Từ người đứng đầu cấp ủy, cán bộ cơ sở đến hợp tác xã, nhà nông vùng cao biên giới Sơn La... mỗi người đều đang trở thành một chủ thể trong hành trình đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào cuộc sống.

Tại cấp xã, chuyển đổi số đang đặt thêm nhiều nhiệm vụ lên vai đội ngũ cán bộ cơ sở. Nhất là nơi nguồn nhân lực chuyên trách về công nghệ còn thiếu; khi cơ chế, chính sách với cán bộ cơ sở còn bất cập; và nền tảng để vận hành còn hạn chế.

Gỡ khó cho cán bộ xã mang “2 vai” trách nhiệm, lời giải cho bài toán về nhân lực và hạ tầng phục vụ chuyển đổi số là nội dung của bài 3, cũng là bài cuối của loạt bài“Nghị quyết 57: đưa công nghệ về vùng cao Sơn La”.

Gỡ khó cho cán bộ xã “2 vai”

Tại nhiều xã của Sơn La, cán bộ được giao nhiệm vụ công nghệ thông tin và chuyển đổi số vẫn phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực khác. Như ông Lò Văn Long, Phó trưởng Phòng Văn hoá – xã hội xã Lóng Phiêng, vừa phụ trách mảng nội vụ, vừa kiêm nhiệm mảng công nghệ thông tin và chuyển đổi số.

“Khá làáp lực, trước kia tôi chưa được tham gia mảng chuyển đổi số bao giờ. Giờ phải tìm hiểu nhiều, vì chuyển đổi số ở cấp cơ sở này rất là rộng, hiện tại tôi đang nắm 35 nhiệm vụ về chuyển đổi số, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo của tỉnh” – ông Long nói.

Khối lượng công việc lớn, yêu cầu chuyên môn ngày càng cao, trong khi cán bộ kiêm nhiệm chưa có cơ chế hỗ trợ tương xứng. Ông Lò Văn Long cho biết, theo Nghị định 179 của Chính phủ, có hỗ trợ 5 triệu đồng/tháng cho cán bộ chuyên trách thực hiện nhiệm vụ chuyển đổi số. Tuy nhiên, việc kiêm nhiệm như ông đang làm không được hưởng chế độ này.

“Tôi thấy rất là bất cập cho cấp cơ sở, khi mảng công nghệ thông tin và chuyển đổi số rất là rộng. Để đảm bảo kịp tiến độ của Sở khoa học và công nghệ, các phòng, ban chuyên môn của tỉnh, thì bản thân phải nỗ lực học hỏi về chuyên môn, học thêm từ anh em cấp xã, cấp tỉnh, những người có kinh nghiệm... Cũng rất mong các cơ quan chuyên mônxem xét về việc hỗ trợ theo Nghị định 179, cán bộ kiêm nhiệm có thể được hưởng như cán bộ chuyên trách không...Thực tế bây giờ cả xã Lóng Phiêng muốn tìm được một người học Công nghệ thông tin rất khó”, ông Long chia sẻ.

Thiếu nhân lực chuyên sâu cũng là câu chuyện được đặt ra ở nhiều địa phương ở Sơn La. Cũng bởi ở những vị trí “tay ngang”, thiếu sự đào tạo bài bản và chuyên sâu, dẫn đến thực trạng là một bộ phận cán bộ đang sử dụng các phần mềm công nghệ, trí tuệ nhân tạo chưa khoa học, không sát với thực tiễn công việc, ảnh hưởng tới chất lượng và hiệu quả công việc.

Ông Nguyễn Tuấn Anh, Bí Thư Đảng uỷ xã Chiềng Sung cũng nhận thấy bất cập này: Như việc sử dụng AI đã hỗ trợ công việc rất nhiều, nhưng nếu phụ thuộc vào AI thì rất thụ động. Thực tế hiện nay có một số công chức khá phụ thuộc vào AI. Như khi tham mưu một bài phát biểu, chỉ sử dụng Chat GPT hay Gemini, tạo một câu lệnh như là viết cho tôi một bài phát biểu cho lãnh đạo dự một hội nghị nào đó chẳng hạn, nếu chỉ dựa vào AI làm cho như vậy thì bài phát biểu ấy sẽ khô khan và không sát thực tế...

Không chỉ cần người, mà cần người làm chủ công nghệ

Theo Sở Nội vụ tỉnh Sơn La, chất lượng nguồn nhân lực công nghệ thông tin, chuyển đổi số chưa đồng đều giữa các cơ quan, đơn vị và địa phương, nhất là ở cấp xã. Một số cán bộ mới đáp ứng yêu cầu cơ bản, chưa được đào tạo chuyên sâu về quản trị dữ liệu, an toàn thông tin, trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu và vận hành các hệ thống số...

Ông Nguyễn Thanh Tịnh, Phó Giám đốc Sở Nội vụ Sơn La cho biết, sau khi Nghị quyết 57 được ban hành, Sở đã rà soát toàn bộ đội ngũ cán bộ công chức của các cơ quan, đơn vị, địa phương; đánh giá khả năng đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ, trình độ, năng lực, để xem xét bố trí những người làm chuyên trách, kiêm nhiệm chuyển đổi số phù hợp.

“Cấp tỉnh có thể là chuyên trách, nhưng cán bộ xã chủ yếu là kiêm nhiệm nên rất nhiều việc. Để họ chuyển hẳn sang làm công nghệ, chuyên sâu về chuyển đổi số cũng là vấn đề, đặc biệt là với cán bộ cấp xã. Mà đội ngũ này chủ yếu là học công nghệ thông tin hoặc sư phạm công nghệ thông tin... nên cũng còn khó khăn khi tiếp nhận những nội dung mới của khoa học công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo…”, ông Tịnh thông tin.

Trong khi đó, việc tuyển dụng nhân lực công nghệ về các xã vùng khó cũng không dễ: "Thiếu vì nhiều lí do, không phải không có người, mà phần lớn họ không có nhu cầu. Hiện nay nhiều doanh nghiệp, kể cả doanh nghiệp nhỏ và vừa đều có các vị trí về công nghệ số, với mức đãi ngộ tốt. Nên có một thực tế là nhiều ngườikhông có nhu cầu vào vị trí đó ở các xã vùng khó...

Trong 75 xã, phường của Sơn La, chỉ có một số là vùng thuận lợi, còn lại hầu hết là vùng khó khăn. Dù có chính sách thu hút theo nghị định 179 của Chính phủ mỗi tháng được 5 triệu đồng. Nhưng so với thu nhập bên ngoài, họ sẽphải đi lại xa, ăn ở trong vùng khó khăn, vất vả... có lẽ chưa thể thu hút." - Ông Nguyễn Thanh Tịnh cho biết.

Cũng theo lãnh đạo Sở Nội vụ tỉnh Sơn La, nếu khó thu hút nhân lực từ bên ngoài, một hướng đi được Sơn La xác định là đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực tại chỗ: Triển khai Nghị quyết 57, hằng năm Sơn La đều có những chỉ tiêu, giao nhiều kinh phí để thực hiện bồi dưỡng cho cán bộ các sở, ban, ngành và các xã phường. Các địa phương cũng rất chủ động trong việc bố trí kinh phí ngân sách xã để mở lớp đào tạo, bồi dưỡng trực tiếp cho đội ngũ cán bộ công chức xã thực hiện nhiệm vụ chuyển đổi số. Cùng với đó việc đào tạo tập huấn cho các tổ chuyển đổi số cộng đồng cũng được quan tâm, để đưa công nghệ số đến gần dân hơn...

Xây nền tảng đủ mạnh để công nghệ đi vào cuộc sống

Nhân lực chỉ là một phần. Hạ tầng là điều kiện để công nghệ có thể vận hành. Ông Hoàng Văn Khù, Phó Chủ tịch UBND xã Lóng Phiêng cho biết, ở xã ông, một số thiết bị đã cũ, không đáp ứng yêu cầu của các phần mềm mới: Máy tính được mua từ nhiều năm về trước. Tính năng, cấu hình của máy đã không còn đáp ứng được một số phần mềm mới, hoạt động không hiệu quả. Dù xã được phân bổ kinh phí triển khai Nghị quyết 57, song theo các hướng dẫn, chúng tôi không được mua sắm đồng bộ để trang bị cho cán bộ, công chức, nên vẫn đang gặp khó khăn.

Cùng với thiết bị là câu chuyện hạ tầng viễn thông, nhất là tại những bản vùng sâu, vùng xa. Theo Trung tá Lê Duy Dương, Giám đốc Viettel Sơn La, năm nay, tỉnh Sơn La còn khoảng hơn 300 vùng “lõm” sóng cần phải khắc phục, có 35 thôn “trắng” sóng. Viettel Sơn La đang nỗ lực để đảm bảo vùng phủ cho các khu vực còn lõm sóng, yếu sóng.

“Sơn La có địa hình đồi núi phức tạp, địa bàn rộng, dù chúng tôi đang có hơn 1.000 trạm phát sóng trên địa bàn tỉnh, nhưng theo đánh giá thì chưa đảm bảo độ phủ sóng. Hạ tầng viễn thông cũng như là hạ tầng giao thông, bởi vậy, Viettel Sơn La đang tích cực mở rộng phát sóng thêm các trạm phát sóng mới, xoá những điểm lõm, với mục tiêu đảm bảo phát sóng 4,5G cho 100% người dân, góp phần vào nhiệm vụ chuyển đổi số” – Giám đốc Viettel Sơn La cho biết.

Ở bản Phường, xã Chiềng Sung, chị Lường Thị Hoà, Bí thư chi bộ - tổ trưởng tổ chuyển đổi số cộng đồng cho biết một số hộ dân vẫn chưa có mạng hoặc chưa có điện thoại thông minh. “Chúng tôi cũng rất mong sẽ được phủ sóng wifi tại cộng đồng, nhà văn hoá bản, hay với các hộ nghèo có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, cũng muốn được hỗ trợ lắp wifi miễn phí cho bà con.

Có đường truyền mạng, ổn định, thông suốt, mọi phần việc trên không gian số cũng sẽ triển khai thuận lợi hơn, bà con nắm được tình hình nhanh. Nhất là khi mưa bão, mình cũng nhắn lên nhóm thông báo, có chỗ nào sạt lở, hay người dân biết thông tin gì thì cũng phản hồi lên đó...” – chị Hòa bày tỏ.

Với người dân ở vùng cao, một đường truyền ổn định không chỉ để giải trí. Đó có thể là cách tiếp nhận thông tin nhanh hơn, phản ánh sạt lở, mưa lũ, trao đổi công việc, tiếp cận dịch vụ công, tìm đầu ra cho sản phẩm.

Từ Chiềng Sung đến Phiêng Khoài, từ những cuộc họp không giấy đến những phiên livestream giữa vườn cây, câu chuyện về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở Sơn La đang được viết nên bằng những con người rất cụ thể. Họ có thể là người đứng đầu cấp ủy dám làm trước. Là cán bộ cơ sở vừa làm vừa học. Là người nông dân tự tìm tòi kỹ thuật mới. Hay những người ngày ngày kiên trì đưa sản phẩm vùng cao lên không gian số.

Nhưng để những thay đổi ấy không dừng lại ở những mô hình riêng lẻ, Sơn La vẫn cần tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn về nhân lực, hạ tầng, thiết bị và cơ chế hỗ trợ. Để người làm công nghệ ở cơ sở có đủ năng lực, đủ công cụ và đủ điều kiện hoàn thành nhiệm vụ. Đây cũng là những vấn đề được đặt ra trong quá trình triển khai Nghị quyết 57 trên cả nước.

Từ một ca khúc viết về quê hương đến một phiên livestream bán nông sản; từ chiếc máy tính ở trụ sở xã đến những vùng bản đang chờ được phủ sóng… Câu chuyện về những người đưa công nghệ về vùng cao Sơn La có lẽ chưa dừng lại ở đây. Bởi khi con người biết làm chủ công nghệ, khi hạ tầng được mở rộng và những sáng kiến từ cơ sở được tiếp sức, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ không chỉ thay đổi cách làm việc hay cách sản xuất. Nó có thể mở ra một cách phát triển mới cho những miền quê vùng cao.