc gia hàng đầu thế giới vào năm 2028. Cùng với đó, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước thông qua phân cấp, phân quyền rõ ràng, gắn với tăng cường điều phối quốc gia, liên kết vùng, thanh tra, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Dự thảo Luật gồm 3 điều, tập trung vào 4 nhóm nội dung chính:

Thứ nhất, hoàn thiện chính sách tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài. Dự thảo giao Chính phủ quy định việc nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường trong các ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường, căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội và yêu cầu quản lý nhà nước. Trường hợp điều kiện được quy định tại văn bản thuộc thẩm quyền của Quốc hội hoặc Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ phải báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi ban hành quy định. Việc nới lỏng phải bảo đảm quốc phòng, an ninh, công khai, minh bạch, không phân biệt đối xử và phù hợp với các cam kết quốc tế.

Thứ hai, hoàn thiện chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư gắn với cam kết của nhà đầu tư. Dự thảo bổ sung các hình thức hỗ trợ phát triển chuỗi cung ứng, sản xuất sản phẩm công nghệ cao, đầu tư tài sản cố định, hợp tác đào tạo và nghiên cứu khoa học; đồng thời mở rộng ưu đãi, hỗ trợ đối với các dự án, lĩnh vực cần khuyến khích.

Ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt được áp dụng có thời hạn, gắn với cam kết về chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển, đào tạo lao động Việt Nam, phát triển nhà cung ứng trong nước và chuyển đổi xanh. Trường hợp nhà đầu tư không thực hiện đầy đủ cam kết, ưu đãi, hỗ trợ có thể bị điều chỉnh hoặc thu hồi.

Việc hỗ trợ được thực hiện thông qua Quỹ hỗ trợ đầu tư, căn cứ chi phí hợp lệ thực tế phát sinh và trong phạm vi dự toán ngân sách trung ương do Quốc hội quyết định hằng năm. Dự thảo cũng đề xuất cho phép khấu hao nhanh tài sản cố định tại khu công nghiệp sinh thái với mức tối đa bằng hai lần mức khấu hao thông thường, đồng thời kéo dài thời gian hoạt động của dự án đầu tư hạ tầng lên tối đa 70 năm.

Thứ ba, đơn giản hóa thủ tục đầu tư, cải thiện môi trường kinh doanh. Dự thảo mở rộng phạm vi áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt đối với một số dự án thuộc ngành, lĩnh vực ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt nằm ngoài các khu chức năng tập trung, nếu đáp ứng điều kiện về đất đai. Đồng thời, hoàn thiện quy định về lựa chọn nhà đầu tư và thủ tục đối với dự án đề nghị Nhà nước giao khu vực biển, bảo đảm thống nhất với pháp luật có liên quan.

Thứ tư, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và đẩy mạnh chuyển đổi số. Cổng một cửa đầu tư quốc gia được định hướng trở thành nền tảng số thống nhất, kết nối dữ liệu, từng bước thực hiện thủ tục đầu tư trực tuyến toàn trình, góp phần giảm thời gian và chi phí tuân thủ cho nhà đầu tư.

Dự thảo cũng phân định trách nhiệm quản lý nhà nước giữa các bộ. Theo đó, Bộ Tài chính quản lý nhà nước về khu kinh tế; Bộ Công Thương chủ trì quản lý nhà nước về khu công nghiệp, khu chế xuất. Bên cạnh đó, dự thảo sửa đổi, bổ sung một số quy định của pháp luật về thi hành án dân sự nhằm bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư

Thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư của Uỷ ban Kinh tế và Tài chính, đa số ý kiếncơ bản nhất trí với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư nhằm tiếp tục thể chế hóa các chủ trương, định hướng của Đảng, nhất là Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và Kết luận số 18-KL/TW; đồng thời tháo gỡ các rào cản, điểm nghẽn về thể chế, cơ chế, chính sách. Ủy ban đề nghị Chính phủ rà soát kỹ các nội dung sửa đổi với các luật có liên quan, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Đối với nhà đầu tư nước ngoài, đa số ý kiến Ủy ban cơ bản thống nhất với định hướng mở rộng tiếp cận thị trường, phù hợp với chủ trương phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, cần cân nhắc kỹ quy định giao Chính phủ quyết định việc nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường đã được quy định tại luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Việc sửa đổi cần bảo đảm tính hợp pháp, thống nhất của hệ thống pháp luật và phù hợp với các cam kết quốc tế.

Ủy ban cũng đề nghị việc nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường cần được thực hiện theo lộ trình phù hợp, trên cơ sở đánh giá đầy đủ, toàn diện tác động, nhất là đối với các ngành, lĩnh vực nhạy cảm và yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Về Quỹ hỗ trợ đầu tư, đa số ý kiến Ủy ban đề nghị giữ quy định hiện hành, theo đó Chính phủ phải báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi ban hành quy định chi tiết về Quỹ. Yêu cầu này nhằm bảo đảm giám sát việc quản lý, sử dụng nguồn tài chính quốc gia, trong bối cảnh Quỹ có quy mô tài chính lớn và phạm vi tác động rộng.

Đối với ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt, Ủy ban đề nghị quy định rõ ngay trong Luật các nguyên tắc, tiêu chí cơ bản để xác định dự án được hưởng ưu đãi, nhất là tiêu chí về tác động lan tỏa, tạo động lực phát triển và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế. Đồng thời, cần hạn chế giao quá nhiều nội dung mang tính quyết định cho văn bản dưới luật, làm rõ cơ chế gắn ưu đãi, hỗ trợ với kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư.

Về thủ tục đầu tư và tính thống nhất với pháp luật chuyên ngành, đối với việc lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án có sử dụng khu vực biển, Ủy ban đề nghị quy định rõ trong Luật phạm vi, tiêu chí và nguyên tắc xác định các trường hợp không phải đấu giá, đấu thầu; hạn chế các quy định dẫn chiếu mở như “theo quy định của pháp luật”, tránh mở rộng phạm vi ngoại lệ tại văn bản dưới luật. Các quy định này cũng cần được rà soát để bảo đảm thống nhất với pháp luật về đất đai, đấu thầu và tài nguyên, môi trường biển và hải đảo.

Đối với thủ tục đầu tư đặc biệt, cần làm rõ mối quan hệ giữa thủ tục đăng ký đầu tư với thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, nhất là trường hợp đất chưa được thu hồi; đồng thời rà soát các quy định dẫn chiếu để bảo đảm thống nhất với pháp luật về đất đai.

Về nội dung sửa đổi, bổ sung Luật Thi hành án dân sự, Ủy ban đề nghị làm rõ sự cần thiết và căn cứ pháp lý của quy định tổ chức Văn phòng thi hành án dân sự theo loại hình doanh nghiệp tại khoản 2 Điều 2, cũng như quy định chuyển tiếp tại khoản 4 Điều 3 của dự thảo Luật.

Đối với quản lý nhà nước và dữ liệu đầu tư, Ủy ban đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa Cổng một cửa đầu tư quốc gia, Cơ sở dữ liệu quốc gia về đầu tư và Hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư; xác định rõ trách nhiệm quản lý, cập nhật, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu. Việc triển khai cần bảo đảm nhà đầu tư không phải cung cấp lại thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu của cơ quan nhà nước.

Ủy ban cũng đề nghị tiếp tục rà soát các điều khoản chuyển tiếp, tránh tạo khoảng trống pháp lý và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.