Thái Nguyên xác định việc khơi dậy đam mê nghiên cứu khoa học ngay từ bậc phổ thông không chỉ là hoạt động phong trào, mà còn là bước chuẩn bị lâu dài để hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao. Sự kết nối giữa tư duy sáng tạo của học sinh phổ thông với nền tảng tri thức tại các trường đại học trên địa bàn đang từng bước tạo nên một hệ sinh thái khoa học bền vững, phù hợp với định hướng phát triển của tỉnh.

Một trong những điểm sáng tiêu biểu là nhóm học sinh Lê Trang Linh, lớp Lý 11A, Trường THPT Chuyên Thái Nguyên. Tại Cuộc thi Khoa học kỹ thuật cấp tỉnh năm học 2025 - 2026, nhóm đã xuất sắc giành giải Nhất với đề tài “Hệ thống trợ lý AI hỗ trợ học sinh ôn tập kỳ thi tốt nghiệp THPT”.

Dự án được xây dựng từ chính những trăn trở trong quá trình học tập, đáp ứng sát nhu cầu của học sinh cuối cấp. Với hệ thống này, học sinh có thể tra cứu, hệ thống lại toàn bộ kiến thức đã học chỉ bằng một thao tác đơn giản trên máy tính hoặc điện thoại thông minh, qua đó giúp việc ôn tập trở nên hiệu quả hơn.

Chia sẻ về những giá trị nhận được từ hành trình nghiên cứu, Trang Linh cho biết:“Khi tham gia các hoạt động liên quan đến cuộc thi STEM và khoa học kỹ thuật, em không chỉ học được cách tư duy và nhìn nhận vấn đề, mà còn biết cách tìm giải pháp cho những vấn đề nảy sinh trong cuộc sống. Từ chính những nhu cầu thực tế của bản thân, em bắt đầu nghiên cứu để tạo ra những công cụ có thể giải quyết các vấn đề đó. Và đó là giá trị lớn nhất mà em nhận được từ những hoạt động này.”

Để phong trào nghiên cứu khoa học trong học đường được duy trì và ngày càng lan tỏa rộng khắp, vai trò định hướng và sự đầu tư bài bản từ phía nhà trường giữ vai trò then chốt. Tại Trường THPT Chuyên Thái Nguyên, với quy mô hơn 1.100 học sinh và 120 giáo viên, nghiên cứu khoa học không còn là hoạt động mang tính thời điểm mà đã trở thành một nét văn hóa học đường.

Theo thầy giáo Trần Văn Hưng, Hiệu trưởng nhà trường,đơn vị đãxây dựng lộ trình xuyên suốt, tạo điều kiện về cơ sở vật chất, thời gian và đội ngũ hướng dẫn, nhằm tiếp lửa đam mê cho học sinh ngay từ những năm đầu nhập học.

“Phong trào nghiên cứu khoa học của học sinh nhà trường phát triển rất mạnh. Mỗi năm, bình quân có khoảng từ 50 đến 70 dự án tham gia dự thi cấp trường. Trường THPT Chuyên Thái Nguyên cũng là một trong những đơn vị mạnh của tỉnh về lĩnh vực này. Vì vậy, ngay sau khi kết thúc cuộc thi của năm học, nhà trường tiếp tục phát động các cuộc thi cho năm học tiếp theo, bởi nghiên cứu khoa học là niềm đam mê, đòi hỏi nhiều thời gian và tâm huyết của cả thầy cô và học sinh", thầy Hưng chia sẻ.

Thực tiễn tại các nhà trường cho thấy, nghiên cứu khoa học kỹ thuật trong học đường ngày càng gắn chặt với nhu cầu học tập và đời sống của học sinh. Đó là hành trình biến ý tưởng sáng tạo thành những giải pháp cụ thể, gắn với nhu cầu thực tiễn của người học.

Không chỉ ở các trường chuyên, tinh thần sáng tạo và niềm say mê nghiên cứu khoa học còn lan tỏa mạnh mẽ tại nhiều trường THPT trên địa bàn tỉnh. Tại Trường THPT Chu Văn An, nhóm học sinh do Nguyễn Cảnh Toàn, lớp 11A, làm đại diện đã xuất sắc giành giải Nhất cấp tỉnh với đề tài “Bảo tồn và phát huy giá trị vũ điệu dân gian gắn với định hướng phát triển năng lực học sinh dưới sự hỗ trợ của AI”.

Quá trình nghiên cứu không chỉ nhằm hoàn thiện một đề tài dự thi, mà còn là cơ hội để các em vượt qua giới hạn của bản thân, tiếp cận kiến thức công nghệ mới và rèn luyện những kỹ năng quan trọng trong thời đại số.

Cảnh Toàn chia sẻ, với sự hướng dẫn của thầy cô giáo, các em từng bước hình thành tư duy khoa học, khả năng làm việc nhóm và kỹ năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn: "Khi tham gia nghiên cứu khoa học, em cảm thấy bản thân được rèn luyện nhiều kỹ năng, tự tin hơn và trưởng thành hơn. Em có cơ hội trải nghiệm thực tế, tiếp thu thêm nhiều kiến thức mới và vận dụng những gì đã học trên lớp vào các mô hình nghiên cứu mà mình đang thực hiện.”

Phong trào nghiên cứu khoa học trong trường phổ thông cũng là hành động cụ thể nhằm đưaNghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia vàNghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lần thứ XX vào cuộc sống có hiệu quả.

Với định hướng ưu tiên phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, tỉnh đã và đang tạo điều kiện để các nhà trường biến nghiên cứu khoa học thành môi trường rèn luyện tư duy, bồi dưỡng năng lực sáng tạo cho học sinh, góp phần hình thành nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Dù vậy, bên cạnh những kết quả tích cực, phong trào nghiên cứu khoa học trong học đường vẫn gặp không ít rào cản từ nhận thức của một bộ phận phụ huynh. Không ít người còn cho rằng nghiên cứu khoa học là hoạt động mang tính hình thức, dễ làm phân tán thời gian ôn luyện cho các kỳ thi quan trọng.

Giáo sư, Tiến sĩ Hà Huy Bằng, Hiệu trưởng Trường THPT Đào Duy Từ thẳng thắn nhìn nhận, một số không nhỏ các vị phụ huynhquan niệm vấn đề này có vẻ như là phù phiếm, vì họ nghĩ rằng là con họ chỉ cần là thi vào đại học là đủ. Việc thi rồi đạt được những kết quả nhất định rất là quan trọng để giúp cho các vị phụ huynh,kể cả các thầy cô và học sinh quan tâm hơn đến vấn đề nghiên cứu khoa học.

Từ những mô hình, đề tài cụ thể được triển khai trong các nhà trường, nghiên cứu khoa học đã dần trở thành hoạt động quen thuộc với học sinh phổ thông ở Thái Nguyên. Qua đó, các em được rèn luyện tư duy, kỹ năng và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tạo nền tảng để thế hệ Gen Z Thái Nguyên tự tin hơn trên con đường học tập và nghiên cứu khoa học.