Nhiều “điểm nghẽn”

Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tới 98% số doanh nghiệp đang hoạt động (cả nước đang có khoảng hơn 1 triệu doanh nghiệp hoạt động), đây là lực lượng “xương sống” của nền kinh tế, là nguồn lực mang tính nền tảng quan trọng để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Tuy nhiên, theo nhận định của nhiều chuyên gia, cũng như các hiệp hội doanh nghiệp, có nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ đang tác động lớn đến việc sản xuất kinh doanh và mở rộng quy mô doanh nghiệp, trong đó thể chế và cách tổ chức thực hiện là điểm nghẽn lớn nhất, một số quy định pháp luật còn chồng chéo, thiếu đồng bộ; việc ban hành văn bản hướng dẫn ở một số lĩnh vực còn chậm, cách hiểu và tổ chức thực hiện giữa các cơ quan, địa phương chưa thống nhất. Thủ tục hành chính tuy đã được cải cách nhưng vẫn thiếu liên thông; chuyển đổi số chưa đồng bộ, doanh nghiệp vẫn phải khai báo nhiều lần, nộp hồ sơ giấy ở một số thủ tục...

Ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội DNNVV Việt Nam cho biết, nguồn lực dành cho khu vực DNNVV rất hạn chế, những cam kết về quỹ đất sản xuất, ưu đãi thuế hay hỗ trợ tín dụng tại Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017 vẫn là những “cánh cửa đóng kín” đối với phần lớn DNNVV, điều này cho thấy khoảng cách từ chính sách hỗ trợ đến doanh nghiệp vẫn còn nhiều rào cản.

“Một nghịch lý là trong khi DNNVV rất cần được tiếp sức để ra biển lớn, thì tại không ít nơi lại có tình trạng giá cho thuê đất tăng cao, rào cản kỹ thuật phức tạp, thủ tục hành chính rườm rà... Những năm gần đây các Ngân hàng đã triển khai nhiều gói tín dụng với lãi suất ưu đãi nhưng các doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận được nguồn vốn do rào cản về thế chấp và thủ tục, vẫn có đến 60-70% DNNVV gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức. Cần thay đổi tư duy khi cho doanh nghiệp vay vốn theo hướng: Cho vay tín chấp là chính, thế chấp chỉ là phụ”, ông Thân nói.

Cùng với đó, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam cũng đang đối mặt với những thách thức về giá nguyên liệu, năng lượng, logistics, vốn và lao động vẫn ở mức cao, trong khi các yêu cầu mới về tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội làm gia tăng chi phí tuân thủ.

Việc chậm thanh toán, hoàn thuế hoặc xử lý các thủ tục liên quan cũng tạo thêm áp lực lên dòng tiền và vốn lưu động của doanh nghiệp... Điều đáng nói là phần lớn những “điểm nghẽn” nêu trên không xuất phát từ việc thiếu chủ trương hay thiếu cơ chế, chính sách, mà chủ yếu do những hạn chế trong quá trình tổ chức thực hiện.

Theo World Bank, những năm gần đây tỷ lệ doanh nghiệp Việt tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu bị giảm, nếu như năm 2009 là 35% thì đến năm 2023 chỉ còn 18%. Một khi khối DNNVV không thể nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh thì nền kinh tế sẽ thiếu đi nền tảng đủ rộng để tạo đà bứt phá cho tăng trưởng hai con số.

Cần một hệ thốngchính sách đồng bộ “tiếp sức”

Nghị quyết 19 về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam đặt mục tiêu đến 2035: doanh nghiệp Việt Nam lớn mạnh, có năng lực làm chủ công nghệ, giữ vị trí quan trọng trong các ngành, chuỗi giá trị và hệ sinh thái phát triển hiện đại. Đồng thời cũng đề ra nhiệm vụ: phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng nhất. Phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp theo các tầng liên kết, bổ trợ lẫn nhau với các chính sách hỗ trợ riêng biệt, có trọng tâm và mục tiêu cụ thể. Tập trung phát triển lực lượng doanh nghiệp dẫn dắt, doanh nghiệp đầu chuỗi và hệ sinh thái công nghiệp có năng lực cạnh tranh cao gắn với nâng cao năng lực, chất lượng, hiệu quả của lực lượng doanh nghiệp Việt Nam.

Để tiếp sức cho DNNVV lớn mạnh, tạo nền tảng tăng trưởng hai con số, TS Tạ Thu Phương, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng cần trả lời được câu hỏi: DNNVV đang thiếu gì, yếu gì, chính sách nào có thể giúp họ lớn lên một cách thực chất. Nếu chỉ bổ sung thêm một vài ưu đãi riêng lẻ thì chưa đủ, điều quan trọng là phải thiết kế được một tổ hợp chính sách đồng bộ, giúp doanh nghiệp giải quyết cùng lúc các điểm nghẽn về vốn, quản trị, công nghệ, thị trường và tuân thủ pháp luật.

“Tới đây Luật Hỗ trợ DNNVV 2017 sẽ được sửa đổi, để Luật này trở thành vùng đệm vững chắc cho DNNVV cần bổ sung những nhóm chính sách cơ bản như sau: Sửa đổi mạnh mẽ cơ chế hỗ trợ tín dụng một cách thực chất theo hướng chấm điểm tín dụng dựa trên dữ liệu thuế, hóa đơn điện tử, dòng tiền qua tài khoản, hợp đồng, đơn hàng và lịch sử thanh toán. Quỹ bảo lãnh tín dụng cho DNNVV phải được thiết kế lại theo hướng dễ dùng hơn, có trách nhiệm chia sẻ rủi ro rõ hơn với ngân hàng. Nếu doanh nghiệp có dòng tiền tốt, có đơn hàng tốt, dữ liệu kinh doanh minh bạch thì họ phải có cơ hội vay vốn, ngay cả khi thiếu bất động sản để thế chấp. Có chính sách hỗ trợ thị trường và liên kết chuỗi giá trị cho doanh nghiệp – hai chính sách này phải hợp lại thành một trụ cột chính sách quan trọng. DNNVV cần được kết nối với doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp FDI, hệ thống bán lẻ, sàn thương mại điện tử, chương trình mua sắm công phù hợp và các chương trình xúc tiến xuất khẩu. Bổ sung ngay chính sách hỗ trợ nâng cấp tiêu chuẩn cho DNNVV, bởi doanh nghiệp muốn tham gia chuỗi cung ứng hiện đại phải đáp ứng tiêu chuẩn về chất lượng, môi trường, lao động, an toàn sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và ESG”, TS Tạ Thu Phương nói.

Cộng đồng DNNVV không thiếu khát vọng vươn lên nhưng lại đang thiếu một hệ sinh thái đủ mạnh để có thể tồn tại và lớn lên. Vì vậy, chính sách hỗ trợ DNNVV trong giai đoạn tới cần chuyển trọng tâm từ “gia nhập thị trường” sang kiến tạo cơ chế thuận lợi để doanh nghiệp “tồn tại và tăng trưởng”.