Phương án này có thể mở ra vai trò mới cho các máy bay ném bom tàng hình, đồng thời phản ánh những thách thức của Washington trong quá trình hiện đại hóa lực lượng không quân.

Trong báo cáo gửi Quốc hội Mỹ ngày 16/10 với tiêu đề “Cơ cấu lực lượng tiêm kích Không quân Mỹ dài hạn”, Không quân Mỹ cho biết việc phát triển năng lực không đối không cho máy bay ném bom đang được xem xét như một phương án tăng cường khả năng chiến đấu.

Báo cáo đánh giá Không quân Mỹ cần có 1.509 máy bay chiến đấu được phân bổ cho nhiệm vụ tác chiến vào năm 2035 để đáp ứng các yêu cầu của Chiến lược Quốc phòng Quốc gia với mức rủi ro được đánh giá là vừa phải. Trong đó, khoảng 40% đội hình tiêm kích dự kiến là F-35A Joint Strike Fighter.

Con số này cao hơn đáng kể so với 1.288 máy bay chiến đấu hiện có của lực lượng. Tuy nhiên, Không quân Mỹ thừa nhận mục tiêu mua sắm có thể khó đạt được do những hạn chế về ngân sách và năng lực sản xuất của ngành công nghiệp quốc phòng.

Máy bay ném bom có thể thêm vai trò mới

Theo báo cáo, Không quân Mỹ đang tìm cách mua nhiều nhất có thể các dòng tiêm kích F-35A của Lockheed Martin, F-15EX Eagle II của Boeing và tiêm kích thế hệ thứ sáu F-47. Tuy nhiên, nếu kế hoạch mua sắm này không thể hoàn thành đầy đủ, lực lượng này cần cân nhắc những phương án bổ sung.

Các lựa chọn được đề cập bao gồm phát triển một dòng tiêm kích hoàn toàn mới, tăng cường sử dụng máy bay chiến đấu không người lái bán tự động được biết đến với tên gọi chương trình Máy bay Chiến đấu Cộng tác (CCA), hoặc trang bị năng lực không đối không cho máy bay ném bom.

Điều này sẽ thay đổi mô hình tồn tại trong nhiều thập kỷ, khi tiêm kích Mỹ thực hiện cả nhiệm vụ không đối không lẫn không đối đất, trong khi máy bay ném bom chủ yếu được thiết kế để tấn công mục tiêu mặt đất. Việc chuyển sang đảm nhiệm vai trò không chiến của máy bay ném bom sẽ đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong cách Không quân Mỹ tổ chức lực lượng và sử dụng các phương tiện hiện có.

Ý tưởng này không hoàn toàn mới. Tháng 10/2024, cựu Tham mưu trưởng Không quân Mỹ, Đại tướng David Allvin, cho biết lực lượng chưa loại trừ khả năng tăng cường vai trò của máy bay ném bom tàng hình B-21 Raider trong các kế hoạch giành ưu thế trên không.

Thời điểm đó, chương trình F-47, khi ấy mang tên Chương trình Thống trị Không phận Thế hệ tiếp theo, đang được tạm dừng để đánh giá giữa những lo ngại về chi phí. Không quân Mỹ tiến hành xem xét lại phương án giành ưu thế trên không, bao gồm khả năng thực hiện nhiệm vụ mà không phụ thuộc hoàn toàn vào dòng tiêm kích thế hệ mới này.

Đến tháng 9/2025, Không quân Mỹ tiếp tục nghiên cứu khả năng phát triển một máy bay tàng hình cỡ lớn, có cấu hình cánh bay, có thể dựa trên thiết kế B-21 và mang hàng chục tên lửa không đối không. Đây được xem là một phương án tiềm năng cho lực lượng giành ưu thế trên không trong tương lai.

Tuy nhiên, báo cáo mới nhất chưa xác nhận Không quân Mỹ đã quyết định trang bị tên lửa không đối không cho B-21 hay bất kỳ dòng máy bay ném bom cụ thể nào. Nội dung hiện dừng ở mức xem xét phương án phát triển năng lực.

UAV giúp bù đắp nhu cầu tiêm kích

Bên cạnh máy bay ném bom, Không quân Mỹ đang đặt kỳ vọng vào chương trình CCA, phát triển các máy bay không người lái có khả năng phối hợp tác chiến với máy bay có người lái.

Theo báo cáo, chương trình này đang đạt tiến triển nhanh và có khả năng đáp ứng, thậm chí vượt tiến độ dự kiến. Tuy nhiên, Không quân Mỹ cho rằng công nghệ này chưa đủ phát triển để làm thay đổi căn bản các kế hoạch xây dựng lực lượng tiêm kích trong tương lai.

Trung tướng David Tabor, Phó Tham mưu trưởng phụ trách kế hoạch và chương trình của Không quân Mỹ, cho biết việc đưa CCA vào biên chế có thể làm giảm số lượng tiêm kích có người lái cần thiết.

Dù vậy, khả năng giảm quy mô lực lượng tiêm kích sẽ phụ thuộc vào tiến độ phát triển, hiệu quả tác chiến và mức độ tích hợp của các hệ thống không người lái. Báo cáo chưa đưa ra con số cụ thể về mức cắt giảm tiêm kích có thể đạt được.

Dù vậy, Không quân Mỹ đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải hiện đại hóa các dòng F-15 và F-16 hiện có, hướng tới cấu hình tiêm kích thế hệ thứ tư tiên tiến. Dù không có công nghệ tàng hình, các máy bay này vẫn có thể hoạt động trong môi trường tác chiến có mức độ đe dọa cao nhờ cảm biến hiện đại và vũ khí tác chiến điện tử.

Tuy nhiên, việc nâng cấp số lượng lớn máy bay cũ sẽ cần nhiều thời gian đầu tư vào cơ sở bảo dưỡng và sửa chữa hiện tại. Báo cáo cảnh báo cách tiếp cận này không đủ để giải quyết triệt để vấn đề, bởi nó tiếp tục khiến Không quân Mỹ phụ thuộc vào đội máy bay có tuổi đời trung bình trên 30 năm.

Ngoài nâng cấp máy bay hiện có, lực lượng này có thể mua thêm các tiêm kích thế hệ thứ tư tiên tiến hơn như F-15EX và cân nhắc một phiên bản mới của F-16 Fighting Falcon, được đề cập với tên gọi F-16G.

Báo cáo kết luận Không quân Mỹ cần theo đuổi đồng thời hai hướng: hiện đại hóa các máy bay hiện có để đáp ứng nhu cầu tác chiến trước mắt, đồng thời thay thế dần các dòng tiêm kích cũ bằng những nền tảng mới.

Việc xem xét trang bị năng lực không đối không cho máy bay ném bom phản ánh nỗ lực tìm kiếm thêm phương án trong bối cảnh Mỹ phải cân đối giữa yêu cầu duy trì sức mạnh không quân hiện tại và những hạn chế về nguồn lực. Hiệu quả thực tế của phương án này vẫn cần được đánh giá, đặc biệt về thiết kế, vũ khí, khả năng tác chiến và mức độ phù hợp với các nhiệm vụ giành ưu thế trên không.