Những con số báo động trên các dòng sông, suối

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Nai, trong ba đợt quan trắc đầu năm 2026, nhiều lưu vực sông, suối tiếp tục ghi nhận tình trạng ô nhiễm hữu cơ, dinh dưỡng và vi sinh kéo dài. Đáng chú ý, một số vị trí còn phát hiện phenol, xyanua và chất hoạt động bề mặt vượt ngưỡng quy chuẩn.

Đợt quan trắc thứ nhất thực hiện tại 250 vị trí thuộc khu vực phía Nam và phía Bắc Đồng Nai. Đợt thứ ba ghi nhận kết quả tại 245 vị trí. Số liệu cho thấy chất lượng nước có sự phân hóa rõ rệt: trong khi nhiều hồ chứa và đoạn sông lớn duy trì chất lượng tương đối tốt, không ít suối nhỏ tiếp tục ô nhiễm ở mức C (xấu) và D (rất xấu).

Tại lưu vực sông Thao, suối Đỉa là một trong những điểm ô nhiễm nổi bật. Kết quả quan trắc đợt 3/2026 ghi nhận tổng phenol vượt ngưỡng ảnh hưởng sức khỏe con người 11,4 lần, tăng so với đợt trước và cùng kỳ năm 2025. Nồng độ các thông số chất lượng nước tại đây phổ biến ở mức D.

Tình trạng tương tự xuất hiện tại các phụ lưu sông Đồng Nai. Trong đợt quan trắc thứ ba, khu vực cống Ông Hường phát hiện tổng phenol vượt quy chuẩn tới 14,4 lần. Tại suối Săn Máu, chất hoạt động bề mặt vượt 29,1 lần; trước đó, đợt quan trắc đầu năm ghi nhận cùng thông số tại suối Tân Mai vượt 30,6 lần.

Đặc biệt, tại lưu vực sông Buông, suối Cầu Quan và suối Độn từng ghi nhận xyanua vượt 6 lần ngưỡng tối đa trong đợt quan trắc thứ nhất. Đến đợt thứ ba, nồng độ xyanua tại hai vị trí này đã giảm xuống dưới ngưỡng quy chuẩn. Tuy nhiên, ô nhiễm hữu cơ, dinh dưỡng và vi sinh vẫn chưa có dấu hiệu cải thiện rõ rệt.

Ở khu vực phía Bắc Đồng Nai, lưu vực sông Bé cũng xuất hiện nhiều điểm ô nhiễm đáng chú ý. Tại cầu An Lộc, đợt quan trắc thứ ba ghi nhận E.coli vượt 110 lần và amoni vượt 13,2 lần giới hạn cho phép. Riêng một suối nhỏ thuộc xã Thuận Lợi, hàm lượng amoni vượt tới 29,6 lần.

Không chỉ tập trung ở các khu vực đô thị, tình trạng ô nhiễm còn xuất hiện tại những lưu vực chịu tác động từ hoạt động sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và nước thải sinh hoạt. Tại lưu vực sông La Ngà, các suối Gia Huynh, Tam Bung, suối Cải, suối Chồn và khu vực cống 3 Miệng tiếp tục ghi nhận nồng độ chất hữu cơ, dinh dưỡng hoặc vi sinh ở mức cao. Trong đó, cống 3 Miệng có nồng độ BOD5 và COD vượt ngưỡng phân loại mức D nhiều lần. Tại khu vực giáp ranh, suối Chà Răng và suối Sông Ui vẫn xuất hiện nhiều chỉ tiêu ô nhiễm ở mức C, D. Kết quả này cho thấy sức ép đối với môi trường nước không chỉ tồn tại tại từng điểm riêng lẻ mà còn trải rộng trên nhiều tiểu lưu vực, đặc biệt tại các dòng suối tiếp nhận nước thải.

Nguồn nước sinh hoạt và sinh kế thủy sản chịu sức ép

Đáng chú ý, báo cáo còn ghi nhận nhiều chỉ tiêu vi sinh vượt quy chuẩn tại các khu vực khai thác nước thô phục vụ cấp nước sinh hoạt. Tại hồ Đa Tôn, nguồn nước cung cấp cho Nhà máy cấp nước sạch Thanh Sơn, kết quả quan trắc đợt thứ nhất phát hiện E.coli vượt tới 550 lần. Dù đợt thứ ba đã giảm đáng kể, chỉ tiêu này vẫn vượt 6,5 lần ngưỡng cho phép.

Ở vị trí Nhà máy nước Biên Hòa, E.coli vượt từ 55 đến 70 lần trong đợt quan trắc thứ ba. Khu vực gần Nhà máy nước Thiện Tân ghi nhận E.coli vượt từ 3,9 đến 5,5 lần. Tại hồ Núi Le, nguồn cung cấp cho Nhà máy nước Gia Ray, E.coli vượt 13 lần, trong khi tổng nitơ ở mức D.

Đối với hồ Trị An, phần lớn các thông số chất lượng nước duy trì ở mức A đến B. Tuy nhiên, tại khu vực Nhà máy nước Vĩnh An, đợt quan trắc thứ ba ghi nhận pH ở mức D. Báo cáo cho rằng điều kiện nắng nóng, tảo phát triển khiến pH tăng cao, ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nước.

Tại làng cá bè trên sông Đồng Nai, khu vực sông Cái và Ba Xê, đợt quan trắc thứ ba ghi nhận E.coli vượt từ 34,5 đến 1.020 lần ngưỡng quy chuẩn. Nồng độ oxy hòa tan (DO) thường xuyên ở mức thấp, trong khi hàm lượng vi sinh tại nhiều vị trí chưa có dấu hiệu cải thiện. Kết quả quan trắc cũng ghi nhận khu vực giữa làng cá bè, phía bờ trái, có mức độ ô nhiễm cao nhất, với nhiều thông số hữu cơ, dinh dưỡng và vi sinh ở mức C đến D.

Ô nhiễm kéo dài, trách nhiệm kiểm soát nguồn thải ở đâu?

Từ kết quả quan trắc có thể thấy, ô nhiễm nước mặt tại Đồng Nai không đơn thuần là hiện tượng cục bộ xuất hiện trong một thời điểm. Tại nhiều vị trí, các chỉ tiêu hữu cơ, dinh dưỡng và vi sinh liên tục ở mức xấu hoặc rất xấu qua nhiều kỳ quan trắc. Báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường chỉ ra một số dòng suối đang tiếp nhận nước thải sinh hoạt, chăn nuôi và hoạt động sản xuất. Tuy nhiên, dữ liệu quan trắc chất lượng nước mới phản ánh mức độ ô nhiễm tại vị trí lấy mẫu, chưa đủ để xác định trách nhiệm pháp lý của từng nguồn xả thải cụ thể. Vấn đề đặt ra là cần truy xuất đường đi của các nguồn thải, xác định cơ sở phát sinh, khối lượng và chất lượng nước thải trước khi xả ra môi trường. Những điểm ô nhiễm kéo dài qua nhiều kỳ quan trắc cần được ưu tiên kiểm tra thay vì chỉ tiếp tục ghi nhận các chỉ số vượt ngưỡng.

Trong văn bản công bố kết quả, Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Nai đề nghị các địa phương tăng cường kiểm tra nguồn thải, đặc biệt là hoạt động xả thải của các trang trại chăn nuôi và cơ sở sản xuất có nguồn thải lớn. Đối với các khu công nghiệp, cơ quan chức năng yêu cầu giám sát hệ thống xử lý nước thải tập trung, kiểm soát các tuyến thoát nước mưa nhằm ngăn ngừa tình trạng rò rỉ nước thải chưa qua xử lý; đồng thời bố trí nhân sự trực 24/7 tại hệ thống xử lý nước thải tập trung. Các đơn vị cấp nước cũng được đề nghị tăng cường kiểm soát chất lượng nước trước và sau xử lý, đặc biệt tại Nhà máy nước Thiện Tân, Trạm bơm nước Hóa An và Nhà máy nước Biên Hòa.

Các chuyên gia môi trường cho rằng,công tác kiểm soát nguồn thải có vai trò quyết định đối với việc phục hồi chất lượng các dòng sông, suối. Khi một dòng suối liên tục xuất hiện các chỉ số ô nhiễm ở mức rất xấu, điều cần làm không chỉ là công bố thêm kết quả quan trắc, mà phải xác định nguồn gây ô nhiễm, kiểm tra việc chấp hành pháp luật và có biện pháp xử lý tương ứng.