Khai thác dữ liệu, nâng chất lượng phục vụ người dân

Việt Nam từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý về AI thông qua Chiến lược quốc gia đến năm 2030 (Quyết định số 127/QĐ-TTg), Luật Trí tuệ nhân tạo, Luật Dữ liệu, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và các quy định liên quan, tạo cơ sở cho phát triển, ứng dụng AI gắn với yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin và quyền lợi của người dân.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, dữ liệu là nguồn lực quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Phát biểu tạiDiễn đàn quốc tế thường niên về Quản trị công năm 2026, PGS.TS. Trần Quang Diệu, Giám đốc Trung tâm Công nghệ và Chuyển đổi số, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhận xét, thách thức không nằm ở việc có dữ liệu mà ở khả năng khai thác, phân tích và biến dữ liệu thành thông tin phục vụ quyết định.

AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu, nhận diện điểm bất thường, tìm ra nguyên nhân, nút thắt và từ đó đề xuất các phương án, mô hình hoạt động phù hợp hơn. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả, Việt Nam cần phát triển năng lực về mô hình ngôn ngữ tiếng Việt, đồng thời địa phương hóa và cá nhân hóa AI, giúp công nghệ hiểu ngôn ngữ, văn hóa, bối cảnh quản lý và đặc thù vận hành trong nước.

Để AI phát huy hiệu quả trong quản lý nhà nước, PGS.TS. Trần Quang Diệu cho rằng, cần rà soát, phân nhóm nhiệm vụ, chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ và xây dựng cơ sở dữ liệu ngay từ cấp cơ sở, bảo đảm dữ liệu được thu thập, cập nhật, lưu trữ chủ động, thống nhất, an toàn và có khả năng kết nối, chia sẻ với các hệ thống thông tin của Trung ương.

“Kho dữ liệu số không chỉ đóng vai trò lưu trữ, quản lý thông tin mà cần từng bước tích hợp các công cụ AI phù hợp để hỗ trợ tra cứu, phân tích, tổng hợp và khai thác dữ liệu. Qua đó từng bước chuyển hóa dữ liệu thành nguồn lực phục vụ công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành, nâng cao chất lượng ra quyết định và hiệu quả hoạt động của cơ quan nhà nước. Vì vậy thay vì đặt câu hỏi “có nên làm AI hay không”, cần tập trung vào làm thế nào để làm chủ và sử dụng AI hiệu quả, với tinh thần chủ động, làm chủ công nghệ”, PGS.TS. Trần Quang Diệu nhận xét.

Cùng nhấn mạnh vai trò của dữ liệu trong ứng dụng AI, TS. Trần Văn Tùng, nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng, để AI phát triển hiệu quả phải có cơ sở dữ liệu chất lượng, bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và được liên kết”. AI cũng đặt ra yêu cầu về đạo đức, trách nhiệm và năng lực làm chủ công nghệ. Người dùng cần khai thác AI thông minh, có kiểm chứng, hiệu quả, thận trọng và có trách nhiệm, không sử dụng thông tin do AI cung cấp một cách thiếu kiểm chứng.

Bảo đảm an toàn thông tin, kiểm chứng khi dùng AI

Bên cạnh việc xây dựng nền tảng dữ liệu và làm chủ công nghệ, hiệu quả ứng dụng AI còn phụ thuộc vào cách triển khai trong thực tiễn và năng lực sử dụng của đội ngũ cán bộ, công chức. Ông Lê Thanh Tùng, Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ thông tin, Bộ Nội vụ nêu ba vấn đề cần đặc biệt lưu ý trong công tác triển khai và sử dụng AI.

Một là, AI cần được gắn với công việc thực tiễn, trở thành công cụ hỗ trợ thiết thực, góp phần thay đổi thói quen làm việc của cán bộ, công chức. Nếu không gắn với nhu cầu và nhiệm vụ cụ thể, cán bộ, công chức sẽ khó hình thành thói quen sử dụng AI trong công việc hằng ngày.

Hai là, kỹ năng đặt câu hỏi là yếu tố then chốt trong ứng dụng AI. Nếu yêu cầu đưa ra chưa rõ ràng, chưa đúng chuẩn và chưa phù hợp với mục đích sử dụng, kết quả AI đưa ra sẽ khó đáp ứng kỳ vọng, dễ khiến người dùng thất vọng.

Ba là, trong bối cảnh AI tại Việt Nam vẫn đang phát triển và người dùng còn phụ thuộc khá nhiều vào các nền tảng AI quốc tế, dữ liệu tiếng Việt có vai trò quan trọng. Nếu dữ liệu chưa đủ phong phú, đầy đủ và phù hợp với nhu cầu thực tiễn của người dùng Việt Nam, câu trả lời của AI sẽ khó đáp ứng yêu cầu, khiến người dùng có xu hướng quay trở lại phương thức làm việc truyền thống.

TS. Vincent Wong, Đại học Hong Kong (Trung Quốc) cho rằng, Việt Nam cần chủ động trong việc ứng dụng AI nhưng phải bắt đầu từ những vấn đề nền tảng, đồng thời cân nhắc kỹ giữa lợi ích, chi phí và rủi ro.

Một trong những vấn đề được nhấn mạnh là an ninh, an toàn thông tin. Với các hệ thống AI có khả năng tự thực hiện tác vụ, việc cấp quyền truy cập vào hệ thống, dữ liệu và tài nguyên cần được kiểm soát chặt chẽ nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh các vấn đề về bảo mật.

Việt Nam nên ưu tiên những ứng dụng có khả năng nâng cao rõ rệt chất lượng phục vụ người dân. AI có thể được thử nghiệm trong giao thông công cộng, tại các cửa khẩu, cơ quan xuất nhập cảnh để hỗ trợ phân luồng, rút ngắn thời gian chờ đợi hoặc sử dụng trong phát hiện tội phạm, nhận diện khuôn mặt, trong y tế và các lĩnh vực chuyên môn khác.

Tuy nhiên, mọi ứng dụng cần gắn với điều kiện thực tế và yêu cầu quản trị phù hợp của Việt Nam. Đặc biệt, khi mở rộng việc thu thập và sử dụng dữ liệu cần bảo đảm tính tương xứng về mặt pháp lý và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Người dân cần được thông tin rõ ràng về mục đích sử dụng dữ liệu và những lợi ích thiết thực mà việc chia sẻ dữ liệu mang lại. Khi mục đích sử dụng minh bạch và hiệu quả được thể hiện qua những cải thiện trong đời sống, sự đồng thuận và hợp tác của người dân sẽ từng bước được củng cố.

“AI cần được triển khai chủ động nhưng thận trọng, lấy hiệu quả phục vụ người dân làm thước đo, đồng thời bảo đảm an ninh, an toàn, hiệu quả đầu tư và quyền lợi của người dân. Việt Nam có những bước phát triển đáng chú ý về kinh tế, xã hội và chuyển đổi số nên có nhiều điều kiện để tiếp tục thử nghiệm và phát triển các ứng dụng AI phù hợp với thực tiễn tại Việt Nam”, theo TS. Vincent Wong.

TS. Hoàng Ngọc Hải, Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công nhận xét, AI có khả năng hỗ trợ sáng tạo, tổng hợp và xử lý khối lượng dữ liệu lớn, nhưng không đồng nghĩa với việc con người có thể phó mặc quyết định cho công nghệ. AI chỉ có thể tăng cường tư duy chứ không thể thay thế tư duy.

Người sử dụng AI hiệu quả là người biết kiểm soát, kiểm chứng kết quả và chịu trách nhiệm với quyết định cuối cùng. Trong những lĩnh vực quan trọng, con người vẫn phải là chủ thể kiểm soát cuối cùng đối với các sản phẩm và quyết định có sự tham gia của AI.