Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, trong 5 tháng đầu năm 2026, hoạt động xuất nhập khẩu (XNK) hàng hóa tiếp tục duy trì mức tăng trưởng cao. Trong đó, xuất khẩu đạt gần 215,7 tỷ USD, tăng 19,5% so với cùng kỳ năm 2025. Ở chiều ngược lại, nhập khẩu hàng hoá 5 tháng đầu năm 2026 đạt gần 229,5 tỷ USD, tăng 30,8% so với cùng kỳ năm 2025. Cán cân thương mại tháng 5 nhập siêu 5,2 tỷ USD, nâng tổng mức thâm hụt thương mại 5 tháng đầu năm lên khoảng 13,8 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm 2025 xuất siêu khoảng 5,1 tỷ USD.

Nhập siêu cho tăng trưởng

Lý giải việc nhập khẩu tăng những tháng đầu năm, cục XNK cho rằng kim ngạch tăng chủ yếu phục vụ sản xuất, tập trung vào một số nguyên vật liệu, điện thoại và linh kiện, máy móc, năng lượng. Tốc độ tăng nhập khẩu tiếp tục cao hơn tốc độ tăng xuất khẩu khiến cán cân thương mại tính đến ngày 15/6 nhập siêu khoảng 16,8 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm 2025 vẫn duy trì mức xuất siêu khoảng 5,2 tỷ USD.

Nhìn vào bức tranh XNK những tháng đầu năm 2026 có thể thấy, cán cân thương mại đảo chiều khi nhập siêu gần 14 tỷ USD. Nhiều chuyên gia cho rằng, cần nhìn nhận hiện tượng này trong bối cảnh nền kinh tế đang phục hồi mạnh mẽ và mở rộng năng lực sản xuất. Phần lớn kim ngạch nhập khẩu tăng thêm tập trung vào nhóm tư liệu sản xuất như máy móc, thiết bị, linh kiện điện tử, nguyên vật liệu phục vụ sản xuất công nghiệp, các dự án đầu tư quy mô lớn, phản ánh niềm tin của cộng đồng DN vào triển vọng thị trường và đơn hàng trong thời gian tới.

Cho rằng số liệu XNK những tháng đầu năm kể trên là cơ sở quan trọng để duy trì đà tăng trưởng của khu vực công nghiệp chế biến - chế tạo, cũnglà động lực chính cho tăng trưởng của nền kinh tế hiện nay, ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc điều hành Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi) chỉ rõ, quan trọng không phải con số nhập siêu bao nhiêu tỷ USD, đáng lưu ý là Việt Nam "đang nhập khẩu những gì và để làm gì"?

“Xét về bản chất, đây chưa hẳn là một tín hiệu tiêu cực nếu được đặt trong bối cảnh phục hồi sản xuất, đầu tư và tái cơ cấu chuỗi cung ứng toàn cầu. Nói cách khác, một phần đáng kể mức nhập siêu hiện nay có thể được xem là “nhập khẩu cho tăng trưởng”, tạo nền tảng cho năng lực sản xuất và xuất khẩu trong các quý tiếp theo”, ông Huy nhìn nhận.

Năm 2026, Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số. Để góp phần hiện thực hóa mục tiêu này, ngành Công Thương được giao nhiệm vụ thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu đạt khoảng 15%-16% so với năm 2025, tương đương kim ngạch xuất khẩu khoảng 546 - 550 tỷ USD. Đây là chỉ tiêu cao, nhất là khi thương mại toàn cầu được dự báo bước vào giai đoạn tăng trưởng chậm lại.

Song đáng chú ý trong bài toán XNK của năm 2026 không chỉ là gia tăng kim ngạch, còn là nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ, đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, giảm dần sự phụ thuộc vào một số thị trường.

Đâu là động lực tăng trưởng?

Nhận định triển vọng XNK trong các tháng cuối năm vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến kinh tế thế giới, tình hình địa chính trị, xu hướng giá năng lượng, kết quả đàm phán thương mại của các nền kinh tế lớn, ông Trần Thanh Hải, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng, tiến trình đàm phán thuế quan với Mỹ sẽ tiếp tục là một trong những yếu tố có ảnh hưởng đáng kể đến triển vọng xuất khẩu của Việt Nam.

Vì vậy, xu hướng chuyển đổi số, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, thu hút đầu tư chất lượng cao từ trong nước sẽ tiếp tục tạo động lực cho hoạt động XNK trong thời gian tới. Yếu tố cầu lưu ý nữa đó là thông thường những tháng đầu năm, nhập khẩu tư liệu sản xuất sẽ đi trước xuất khẩu từ vài tháng, tạo tiền đề cho tăng trưởng xuất khẩu trong những tháng tiếp theo.

“Nửa kỳ cuối năm cũng là mùa cao điểm mua sắm tại các thị trường trọng điểm như Mỹ và Liên minh châu Âu,...sẽ tạo động lực quan trọng. Trên cơ sở đó, xuất khẩu của Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để tăng tốc trong những tháng cuối năm, hướng tới duy trì trạng thái thặng dư thương mại cho cả năm 2026, qua đó đóng góp quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026”, ông Hải nhận định.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều biến động, ông Hải cho biết, Bộ Công Thương đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ DN mở rộng thị trường, đa dạng hóa đối tác, tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, nâng cao năng lực cạnh tranh hàng hóa Việt Nam.

“Cùng với những giải pháp nêu trên, công tác xúc tiến thương mại, cảnh báo sớm các vụ việc phòng vệ thương mại trước những diễn biến của thị trường quốc tế; hỗ trợ DN đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc vẫn đang được Bộ, ngành và các DN tăng cường quan tâ, sâu sát, nhằm tạo thêm dư địa cho tăng trưởng xuất khẩu những tháng cuối năm 2026”, ông Hải nêu.

Những gì nêu trên cho thấy xuất khẩu vẫn tiếp tục là điểm sáng của nền kinh tế, phản ánh năng lực sản xuất, khả năng thích ứng của DN trong bối cảnh đang tận dụng hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do. Tuy nhiên từ nay đến cuối năm, công tác dự báo, ứng phó với những diễn biến phức tạp của thị trường vẫn cần được cơ quan quản lý, các DN cần lưu tâm để đạt mục tiêu tăng trưởng đã đề ra.