Cùng với đó, các cuộc đàm phán ba bên giữa Mỹ, Nga và Ukrainedự kiến được nối lại trong nửa đầu tháng 11 tới tại Abu Dabi, Các Tiểu vương quốc Saudi Arabia.

Ý nghĩa của thỏa thuận ngừng bắn cục bộ

Oleshky nằm bên tả ngạn sông Dnipro, thuộc tỉnh Kherson, hiện do Nga kiểm soát. Theo Nhà Trắng, thành phố hiện còn khoảng 1.700 đến 2.000 người, trong đó có khoảng 50 trẻ em, phần lớn là người cao tuổi. Trong khi đó, phía Nga cho biết tại đây chỉ còn hơn 1.000 người. Mặc dù số liệu có sự khác biệt, cả hai nguồn đều cho thấy dân số thành phố đã giảm mạnh so với trước đây, trong khi người dân đang gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận lương thực, nước sạch, thuốc men và dịch vụ y tế.

Trong bối cảnh đó, việc hai bên nhất trí tạm dừng các hoạt động quân sự tại khu vực để đưa hàng cứu trợ vào và tạo điều kiện sơ tán dân thường có ý nghĩa rất thiết thực. Ngày 24/10, Ủy viên phụ trách nhân quyền Nga, bà Yana Lantratova đã tiến hành cuộc họp trực tuyến với ông Dmytro Lubinets, Ủy viên Quốc hội Ukraine về nhân quyền kiêm trưởng đoàn đàm phán của nước này, để trao đổi về sứ mệnh nhân đạo tại thành phố Oleshky.

Mặc dù phía Mỹ thông báo ngừng bắn tại Kherson sẽ diễn ra vào ngày 29/10. Nhưng Tổng tham mưu trưởng quân đội Nga, Valery Gerasimov cho biết, việc ngừng bắntại hướng Kherson sẽ bắt đầu từ 4h sáng 27/10 (theo giờ Moscow) và phía Ukraine cũng xác nhận ngừng bắn vào thời điểm tương ứng.

Trong thỏa thuận ngừng bắn cục bộ này có vai trò trung gian của Đệ nhất phu nhân Mỹ Melania Trump. Bà và đại diện đã trực tiếp làm việc với lãnh đạo Nga và Ukraine để thống nhất các điều kiện của thỏa thuận và được hai phía ghi nhận. Cố vấn của bà, ông Mark Beckman, đánh giá đây là bước đi đầu tiên hướng tới một nền hòa bình bền vững. Tuy nhiên, đây vẫn chỉlà một thỏa thuận nhân đạo có phạm vi và mục tiêu cụ thể, chưa phải lệnh ngừng bắn trên toàn chiến tuyến. Trong khi các bên phối hợp để cứu trợ và sơ tán dân thường tại Oleshky, giao tranh vẫn tiếp diễn ở những khu vực khác.

Giá trị thực sự của thỏa thuận sẽ phụ thuộc vào việc các bên thực hiện cam kết và bảo đảm an toàn cho hoạt động cứu trợ và sơ tán. Nếu được triển khai hiệu quả, đây có thể là một tiền lệ tích cực, cho thấy ngay cả khi bất đồng chính trị và quân sự còn sâu sắc, Nga và Ukraine vẫn có thể phối hợp trong những vấn đề nhân đạo cấp bách, nhưng chưa đủ để khẳng định tiến trình hòa bình đã có bước đột phá.

Dư luận đang kỳ vọng điều gì ở vòng đàm phán sắp tới?

Việc Nga và Ukraine đều bày tỏ sẵn sàng nối lại đàm phán ba bên với Mỹ trong nửa đầu tháng 11 là một tín hiệu đáng mừng. Điều này đặt ra kỳ vọng vào những tiến triển thực chất hơn, thay vì chỉ dừng lại ở việc duy trì đối thoại giữa các bên.

Theo các thông tin được công bố, vòng đàm phán ba bên ở cấp chuyên viên dự kiến diễn ra trong nửa đầu tháng 11, tại Abu Dhabi hoặc có thể là Thụy Sĩ. Tuy nhiên, thách thức lớn là hai bên vẫn còn những bất đồng căn bản.

Giáo sư Stanislav Tkachenko, chuyên gia thuộc Đại học Quốc gia Saint Petersburg và thành viên Câu lạc bộ Valdai nhận định, tiến trình sẽ kéo dài do khác biệt không chỉ liên quan đến lãnh thổ, mà còn bao gồm các vấn đề khác như: vị thế của tiếng Nga, tình hình Giáo hội Chính thống giáo tại Ukraine và cấu trúc an ninh châu Âu. Theo ông, Nga có thể yêu cầu xem xét lại những thay đổi trong môi trường an ninh châu Âu kể từ khi NATO mở rộng.

Vì vậy,không nên quá kỳ vọng rằng vòng đàm phán tới sẽ lập tức tạo ra thỏa thuận cuối cùng. Kết quả quan trọng hơn có thể là duy trì được đối thoại, xác định những vấn đề có thể thương lượng và tạo tiền đề cho cuộc gặp cấp cao. Nếu đạt được những bước tiến này, tiến trình ngoại giao sẽ có thêm động lực.

Cách tiếp cận của các bên

Vẫn có tia hy vọng về một bước đột phá, nhưng điều đó phụ thuộc vào khả năng Nga và Ukraine tìm được tiếng nói chung về những bảo đảm an ninh sau khi xung đột kết thúc. Đây là nút thắt lớn nhất trong đàm phán bởi hai bên xuất phát từ những quan ngại khác nhau.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky muốn có các bảo đảm an ninh đủ mạnh để ngăn xung đột tái diễn, cùng nguồn tài chính dài hạn để duy trì năng lực quân sự. Trong khi đó, Nga nhấn mạnh rằng thỏa thuận hòa bình phải tính đến an ninh của cả Nga và Ukraine, cũng như những vấn đề rộng hơn trong cấu trúc an ninh châu Âu. Các bên cần làm rõ những bảo đảm an ninh trước khi có thể xác định điều gì sẽ xảy ra sau khi ký kết thỏa thuận. Đến thời điểm này, câu hỏi quan trọng nhất là làm sao có thể xây dựng một cơ chế vừa tạo được niềm tin cho Ukraine vừa giải quyết được những quan ngại an ninh của Nga.

Vai trò của Mỹ và châu Âu cũng sẽ rất quan trọng, bởi các cam kết chỉ có ý nghĩa khi đi kèm cơ chế thực hiện và giám sát cụ thể. Nếu các bên tìm được phương án dung hòa, đây có thể là nền tảng cho hòa bình lâu dài. Ngược lại, nếu chỉ đạt được thỏa thuận chấm dứt giao tranh mà không giải quyết được những bất đồng về an ninh, nguy cơ xung đột tái diễn vẫn sẽ tồn tại.

Tóm lại, hy vọng vẫn còn, nhưng không nằm ở việc các bên nhanh chóng đạt được một thỏa thuận trên giấy, mà ở khả năng xây dựng những cam kết an ninh thực chất và được các bên chấp nhận.

Lệnh ngừng bắn cục bộ tại Oleshky có thể giúp giảm bớt những tổn thất nhân đạo trước mắt, còn việc Nga, Ukraine và Mỹ dự kiến trở lại bàn đàm phán cho thấy cánh cửa ngoại giao vẫn chưa khép lại. Tuy nhiên, từ một thỏa thuận ngừng bắn vì lý do nhân đạo đến một nền hòa bình bền vững vẫn là chặng đường dài, khi những bất đồng về lãnh thổ, bảo đảm an ninh và trật tự an ninh châu Âu chưa được giải quyết. Vì thế, sau những tín hiệu mới được cho là tích cực giữa Nga và Ukraine, dư luận vẫn phải tiếp tục chờ đợi những cam kết cụ thể, khả thi và được duy trì trên thực tế.