Cơ chế ghi nhận và bảo vệ người dũng cảm

Một trong những bước tiến cốt lõi của Quy định 212-QĐ/TW là giải quyết dứt điểm ranh giới giữa “trách nhiệm tập thể” và “trách nhiệm cá nhân” -đặc biệt là trách nhiệm người đứng đầu, quyết không để xảy ra tình trạng "trách nhiệm thuộc về tập thể nhưng công trạng thuộc về cá nhân".

Theo PGS.TS Lê Văn Cường, Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, cơ chế xử lý kỷ luật của Đảng đã trải qua quá trình tiến hóa rõ rệt: Từ hai văn bản riêng biệt là Quy định 07 (kỷ luật tổ chức đảng) và Quy định 102 (kỷ luật đảng viên), Đảng đã hợp nhất thành Quy định 69, và nay là Quy định 212-QĐ/TW thay thế Quy định 69 nhằm khắc phục những điểm chưa dự liệu hết hoặc chưa thật rõ trước đây.

Quy định 212-QĐ/TW xác định ranh giới trách nhiệm rất cụ thể. Trách nhiệm tập thể: Áp dụng theo nguyên tắc tập trung dân chủ, tập thể biểu quyết và phục tùng theo đa số. Khi đó, người đứng đầu ký quyết định với tư cách thay mặt tập thể, tất cả các thành viên đều cùng chịu trách nhiệm. Trách nhiệm cá nhân: Áp dụng khi người quản lý, thủ trưởng tự mình quyết định và ký. Cá nhân ký phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về quyết định đó.

Đặc biệt, một điểm trong Quy định 212-QĐ/TW gây chú ý là: đảng viên không tán thành hoặc không liên quan trực tiếp đến vi phạm của tổ chức đảng vẫn phải ghi rõ vào lý lịch đảng viên.

Giải đáp lo ngại liệu điều này có ảnh hưởng đến cơ hội thăng tiến của cán bộ làm đúng trong một tập thể sai, PGS.TS Lê Văn Cường khẳng định: Đây thực chất là cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm.

Dù nguyên tắc bắt buộc phải phục tùng quyết định của đa sốnhưng Quy định 212-QĐ/TW đã cụ thể hóa việc ghi rõ vào biên bản ai thuộc phe đa số, ai thuộc phe thiểu số. Việc ghi nhận này vào lý lịch Đảng là căn cứ khách quan, minh oan và ghi nhận bản lĩnh của người dũng cảm bảo vệ cái đúng. Ngược lại, những người thuộc số đông thông qua quyết định sai sẽ phải chịu trách nhiệm kỷ luật tương ứng.

Áp dụng hình thức kỷ luật cao nhất: Đồng bộ nguyên tắc pháp lý

Quy định 212-QĐ/TW nêu rõ nguyên tắc: "Một hành vi vi phạm chỉ bị kỷ luật một lần và nếu có nhiều vi phạm cùng lúc thì áp dụng một hình thức kỷ luật cao nhất". Phân tích tính công minh của quy định này, PGS.TS Lê Văn Cường cho biết, điều này thể hiện sự đồng bộ hóa cao độ giữa quy định của Đảng và pháp luật Nhà nước. Cách xây dựng Quy định 212-QĐ/TW mang tính khái quát, đồng bộ và sát với thực tiễn.

Ví dụ, kỷ luật đảng viên chính thức có 4 hình thức: Khiển trách, Cảnh cáo, Cách chức, Khai trừ. Tương tự nguyên tắc tổng hợp hình phạt trong luật hình sự (một người phạm nhiều tội nhưng hình phạt cao nhất là tử hình thì áp dụng ngay án tử hình), nếu đảng viên có các vi phạm dồn lại đến mức bị Khai trừ - hình thức cao nhất - thì sẽ áp dụng ngay hình thức Khai trừ, thay vì xử lý lần lượt từng cấp độ nhẹ hơn.

Bác bỏ suy diễn cho rằng cá nhân lỡ vi phạm lớn sẽ cố tình vi phạm thêm lỗi nhỏ, PGS.TS Lê Văn Cường khẳng định đây là cách tư duy suông. Khi đã xử lý ở mức cao nhất, nội hàm kỷ luật đã bao hàm toàn bộ tính chất sai phạm của cá nhân đó.

Xóa bỏ hoàn toàn tư duy “hạ cánh an toàn”

Xử lý vi phạm trong quá khứ luôn là bài toán phức tạp do khó khăn về hồ sơ, chứng cứ bị thất lạc và sự phối hợp giữa các cơ quan. Nhận địnhvề độ khó của công tác này, TS Chu Đức Tính (nguyên Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh) nhấn mạnh vai trò quyết định của người làm công tác kiểm tra, xử lý: “Người nhận nhiệm vụ này có trách nhiệm rất nặng nề, đòi hỏi phải thực sự “có tâm và có tầm”. “Có tâm” là để xử lý vừa nghiêm minh, vừa nhân văn, hài hòa. “Có tầm” là đủ năng lực, sự kiên trì, nhẫn nại để bới lại hồ sơ, khui lại tài liệu lưu trữ và gặp gỡ nhiều nhân chứng qua nhiều thập kỷ. Những người nóng vội, chủ quan hay duy ý chí đều không thể làm được”.

Theo PGS.TS Lê Văn Cường, khó khăn lớn nhất là sự phối hợp, liên thông giữa các cơ quan chức năng, cũng như sự tự giác của đối tượng vi phạm. Tuy nhiên, với quan điểm xuyên suốt "không có vùng cấm, không có ngoại lệ, bất kể người đó là ai", phạm vi xử lý đã được mở rộng triệt để đến cả những người đã nghỉ hưu hay chuyển công tác.

PGS.TS Lê Văn Cường chỉ rõ, tư duy “hạ cánh an toàn” thực chất đã bị xóa bỏ từ Đại hội XII, tiếp tục siết chặt ở nhiệm kỳ XIII và hiện nay là nhiệm kỳ XIV. Trước đây, một số người cho rằng khi đã về hưu là "chốt lại", vi phạm quá khứ sẽ được khép lại. Nhưng hiện nay, quan niệm "về hưu là chốt lại" đã hoàn toàn bị loại bỏ. Dù ở vị trí nào, đã nghỉ hưu hay chưa, người vi phạm đều phải chịu trách nhiệm trước Đảng và pháp luật.

“Quy định 212-QĐ/TW là minh chứng cho quyết tâm cao độ của Đảng và Nhà nước trong công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và lãng phí, đảm bảo mọi hoạt động đều vì lợi ích tối cao của Nhân dân, của Đất nước và của Đảng”, PGS.TS Lê Văn Cường khẳng định.