Thực trạng phát triển các vùng

Trong bối cảnh Việt Nam đang thực hiện cuộc cách mạng về tinh gọn tổ chức bộ máy, việc tăng cường vai trò của vùng kinh tế động lực đóng vai trò như một không gian thúc đẩy liên kết các địa phương, chia sẻ nguồn lực và thúc đẩy các lợi thế quy mô. Các chính sách của Nhà nước về hình thành các vùng kinh tế động lực thời gian qua đã tạo ra những cực tăng trưởng quan trọng, đóng góp lớn vào GDP chung của cả nước, tuy nhiên theo GS. TS Lê Quốc Hội, Phó Hiệu trưởng Trường Kinh tế và Quản lý công (Đại học Kinh tế Quốc dân), quá trình phát triển các vùng động lực vẫn còn nhiều bất cập, hạn chế cần khắc phục, nhất là để các vùng phát huy đúng vai trò là “động lực” trong thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững.

“Đó là sự suy giảm về mức đóng góp vào tăng trưởng của vùng động lực phía Nam nói chung và TP Hồ Chí Minh nói riêng, điều này cho thấy các động lực tăng trưởng truyền thống từ giai đoạn trước của vùng động lực phía Nam đã giảm sút và cần tạo ra các động lực mới. Hiệu quả của mô hình vùng kinh tế động lực chưa đồng đều, chưa tạo được khác biệt rõ nét so với các địa phương ngoài vùng. Việc thúc đẩy các động lực mới như chuyển đổi số còn hạn chế, chưa đồng đều giữa các địa phương trong vùng động lực, khiến các vùng động lực chưa thể hiện được vai trò đi đầu, dẫn dắt. Hệ thống kết cấu hạ tầng tuy phát triển nhưng chưa theo kịp nhu cầu phát triển. Mạng lưới kết cấu hạ tầng cấp vùng, liên vùng còn thiếu, yếu, chưa đồng bộ, kìm hãm sự phát triển và sức lan tỏa của vùng, nổi bật là hạ tầng giao thông, tắc nghẽn tại các đô thị lớn...”, GS Hội phân tích.

Ngoài ra, liên kết vùng còn mang tính hình thức, chưa có tính chiến lược, lâu dài, chưa tạo được không gian kinh tế thống nhất nhằm phát huy lợi thế cạnh tranh của mỗi địa phương và toàn Vùng. Phối hợp trong công tác quy hoạch còn hạn chế, hoạt động đầu tư, thu hút đầu tư giữa các địa phương vẫn còn trùng lặp, cạnh tranh lẫn nhau. Các quyết định về phương hướng phát triển các vùng động lực đều chưa bảo đảm tính kịp thời khi triển khai trong thực tiễn. Đặc biệt, quy hoạch phát triển vùng động lực thường làm sau quy hoạch của các tỉnh, thành phố và quy hoạch các ngành, lĩnh vực dẫn đến tính tổng thể chưa cao, phân bổ chưa hợp lý...

Trong bối cảnh nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, “nhân tố vùng” được nhìn nhận là đòn bẩy quan trọng cho tăng trưởng và là nền tảng trung gian kết nối các nguồn lực phát triển. “Nhân tố vùng” bao hàm cả tư duy tiếp cận vùng và cơ chế chính sách phát triển vùng – là một điều kiện cần và đủ để bảo đảm rằng việc mở rộng quy mô hành chính thực sự đi đôi với mở rộng không gian chính sách theo hướng hiệu quả, khai thác triệt để lợi thế so sánh vùng để đạt tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững.

Thể chế phát triển vùng là yếu tố then chốt

Để đạt tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững, các địa phương không thể phát triển biệt lập, hành động đơn lẻ mà phải đặt trong không gian kinh tế vùng. Nghị quyết 27 của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới đã khẳng định phát triển vùng là phương thức tổ chức tăng trưởng quốc gia, tổ chức lại không gian phát triển, phân bổ nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh mới.

Nghị quyết cũng đề ra nhiệm vụ: Tiếp tục đầu tư để hình thành các vùng động lực quốc gia với định hướng và cơ cấu kinh tế phù hợp để dẫn dắt phát triển vùng và các địa phương. Hoàn thiện cơ chế phối hợp điều phối và huy động nguồn lực vùng thực sự mạnh, thực chất, hiệu quả là khâu đột phá trong phát triển vùng... Nghị quyết chính là “kim chỉ nam” để tổ chức lại không gian phát triển quốc gia, từ đó phát huy lợi thế, thế mạnh của từng vùng, tạo ra các cực tăng trưởng đột phá.

Ông Hoàng Tùng, Trưởng Ban Đô thị, Hội đồng nhân dân TP Hồ Chí Minh cho biết, Nghị quyết 27 xác định ưu tiên phát triển hai cực tăng trưởng lớn nhất của cả nước đó là vùng đô thị Hà Nội và vùng đô thị TP.Hồ Chí Minh.

“Định hướng này có ý nghĩa rất đặc biệt khi TP Hồ Chí Minh đang xây dựng Quy hoạch tổng thể thành phố thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm. Theo đó, sẽ khai thác không gian phát triển nhiều chiều, từ mặt đất đến không gian ngầm, không gian trên cao, không gian số. Hệ thống hạ tầng giao thông chiến lược gồm đường sắt đô thị, đường sắt vùng, các tuyến vành đai, cao tốc, cảng biển, sân bay, đường thủy và logistics sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc định hình lại không gian phát triển thành phố”, ông Tùng nói.

Để phát huy tiềm năng lợi thế của từng vùng và hình thành các vùng động lực quốc gia, GS. TS Lê Quốc Hội, Phó Hiệu trưởng Trường Kinh tế và Quản lý công (Đại học Kinh tế Quốc dân) cho rằng, cần hoàn thiện các cơ chế, chính sách phát triển các vùng kinh tế động lực một cách toàn diện, xác định lại vùng động lực mới cho các vùng ngay sau sáp nhập các tỉnh.

“Nhà nước cần sớm thực hiện phân lại vùng kinh tế, hoàn thiện lại quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội các vùng thời kỳ 2025–2030, tầm nhìn đến năm 2050, bảo đảm các quy hoạch này là kim chỉ nam để định hướng hoàn thiện quy hoạch tỉnh, ngành sau sáp nhập và phản ánh được cục diện mới sau sáp nhập. Chú trọng xây dựng chiến lược phát triển riêng cho các vùng còn gặp nhiều khó khăn trong tìm kiếm động lực phát triển như Trung Bộ - Tây Nguyên, Đồng bằng sông Cửu Long, Tây Bắc. Đặc biệt, thể chế phát triển vùng chính là yếu tố then chốt để các địa phương trong vùng liên kết hiệu quả và cùng nhau phát triển...”, GS Hội nêu quan điểm.

GS Hội cũng nhấn mạnh thêm, kết cấu hạ tầng đặc biệt là hạ tầng giao thông liên vùng là xương sống của phát triển kinh tế vùng, do vậy muốn phát huy tối đa hiệu quả vốn nhà nước cần ưu tiên các dự án hạ tầng mang tính vùng; điều chỉnh cơ cấu chi đầu tư công theo hướng tăng tỷ trọng cho các dự án liên tỉnh, liên vùng, có tính đột phá và hiệu ứng dây chuyền cao.

Bên cạnh vai trò dẫn dắt của Nhà nước, việc phát huy “nhân tố vùng” không thể thiếu sự tham gia của khu vực tư nhân và các nhà đầu tư. Chiến lược thu hút đầu tư cần bám sát lợi thế so sánh của từng vùng, các địa phương trong vùng cần phối hợp xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh hấp dẫn, minh bạch, cải cách thủ tục hành chính tạo điều kiện thuận lợi và không gian phát triển cho doanh nghiệp. Mỗi địa phương trong vùng cần đóng vai trò là một mắt xích trong chuỗi giá trị vùng, hỗ trợ nhau trong thu hút đầu tư, phát triển kinh tế. Đặc biệt, Chính phủ cần chú trọng hình thành các cụm liên kết ngành ở tầm vùng, kèm theo chính sách hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia mạng lưới cung ứng cho các doanh nghiệp lớn, qua đó khu vực tư nhân nội địa sẽ lớn mạnh cùng dòng vốn FDI.