Định vị vai trò siêu đô thị "vươn sông hướng biển"

Với diện tích hơn 6.700km2, dân số trên 14 triệu người với hệ thống sông ngòi dày đặc cùng đường biển dài, TP.HCM đang xây dựng quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm nhằm định vị vai trò siêu đô thị vươn sông hướng biển, góp phần hình thành một trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo mang tầm khu vực và quốc tế.

Theo TS.KTS Trần Ngọc Chính - Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, sau sáp nhập TP.HCM không chỉ là 1đô thị sông nướ, còn là đô thị biển khi kinh tế biển càng có vai trò quan trọng hơn.TP.HCM đang dần chuyển từ “thành phố quay lưng với biển” sang mô hình đô thị ven sông, hướng biển đúng nghĩa.

Bên cạnh hệ thống sông ngòi kênh rạch dày đặc trước kia như sông Sài Gòn, sông Lòng Tàu, sông Đồng Nai, nay TP.HCM còn có thêm sông Thị Vải, sông Soài Rạp, sông Bé,.... Hệ thống sông ngòi, kênh rạch dày đặc với vai trò quan trọng góp phần không nhỏ cho sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.

"Trong thời đại này không chỉ là mối quan hệ về giao thông, hàng hải, logisticsvà những nội dung có liên quan đến hệ thống cảng sông và cảng biển nước sâu, đối với TP.HCM còn có cả dầu khí. Nói đến TP.HCM là đô thị biển, có lẽ đây còn là một trong những đô thị có hệ thống sông rạch chằng chịt, chúng ta phải phát huy vị thế đó. Một nội dung cần phải làm rõ hơn nữa là văn hóa của đô thị sông nước và việc bảo đảm cho quá trình biến đổi khí hậu, nước biển dâng, xâm nhập mặn, chúng ta phải tính toán cụ thể", TS.KTS Trần Ngọc Chính nói.

Sau khi mở rộng, TP.HCM đã có hơn 300 km đường bờ biển với nhiều tài nguyên dồi dào, vùng lãnh hải mới có vị trí quan trọng. Hệ thống cảng biển nước sâu như cảng Cái Mép - Thị Vải, cụm cảng Sài Gòn hay sắp tới còn có siêu cảng Cần Giờ sẽ hình thành chuỗi đô thị cảng biển, logistics, khu thương mại tự do, du lịch biển quy mô lớn. Bên cạnh đó, trung tâm khai thác dầu khí lớn nhất cả nước tại vùng biển Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) cũng là một phần phần không thể thiếu trong tổ chức không gian phát triển kinh tế của thành phố.

TS. Dương Đức Minh - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế và du lịch TP.HCM chia sẻ, thành phố sau sáp nhập đã mở rộng về diện tích và cần phải hợp nhất không gian để hướng đến các sản phẩm kinh tế, du lịch, đồng thời giảm áp lực hệ thống, góp phần vào tăng trưởng đa giá trị, chất lượng cao.Những con sông lớn còn có vai trò kết nối sinh thái mà nhiều siêu đô thị khác trên thế giới muốn có và họ phải xây dựng sông nhân tạo, nhưng TP.HCM đã có sẵn lợi thế này và chỉ việc khai thác, phát huy hiệu quả.

"Chúng tôi đến khu sinh thái Núi Cầu ở địa đầu Bình Dương (cũ) đổ dọc về sông Đồng Nai với vùng Phú Giáo, nhìn dòng sông Sài Gòn từ Bình Dương (cũ) đổ thẳng xuống Sài Gòn và kết nối với Cần Giờ. Phía Bắc TP.HCM (mới) là hệ thống rừng còn mang tính hỗn hợp và phía cuối thành phố có 1 lá phổi xanh ở Cần Giờ, hai bên tạo thành dưỡng khí để hướng về khu vực trung tâm", TS Dương Đức Minh nói về vai trò kết nối của sông Sài Gòn.

Hành lang ven sông Sài Gòn, sông Đồng Nai hay các tuyến kết nối Cần Giờ - Long Thành - Vũng Tàu sẽ mở ra hệ sinh thái du lịch đa trung tâm, nơi đô thị, biển, rừng ngập mặn, nông nghiệp công nghệ cao và văn hóa cùng tồn tại trong một mạng lưới,tạo kết nối giữa du khách và sản xuất địa phương.

Trong tầm nhìn mới, TS. Dương Đức Minh nhận thấy,TP.HCM không chỉ cạnh tranh bằng tốc độ tăng trưởng hay các tòa tháp tài chính, còn bằng khả năng tạo ra môi trường sống nhân văn, không gian công cộng, hành lang xanh, kinh tế đêm, kinh tế cuối tuần và các trải nghiệm văn hóa đô thị đặc trưng.

"Chương trình Eco Tourism Luxury -mỗi resort sẽ bảo trợ cho 1 làng cung ứng những sản phẩm OCOP kết nối những mặt hàng nông nghiệp vào những không gian của hệ sinh thái nông nghiệp - dịch vụ. Tại TP.HCM cũng có những nền tảng rất quan trọng để xây dựng các sản phẩm này. Câu chuyện tái phân bổ giá trị kinh tế không chỉ nhìn về chuỗi cung ứng, còn nhìn từ cách thức chuyển từ chuỗi giá trị sang chùm giá trị, để các bên cùng tham gia, từ đó gia tăng giá trị cho nhau", TS. Dương Đức Minh lý giải.

Tầm nhìn quy hoạch, phát triển dài hạn

Đồng quan điểm, ông Phạm Văn Việt – Tổng Giám đốc Công ty Việt Thắng Jean cho rằng, TP.HCM may mắn được thiên nhiên ban tặng đầy đủ hạ tầng với cả sông và biển.Để kinh tế ven sông, ven biển là động lực phát triển, thời gian tới, Thành phố sẽ quy hoạch những dự án tại bờ sông, bờ biển nhằm khai thác lợi thế góp phần vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Ông Phạm Văn Việt mong muốn, phải có sự quy hoạch đồng bộ, liên kết giữa các hình thức giao thông đường bộ, đường thủy, đường hàng hải, đường sắt để góp phần cùng nhau gia tăng tăng trưởng,hạ tầng giao thông thành phố trong thời gian tới không nên là những tuyến giao thông manh mún hay các sản phẩm du lịch đơn lẻ.

"Chúng ta phải kết nối được giữa đường thủy và đường bộ. Hiện nay, quy hoạch chưa có kết nối này, tôi nghĩ rằng nếu chúng ta làm từ nay đến 2030 sẽ có những khu vực, có vùng kinh tế ven sông, ven biển phát triển nhanh, thu hút được khách du lịch, làm cho TP.HCM sang, sạch và đẹp hơn", ông Việt khẳng định.

Bên cạnh việc quy hoạch, xây dựng và phát triển, TP.HCM vẫn phải đảm bảo duy trì được tài sản về nước như sông, hồ, biển. Cần khai thác từng giai đoạn, phát triển quy hoạch trong 100 năm nên có tầm nhìn cả ngắn và cả dài hạn, có thể là tầm nhìn 10, 20, 30 hay 50 năm, để lại di sản cho thế hệ sau tiếp tục phát triển và khai thác.

Theo TS. Trần Du Lịch, để xây dựng quy hoạch tổng hợp cho một siêu đô thị mang tính vùng như TP.HCM tầm nhìn 100 năm, đầu tiên phải đổi mới tư duy quy hoạch. Không phải trong tương lai xây gì, quan trọng là sẽ làm gì để có hệ sinh thái về kinh tế sông – biển, có thể tăng trưởng nhanh dựa trên năng suất, khoa học công nghệ và có môi trường sống tốt nhất cho người dân.

Theo Nghị quyết của Bộ Chính trị, mục tiêu đặt ra, TP.HCM phải có đột phá hạ tầng chiến lược, hạ tầng giao thông, hạ tầng số để hướng tới một thành phố đáng sống và có vai trò quan trọng trong chuỗi siêu đô thị của thế giới.

"TP.HCM phải có một hệ thống quy hoạch và giải pháp để chống lại biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và xây dựng đô thị xanh sông nước. Tôi muốn nhấn mạnh phải bảo vệ Khu sinh quyển Cần Giờ - một lá phổi của vùng. Đây là những điều tôi nghĩ rằng trong quy hoạch sẽ làm rõ hơn", TSTrần Du Lịch đề cập.

Theo Sở Xây dựng, sau sáp nhập, toàn bộ tuyến đường ven sông Sài Gòn đều thuộc TP.HCM mới và được xem là một trong những dự án hạ tầng then chốt của giai đoạn 5 năm tới. Trong quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2040, tầm nhìn 2060, trục ven sông Sài Gòn có quy mô 4-8 làn xe, tổng chiều dài 78,2 km, kéo dài từ ranh giới tỉnh Tây Ninh đến xã Bình Khánh (huyện Cần Giờ cũ).