Phân định rạch ròi giữa dấn thân trung thực và trục lợi cá nhân

Khuyến khích tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên là phẩm chất cốt lõi, trách nhiệm chính trị và yêu cầu tự thân trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Tuy nhiên, nhìn từ thực tiễn vận hành, ranh giới giữa sự dấn thân vì lợi ích chung và hành vi vi phạm pháp luật, cố ý làm trái vốn rất mong mong, khó phân biệt và thường xuyên phát sinh những diễn biến phức tạp. Đây chính là điểm nghẽn đòi hỏi toàn hệ thống phải tập trung giải quyết tận gốc.

Trong bối cảnh ấy, PGS.TS Trương Ngọc Nam nhận định, Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị đã đưa ra những nguyên tắc quan trọng nhằm phân định rạch ròi giữa rủi ro của quá trình đổi mới với hành vi cố ý làm sai, đặc biệt là việc lợi dụng chủ trương đột phá để vi phạm pháp luật. Việc phân định ranh giới nhạy cảm này không thể nhìn nhận một cách phiến diện mà phải dựa trên sự xem xét toàn diện cả về động cơ, thẩm quyền, quy trình lẫn cách thức xử lý rủi ro của người trong cuộc.

Người cán bộ hành động vì lợi ích chung là người luôn minh bạch, tuân thủ đúng thẩm quyền hoặc chủ động vận hành trong phạm vi thử nghiệm đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Trước khi triển khai, họ quán triệt và nhận diện rõ các rủi ro, đồng thời chuẩn bị sẵn giải pháp khắc phục. Khi chẳng may xảy ra sự cố, cán bộ thể hiện trách nhiệm bằng việc chủ động báo cáo và tích cực tìm phương án khắc phục hậu quả. Thái độ chính trực ấy chính là giá trị cần được tổ chức đứng ra bảo vệ. Ngay cả khi kết quả cuối cùng không như kỳ vọng, đó vẫn được nhìn nhận là một điểm tốt để cơ quan thẩm định đánh giá rằng rủi ro phát sinh từ các nguyên nhân khách quan.

Ở chiều ngược lại, nếu cán bộ xuất phát từ động cơ vụ lợi, cố ý làm trái, che giấu thông tin hay cố tình bỏ qua những cảnh báo trước của tổ chức và cấp trên, thậm chí tự ý vượt thẩm quyền để cài cắm lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm, thì tuyệt đối không thể mượn cớ "đổi mới" để miễn trừ trách nhiệm. Những trường hợp này bắt buộc phải xem xét và quy trách nhiệm nghiêm minh theo quy định. Như vậy, Nghị quyết 24-NQ/TW đã minh định rất rõ ràng giữa kết quả và quá trình, tách biệt hoàn toàn sự dấn thân tâm huyết của cán bộ trung thực với những kẻ lợi dụng chủ trương đột phá để tham nhũng, trục lợi.

Chuyển dịch tư duy sang quản trị rủi ro từ sớm, từ xa

Một điểm sáng mang tính bước ngoặt của Nghị quyết số 24-NQ/TW là sự chuyển đổi mạnh mẽ về tư duy quản lý: Chuyển từ phương thức "có sai mới xử lý" sang "quản trị rủi ro từ sớm, từ xa".

Theo PGS.TS Trương Ngọc Nam, thực tế thời gian qua cho thấy, thói quen chờ đến khi sự việc đã hoàn thành, trải qua toàn bộ quá trình rồi mới đánh giá kết quả để xem xét sai phạm, thậm chí 5 - 10 năm sau trong điều kiện lịch sử mới lại đem ra xử lý, đã tạo ra tâm lý e ngại, trở thành rào cản rất lớn đối với sự sáng tạo của cán bộ. Nghị quyết 24-NQ/TW giải quyết bài toán này bằng yêu cầu đánh giá cán bộ qua cả quá trình thực hiện chứ không chỉ nhìn vào kết quả đơn thuần. Bởi lẽ, có những trường hợp kết quả đúng nhưng cách làm lại sai, và ngược lại, cách làm đúng đắn nhưng kết quả vẫn gặp phải rủi ro ngoài ý muốn.

Trong quá trình đánh giá, tổ chức phải soi chiếu kỹ lưỡng động cơ của cán bộ, xem xét liệu có sự xuất hiện của lợi ích nhóm hay không, đồng thời kiểm tra khả năng nhận diện rủi ro và các giải pháp, lộ trình quản trị rủi ro của cả cá nhân lẫn tổ chức thực hiện.

PGS.TS Trương Ngọc Nam nhấn mạnh, việc quản trị rủi ro không còn là trách nhiệm riêng lẻ của người dấn thân, mà là nhiệm vụ chung của cả tổ chức và cấp trên. Đối với kết quả đạt được, việc tìm rõ nguyên nhân xuất phát từ phương pháp, cách làm, động cơ hay do các điều kiện đảm bảo khách quan sẽ giúp đánh giá bản chất sự việc một cách công tâm nhất.

“Tư duy quản trị rủi ro từ sớm, từ xa không chỉ tạo ra không gian an toàn để cán bộ yên tâm sáng tạo - bởi nếu có sai sót cũng sẽ được phát hiện và xử lý kịp thời, không dẫn đến hậu quả nghiêm trọng - mà còn thiết lập một hàng rào kiểm soát quyền lực hữu hiệu. Đương nhiên, người thực hiện phải thường xuyên báo cáo, giải trình, đặc biệt là trước những công việc khó khăn để cùng cấp trên tìm hướng tháo gỡ”, PGS.TS Trương Ngọc Nam khẳng định.