Nga vẫn duy trì các cuộc tấn công hằng ngày, đẩy mạnh chiến thuật xâm nhập và gây sức ép trên mặt trận, buộc Ukraine phải liên tục tìm cách thích nghi nhanh chóng.

Phòng không trước thách thức từ UAV tấn công giá rẻ

Nga đang sử dụng máy bay không người lái tấn công Shahed-136 được sản xuất hàng loạt, chi phí thấp, nhằm áp đảo và bào mòn hệ thống phòng không của Ukraine Để đánh chặn các mối đe dọa giá rẻ này, Ukraine buộc phải sử dụng những loại tên lửa phòng không phương Tây có chi phí rất cao. Sự mất cân đối về kinh tế này cho thấy, ngay cả khi đạt tỷ lệ đánh chặn 100%, bên phòng thủ vẫn có nguy cơ thất thế về mặt chiến lược do các kho dự trữ phòng không đắt đỏ bị tiêu hao nhanh chóng và khó bổ sung.

Trước thực tế đó, Ukraine đã triển khai nhiều biện pháp đối phó nhanh và linh hoạt, trong đó có việc tổ chức hàng loạt các đội hỏa lực cơ động, được trang bị súng máy, máy bay không người lái đánh chặn hoặc các tháp pháo tích hợp trí tuệ nhân tạo, nhằm tạo ra các tầng phòng thủ chi phí thấp hơn nhưng đủ hiệu quả.

UAV FPV thách thức xe tăng chiến đấu chủ lực

Trên bộ, sự đảo chiều về tương quan chi phí đã trực tiếp thách thức vai trò truyền thống của xe tăng chiến đấu chủ lực. Tạp chí Foreign Policy, dẫn lời một quan chức cấp cao NATO, cho biết hơn 2/3 số xe tăng Nga bị phá hủy trong thời gian gần đây là do máy bay không người lái FPV giá rẻ tấn công, biến chúng trở thành nguyên nhân chính gây tổn thất cho lực lượng xe bọc thép Nga.

Các máy bay không người lái FPV này thường chỉ có giá từ 500 đến 2.000 USD, nhưng có thể đánh trúng những điểm yếu chí tử của các xe tăng trị giá từ 2,5 đến 4,5 triệu USD. Sự bất đối xứng này không đồng nghĩa với sự chấm dứt của “kỷ nguyên xe tăng”, song nó đang buộc các lực lượng vũ trang phải thay đổi căn bản cách sử dụng loại vũ khí, đồng thời khởi động một cuộc chạy đua mới nhằm phát triển các biện pháp phòng vệ bất đối xứng, tập trung vào tác chiến điện tử và các hệ thống bảo vệ thích ứng. Tình hình càng trở nên phức tạp hơn với sự xuất hiện của các máy bay không người lái dẫn đường quang học, vốn gần như miễn nhiễm với các biện pháp gây nhiễu điện tử.

Để đối phó với mối đe dọa ngày càng phổ biến này, cả Ukraine và Nga đều phải áp dụng các giải pháp phòng thủ mang tính “chữa cháy”, như lắp đặt lưới kim loại và các loại “lồng chắn” trên xe tăng. Dù hiệu quả của những biện pháp này vẫn còn gây tranh cãi, việc chúng được sử dụng rộng rãi cho thấy các nền tảng vũ khí tối tân cũng không tránh khỏi những mối đe dọa chỉ trị giá vài trăm USD, cũng như nhu cầu cấp thiết phải thích nghi để tồn tại trên chiến trường hiện đại.

Trí tuệ nhân tạo và hạ tầng kỹ thuật số

Thành công của các giải pháp công nghệ nằm ở tính hữu dụng, khả năng triển khai nhanh và chi phí tương đối thấp. Một ví dụ điển hình là việc Nga sử dụng thẻ SIM của Ukraine trên máy bay không người lái Shahed-136. Cách tiếp cận này cho phép biến các linh kiện dân sự sẵn có trên thị trường thành công cụ quân sự, đồng thời né tránh các hệ thống tác chiến điện tử vốn được tối ưu để đối phó với tần số quân sự.

Ở chiều ngược lại, quân đội Ukraine đã triển khai chương trình FrankenSAM, tích hợp tên lửa AIM-7 Sparrow do Mỹ sản xuất vào bệ phóng phòng không Buk-M1 thời Liên Xô, qua đó hình thành một hệ thống lai nhằm khắc phục tình trạng thiếu hụt đạn dược nhưng vẫn duy trì hiệu quả tác chiến với vũ khí phương Tây. Điều này cho phép Ukraine phóng tên lửa do Mỹ chế tạo, có khả năng tấn công mục tiêu ở khoảng cách lên tới 20 km, từ các bệ phóng Liên Xô hiện có, cho thấy khả năng thích ứng nhanh của vũ khí phương Tây khi được tích hợp vào các hệ thống cũ.

Xét đến cùng, hiệu quả chiến đấu nằm ở sự phối hợp linh hoạt giữa nhiều phương pháp khác nhau. Các hệ thống công nghệ cao đóng vai trò then chốt trong việc khai thác tối đa tiềm năng của các hoạt động công nghệ thấp trên quy mô lớn.

Song song với đó, trí tuệ nhân tạo đang làm gia tăng đáng kể mức độ sát thương của các hệ thống giá rẻ, dùng một lần. AI cũng nâng cao năng lực thu thập tình báo, hỗ trợ lựa chọn mục tiêu và thậm chí tham gia vào cuộc chiến chống thông tin sai lệch.

Những bài học rút ra từ chiến trường Ukraine cung cấp một lộ trình rõ ràng cho hoạch định quân sự trong tương lai, đồng thời là lời cảnh báo mạnh mẽ trước sự phụ thuộc quá mức vào vũ khí truyền thống hoặc các công nghệ tối tân, đắt đỏ. Cuộc xung đột này về bản chất là một cuộc chiến của sự thích ứng, nơi các lợi thế chiến thuật có thể nhanh chóng bị sao chép hoặc vô hiệu hóa. Một số nhà phân tích cho rằng, học thuyết quân sự tương lai đang dần dịch chuyển trọng tâm từ các giải pháp công nghệ tốn kém sang tính linh hoạt, đổi mới và năng lực thử nghiệm, sản xuất, triển khai nhanh chóng các hệ thống mới trên quy mô lớn.