Ngay trên đường Trạng Trình, gần hồ Xuân Hương, những đống rác sinh hoạt tồn tại kéo dài, bốc mùi khó chịu, ảnh hưởng đến người dân, hoạt động kinh doanh và trải nghiệm của du khách.

Anh Nguyễn Minh Hùng, làm việc tại một nhà hàng trong khu vực, phản ánh: “Đống rác này gần được một tháng rồi mà chưa hề xử lý được cái gì hết. Khu vực này khi mà nắng lên rác này bốc mùi hôi làm ảnh hưởng tới khu vực những người xung quanh là một, thứ hai là du khách tới chụp hình đều phải trải nghiệm mùi hôi rất là khó chịu”.

Tình trạng rác thải ùn ứ ở Đà Lạt liên tục tái diễn, đỉnh điểm vào trung tuần tháng 6 vừa qua, khi Nhà máy xử lý chất thải rắn Đà Lạt tạm ngừng tiếp nhận rác, khiến rác chất đống trên đường phố, gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến hình ảnh du lịch của Đà Lạt.

Mỗi ngày, Đà Lạt phát sinh hơn 400 tấn rác sinh hoạt, vượt hơn 70% công suất xử lý của nhà máy. Phần lớn rác chưa được phân loại tại nguồn, trong khi năng lực xử lý và phương thức quản lý chưa đáp ứng yêu cầu thực tế. Bên cạnh bài toán hạ tầng, việc bố trí nguồn lực vệ sinh môi trường cũng chưa tính đủ đặc thù của đô thị du lịch.

Bà Lê Thị Thanh Phụng, phường Lâm Viên - Đà Lạt, nêu vấn đề này tại buổi tiếp xúc cử tri trước Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI: “Việc xác định bố trí nguồn lực cho công tác môi trường chủ yếu căn cứ vào dân số thường trú mà chưa quan tâm nhiều đến dân số tạm trú và lượng khách du lịch. Chính vì vậy cho nên chưa phản ánh hết được nhu cầu thực tế tại địa bàn có lượng khách du lịch lớn”.

Nhưng áp lực rác thải không chỉ bắt nguồn từ khối lượng phát sinh. Sau khi địa giới hành chính và mô hình quản lý đô thị thay đổi, việc thu gom, nghiệm thu và thanh toán chi phí xử lý cũng phát sinh nhiều đầu mối, làm tăng thủ tục và khó khăn trong kiểm soát khối lượng.

Trước đây, công tác này được thực hiện qua một đầu mối là Ban Quản lý dự án khu vực I, tỉnh Lâm Đồng. Nay, việc quản lý được phân chia giữa 5 phường nội thị Đà Lạt và xã Lạc Dương. Cuối tháng, các địa phương phải đối chiếu, xác nhận khối lượng rác tại nhà máy trước khi thanh toán.

Ông Hồ Hữu Tường, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường Xuân Hương - Đà Lạt nêu vướng mắc thực tế và kiến nghị tinh gọn đầu mối phụ trách xử lý rác thải cho các phường, xã: “Khó khăn chuyện đánh giá xử lý có tồn đọng hay không, có hết thực sự hay không thì cũng rất khó cho địa phương vì đâu có đánh giá được. Để thuận tiện kiến nghị là nên để cho một đầu mối thôi để thuận tiện cho công việc vừa kiểm tra giám sát vừa thanh toán khối lượng được thuận lợi”.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp vận hành nhà máy cho biết đang gặp khó khăn về tài chính do chưa thống nhất được đơn giá xử lý.

Tháng 9 vừa qua, nhà máy có văn bản đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng cho tạm ngừng hoạt động từ ngày 1/10, nhưng không được chấp thuận. Ông Cao Trần Quốc Trí, Giám đốc Nhà máy xử lý chất thải rắn Đà Lạt, cho biết: “Ngày xưa làm việc với Ban quản lý dự án khu vực I, đúng ngày 25 hàng tháng chỉ cần nghiệm thu là thanh quyết toán đầy đủ theo đơn giá 461.000 đồng. Nhưng hiện nay khi sáp nhập, các phường chỉ là tạm tính nhà máy gặp rất nhiều khó khăn. Các phường không có giá chính thức thì cứ là đổ thừa về tỉnh. Tỉnh đổ thừa lại về phường”, ông Cao Trần Quốc Tríkhẳng định.

Doanh nghiệp cũng phản ánh, mức tạm ứng 300.000 đồng mỗi tấn, sau khi trừ thuế giá trị gia tăng còn 277.700 đồng, được áp dụng từ tháng 4/2024 đến nay không đủ duy trì hoạt động.

Trong khi đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng cho biết, chưa thể ban hành đơn giá chính thức do doanh nghiệp chưa cung cấp đầy đủ hồ sơ chứng minh tính pháp lý của công nghệ, công suất, khối lượng chất thải thực tế tiếp nhận, xử lý và các căn cứ hình thành giá dịch vụ.

Như vậy, vướng mắc không chỉ nằm ở thủ tục thanh toán sau thay đổi địa giới hành chính, mà còn liên quan đến hồ sơ pháp lý, căn cứ xác định giá và trách nhiệm của doanh nghiệp. Khi những vấn đề này chưa được tháo gỡ, nguy cơ gián đoạn xử lý rác vẫn hiện hữu.

Tuy nhiên, dù nguyên nhân thuộc về bên nào, người dân và du khách đến với Đà Lạt vẫn là những người trực tiếp chịu hậu quả.

Tại buổi tiếp xúc cử tri trước Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khoá XVI, ông Nguyễn Văn Quảng, Bí thư Trung ương Đảng, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng, cho rằng, địa phương cần có giải pháp căn cơ từ quy hoạch, đầu tư đến tổ chức thu gom và xử lý, đáp ứng tốc độ phát triển dân số và lượng khách du lịch.

“Chúng ta muốn thu gom được rác ngoài chuyện phân loại thì chúng ta phải có quy trình về việc thu gom khi rác được phân loại. Rồi phải có công nghệ để giải quyết xử lý rác đã được phân loại. Chứ còn khi phân loại thì có nhưng thu gom thì lại gộp lại với nhau và khi xử lý thì lại chung thì nó không còn ý nghĩa gì cả”, ông Nguyễn Văn Quảngnhấn mạnh.

Đà Lạt cần giải pháp tổng thể từ quy hoạch, công nghệ đến tổ chức thu gom, xử lý rác. Chính quyền phải thống nhất đầu mối, rõ trách nhiệm; doanh nghiệp phải bảo đảm năng lực và tuân thủ pháp lý. Không thể để những vướng mắc kéo dài giữa các bên tiếp tục gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đời sống người dân và hình ảnh đô thị du lịch xanh hàng đầu của cả nước.