Nghị quyết 04: Kiểm soát quyền lực là cốt lõi

Thực hiện Nghị quyết số 04-NQ/TW,Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới, Thái Nguyên xác định rõ yêu cầu phòng ngừa từ sớm, từ xa, gắn với kiểm soát quyền lực và ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số.

Cho biết về việc triển khai Nghị quyết tại địa phương, bà Phan Thị Nương, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Thái Nguyên nhấn mạnhtinh thần cốt lõi của Nghị quyết là “phòng ngừa từ gốc là căn bản, kiểm soát quyền lực là cốt lõi, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số là trọng tâm”. Qua đó, địa phương chủ động nhận diện, dự báo, cảnh báo và xử lý vi phạm ngay từ sớm, từ xa.

Nhấn mạnh định hướng này được cụ thể hóa trong Chương trình hành động số 21-CTr/TU ngày 13/5/2026 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên, với 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, nhằm tăng cường kiểm soát quyền lực, nâng cao hiệu quả phòng ngừa và kịp thời phát hiện, xử lý tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

“Công tác kiểm tra, giám sát sẽ chuyển trọng tâm sang giám sát thường xuyên, phòng ngừa sai phạm; tập trung vào người đứng đầu, những lĩnh vực tập trung nhiều quyền lực, nguồn lực, địa bàn nhạy cảm hoặc có dấu hiệu bất thường”, theo bà Phan Thị Nương.

Cùng với đó, việc giám sát được gắn chặt với kiểm soát quyền lực, thực hiện các quy định về phân cấp, phân quyền, đề cao trách nhiệm tập thể và trách nhiệm cá nhân, nhất là người đứng đầu. Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy cũng xác định phòng, chống lãng phí có vị trí ngang tầm với phòng, chống tham nhũng, đặc biệt chú trọng quản lý tài sản công, đất đai và các nguồn lực đầu tư.

Ngoài ra, tỉnh Thái Nguyêntăng cường phối hợp giữa cơ quan kiểm tra với các cơ quan nội chính, thanh tra, kiểm toán, công an, kiểm sát, tòa án và các cơ quan quản lý nhà nước nhằm chia sẻ thông tin, xây dựng cơ chế cảnh báo sớm, phòng ngừa vi phạm ngay từ cơ sở.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là theo dõi chặt chẽ việc thực hiện các kết luận sau kiểm tra, không chỉ xử lý vi phạm mà còn khắc phục những sơ hở của cơ chế, quy trình để ngăn ngừa tái diễn.

Đổi mới phương pháp kiểm tra, giám sát

Theo bà Phan Thị Nương, Nghị quyết 04 đã tạo sự thay đổi rõ nét trong tư duy và phương pháp kiểm tra, giám sát. Thay vì chờ có đơn thư hoặc vi phạm nghiêm trọng mới kiểm tra, ngành kiểm tra sẽ chủ động nắm tình hình, phân tích thông tin, nhận diện dấu hiệu bất thường để cảnh báo, phòng ngừa từ sớm.

Việc giám sát được thực hiện xuyên suốt toàn bộ quá trình thực thi nhiệm vụ, từ xây dựng chủ trương, ban hành quyết định, tổ chức thực hiện đến quản lý kết quả và khắc phục tồn tại. Đối với các dự án trọng điểm, công tác giải phóng mặt bằng, tái định cư..., việc giám sát sẽ được triển khai ngay từ giai đoạn chuẩn bị.

“Đặc biệt, phương pháp truyền thống chủ yếu dựa vào hồ sơ; kiểm tra, giám sát trực tiếp được thay thế bằng kết hợp hồ sơ với dữ liệu, nhiều nguồn thông tin, kết quả thanh tra, kiểm toán, phản ánh của cán bộ, đảng viên, Nhân dân, báo chí và tình hình thực tế tại cơ sở; thực hiện tốt việc ứng dụng, cập nhật sử dụng thông tin trên các ứng dụng phần mềm của nội bộ ngành”, bà Phan Thị Nương cho biết.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Thái Nguyên, "cảnh báo sớm" là những biểu hiện bất thường cần được theo dõi, xác minh và làm rõ kịp thời. Các dấu hiệu được chia thành nhiều nhóm.

Thứ nhất là dấu hiệu vi phạm nguyên tắc tổ chức Đảng và quy trình như người đứng đầu quyết định thay tập thể, dân chủ hình thức, hồ sơ hoàn thiện sau khi quyết định đã thực hiện hoặc phân cấp không rõ ràng nhưng đùn đẩy trách nhiệm khi xảy ra sai phạm.

Thứ hai là các bất thường trong quản lý nguồn lực như dự án điều chỉnh nhiều lần, kéo dài tiến độ, tăng tổng mức đầu tư bất thường, thiếu minh bạch trong đấu thầu, đấu giá, mua sắm công và quản lý tài sản công.

Thứ ba là dấu hiệu trong công tác cán bộ như đánh giá thiếu căn cứ, bổ nhiệm không đúng tiêu chuẩn, có biểu hiện tác động hoặc lợi ích cục bộ.

Thứ tư là biểu hiện né tránh, đùn đẩy, gây phiền hà trong giải quyết công việc; số liệu giữa các báo cáo thiếu thống nhất; chậm cung cấp tài liệu hoặc né tránh trách nhiệm giải trình.

Thứ năm là các bất thường phát sinh sau sắp xếp tổ chức bộ máy như tài sản, đất đai, trụ sở dôi dư chưa được quản lý rõ ràng, hồ sơ dữ liệu bị gián đoạn hoặc phân cấp nhiệm vụ nhưng chưa bảo đảm điều kiện thực hiện.

“Việc nhận diện các dấu hiệu này phải khách quan, thận trọng, không suy diễn nhưng cũng không được xem nhẹ để kịp thời ngăn chặn vi phạm từ khi mới manh nha”, theo bà Phan Thị Nương.

Tập trung giám sát những lĩnh vực có nguy cơ cao

Đối với Thái Nguyên, công tác kiểm tra, giám sát sẽ tập trung vào các lĩnh vực có nhiều quyền lực, nguồn lực và tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp. Đó là quản lý đất đai, tài nguyên, khoáng sản, môi trường; quy hoạch, chuyển mục đích sử dụng đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Bên cạnh đó là đầu tư công, xây dựng cơ bản, đấu thầu, đấu giá, mua sắm công, giám định, định giá tài sản, đặc biệt đối với các dự án chậm tiến độ, điều chỉnh nhiều lần hoặc có nguy cơ thất thoát, lãng phí.

Ngành kiểm tra cũng tập trung vào quản lý tài chính, tài sản công, trụ sở và quỹ nhà đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy; công tác tổ chức cán bộ, phân cấp, phân quyền; giải quyết thủ tục hành chính và các lĩnh vực mới như chuyển đổi số, đầu tư công nghệ, xây dựng cơ sở dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.

Theo bà Phan Thị Nương, lãng phí không chỉ là thất thoát tiền, tài sản mà còn là lãng phí thời gian, nguồn lực con người và cơ hội phát triển. Vì vậy, kiểm tra phải vừa ngăn ngừa sai phạm, vừa góp phần tháo gỡ điểm nghẽn để thúc đẩy phát triển.

Một trong những điểm nhấn của Nghị quyết 04 là ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Thái Nguyên, chuyển đổi số đang giúp ngành kiểm tra chuyển từ quản lý hồ sơ thủ công sang quản trị dựa trên dữ liệu. “Việc số hóa hồ sơ hình thành cơ sở dữ liệu thống nhất về tổ chức đảng, đảng viên, kết quả kiểm tra, giám sát và nhiều nhiệm vụ quan trọng khác góp phần hạn chế tình trạng thất lạc hoặc đứt gãy thông tin”, bà Phan Thị Nương cho biết.

Bên cạnh đó, công nghệ giúp theo dõi tiến độ thực hiện nhiệm vụ của từng tổ chức, cá nhân; phát hiện hồ sơ chậm xử lý, kết luận chưa thực hiện hoặc các vấn đề lặp lại qua nhiều kỳ kiểm tra.“Công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ. Hiệu quả phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vẫn phụ thuộc vào bản lĩnh chính trị, sự công tâm, năng lực nghiệp vụ và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ kiểm tra, đồng thời phải bảo đảm tuyệt đối an ninh, an toàn và bí mật thông tin”, bà Phan Thị Nương, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Thái Nguyên nhấn mạnh.