Đề thi phân hóa tốt, phổ điểm phản ánh đúng năng lực học sinh

Sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố phổ điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2026, nhiều chuyên gia giáo dục đánh giá đây là một phổ điểm “đẹp”, có độ phân bố hợp lý hơn so với các năm trước, khi điểm số không còn tập trung quá nhiều ở vùng điểm cao.

Theo GS.TSKH Nguyễn Đình Đức (Đại học Quốc gia Hà Nội), điểm nổi bật nhất của phổ điểm năm nay là sự giảm rõ rệt tỷ lệ điểm giỏi ở nhiều môn, cho thấy đề thi đã thực hiện tốt chức năng phân hóa.

Ông dẫn chứng, môn Ngữ văn chỉ còn khoảng 35% thí sinh đạt từ 7 điểm trở lên, giảm mạnh so với mức trên 60% của những năm trước. Môn Địa lí cũng không còn tình trạng “mưa điểm 10”, khi tỷ lệ điểm giỏi chỉ còn hơn 2%. Trong khi đó, các môn như Toán, Lý, Hóa, Sinh vẫn duy trì tỷ lệ điểm khá, giỏi hợp lý, đủ để nhận diện nhóm học sinh có năng lực nổi trội.

Phổ điểm năm nay tiếp tục cho thấy sự ổn định sau hai năm triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Theo GS.TSKH Nguyễn Đình Đức, việc tỷ lệ điểm giỏi giảm không phản ánh chất lượng học sinh đi xuống, mà cho thấy đề thi đã tiến gần hơn với mục tiêu đánh giá thực chất năng lực, hạn chế học tủ, học lệch. “Tôi cho rằng với phổ điểm như vậy, các trường đại học hoàn toàn có thể yên tâm sử dụng kết quả thi tốt nghiệp THPT để tuyển sinh”, ông nhấn mạnh.

Ở góc nhìn khác, GS.TS Lê Anh Vinh (Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam) cho rằng phổ điểm năm nay tiếp tục cho thấy sự ổn định sau hai năm triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Theo ông, việc các môn học có xu hướng tập trung nhiều hơn vào vùng trung bình - khá cho thấy đề thi đã cân bằng tốt giữa hai mục tiêu: xét tốt nghiệp và phân loại phục vụ tuyển sinh. Đặc biệt, môn Toán thể hiện rõ sự ổn định khi vẫn giữ được độ phân hóa cần thiết dù phổ điểm có cải thiện so với năm trước.

Đánh giá về môn Toán, GS.TSKH Đỗ Đức Thái (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) cho rằng đề thi tốt nghiệp THPT môn Toán năm 2025 và 2026 cơ bản tương đương, tiếp tục giữ vững cấu trúc và định hướng theo chương trình mới.

Ông nhấn mạnh, tỷ lệ học sinh dưới trung bình giảm từ 56% năm 2025 xuống còn 38% năm 2026 cho thấy sự chuyển biến tích cực trong dạy và học, khi giáo viên, học sinh và nhà trường đã dần thích ứng với yêu cầu đổi mới kiểm tra, đánh giá.

Phổ điểm môn Toán năm nay đáp ứng đồng thời ba mục tiêu: phục vụ xét tốt nghiệp, bảo đảm phân hóa để tuyển sinh đại học và phản ánh thực chất chất lượng dạy học phổ thông. Với khoảng 11% thí sinh đạt trên 8 điểm, đề thi đã thực hiện tốt vai trò phân loại. Theo GS Đỗ Đức Thái, học sinh chỉ cần nắm chắc kiến thức cốt lõi trong chương trình và sách giáo khoa là có thể đạt kết quả khá trong kỳ thi.

Dự báo điểm chuẩn đại học: C00 giảm 1–3 điểm, B00 tăng tới 2 điểm

Từ phổ điểm năm nay, GS.TSKH Nguyễn Đình Đức dự báo điểm chuẩn đại học sẽ không biến động đồng loạt mà phân hóa mạnh theo từng tổ hợp và từng nhóm ngành đào tạo.

Theo ông, khối C00 có thể giảm mạnh nhất do mặt bằng điểm thấp hơn rõ rệt so với năm trước. Các ngành có điểm chuẩn năm 2025 ở mức trung bình có thể giảm khoảng 1–3 điểm, trong khi các ngành “hot” như Báo chí, Luật, Truyền thông có thể giảm ít hơn do vẫn giữ sức hút lớn.

Đối với khối B00, đây là tổ hợp có xu hướng tăng điểm chuẩn rõ nhất khi mặt bằng điểm tăng và độ phân hóa tốt hơn. Các ngành Y khoa, Răng - Hàm - Mặt, Dược học ở nhóm trường top có thể tăng khoảng 0,5–1,25 điểm; các ngành sức khỏe ở trường tầm trung có thể tăng 1–2 điểm.

Khối A00 có phổ điểm ổn định nên điểm chuẩn dự báo ít biến động, chủ yếu dao động nhẹ trong khoảng 0,25–0,75 điểm. Trong khi đó, khối A01 có xu hướng giảm nhẹ do phổ điểm Vật lí và Tiếng Anh thấp hơn, mức giảm có thể từ 0,5–1,25 điểm tùy nhóm ngành.

Riêng khối D01, điểm chuẩn có thể giữ ổn định hoặc tăng nhẹ nhờ sự bù trừ giữa các môn thành phần, đặc biệt là điểm Toán tăng.

Tuy nhiên, GS.TSKH Nguyễn Đình Đức lưu ý đây mới là dự báo trên cơ sở phổ điểm. Điểm chuẩn thực tế còn phụ thuộc vào chỉ tiêu tuyển sinh, số lượng nguyện vọng đăng ký, mức độ cạnh tranh của từng ngành và tỷ lệ phân bổ giữa các phương thức xét tuyển.

Theo ông, những ngành có sức hút lớn hoặc chỉ tiêu hạn chế vẫn có thể ghi nhận mức điểm chuẩn cao hơn dự báo chung.

Không chỉ là kết quả thi, mà là xu hướng đổi mới giáo dục

Các chuyên gia cùng thống nhất rằng phổ điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2026 không chỉ là kết quả của một kỳ thi, mà còn là “tấm gương” phản ánh quá trình đổi mới giáo dục phổ thông đang đi vào chiều sâu.

Việc giảm tình trạng “mưa điểm giỏi”, tăng tính phân hóa và giữ ổn định ở các môn trọng tâm cho thấy đề thi đang tiến gần hơn tới mục tiêu đánh giá năng lực thực chất, phục vụ đồng thời tốt nghiệp và tuyển sinh đại học.

Từ góc độ quản lý giáo dục, phổ điểm cũng là cơ sở quan trọng để các địa phương, nhà trường và giáo viên điều chỉnh hoạt động dạy học, kiểm tra đánh giá trong thời gian tới.

Nhìn rộng hơn, phổ điểm năm nay không chỉ “đọc để biết điểm”, mà còn “đọc để hiểu xu hướng”. Khi đề thi ngày càng tiệm cận năng lực thực, thì cách học, cách dạy và cách tuyển sinh cũng buộc phải dịch chuyển tương ứng. Và chính sự dịch chuyển đó mới là thay đổi cấp thiết nhất của giáo dục phổ thông hiện nay.