Cách đặt vấn đề có “quá tầm” với học sinh?

PV: Thưa thầy, năm nay phần nghị luận xã hội trongđề thi môn Ngữ Vănđang gây nhiều tranh luận, đặc biệt ở việc đưanhân vật như Steve Jobsvào ngữ liệu. Có ý kiến cho rằng điều này có thể gây khó cho một bộ phận học sinh. Quan điểm của thầy về vấn đề này như thế nào?

Thầy Vũ Thanh Hòa: Nghị luận xã hội năm nay, đặc biệt là phần phạm vi dung lượng khoảng 200 chữ, đang gây khó khăn cho học sinh. Nếu đặt vấn đề theo hướng như “làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam”, thì học sinh sẽ dễ cảm nhận được tầm vóc của vấn đề, và đương nhiên cũng có thể trả lời được câu hỏi theo hướng: làm thế nào để tạo ra những con người như vậy.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng môi trường nước Mỹ và môi trường Việt Nam là rất khác nhau. Hoàn cảnh của Steve Jobs hay các nhân vật như vậy khác xa hoàn cảnh của học sinh Việt Nam. Không phải em nào cũng biết rõ nhân vật như: Steve Jobs là ai, đặc biệt là học sinh ở vùng sâu, vùng xa hoặc những em ít có điều kiện tiếp cận thông tin về công nghệ và kinh doanh toàn cầu.

Vì vậy, câu hỏi đặt ra là liệu có đang hơi vượt quá tầm với của học sinh hay không?

Nếu đi theo hướng “an toàn”, học sinh thường sẽ trả lời rằng chỉ cần nỗ lực học tập. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó thì chắc chắn không thể đào tạo được một con người như Steve Jobs hay những nhân vật mang tính bước ngoặt tương tự. Bởi vì đây là một quá trình tổng hòa rất nhiều yếu tố: môi trường, khoa học công nghệ, hệ sinh thái khởi nghiệp và nhiều điều kiện khác.

Tóm lại, học sinh thì có thể chỉ dừng ở khát khao và nỗ lực học tập, nhưng những yếu tố đó không phải là yếu tố quyết định duy nhất để tạo ra những con người ở tầm quốc tế. Đó là những nhân vật tạo ra bước ngoặt, thay đổi cả lĩnh vực, thậm chí thay đổi xã hội.

PV: Vậy theo thầy, cách đặt vấn đề như vậy có phù hợp với tư duy của học sinh phổ thông không?

Thầy Vũ Vũ Thanh Hòa: Trên thế giới có những nhân vật mang tính biểu tượng như vậy, nhưng để hình thành được những con người như thế cần sự thay đổi rất lớn: thay đổi con người, thay đổi tư duy, thay đổi khoa học công nghệ, thậm chí là thay đổi cả hệ thống.

Nhưng môi trường khác nhau thì dù có cố gắng đến đâu, nếu không có điều kiện phù hợp thì cũng khó tạo ra được những “bước nhảy” như vậy.

Vấn đề ở đây là học sinh có xu hướng chọn phương án an toàn. Và “an toàn” thì lại không phù hợp với mục tiêu tạo ra những con người đột phá hay mang tính cách mạng.

Tôi cho rằng nếu đề chỉ dừng ở mức an toàn thì sẽ dẫn đến những bài nghị luận xã hội khá khuôn mẫu, không thực sự khuyến khích tư duy mở và sáng tạo.

Nghị luận xã hội cần cân nhắc phù hợp với phần lớn học sinh phổ thông

PV: Với cách ra đề như vậy, thầy dự đoán phổ điểm môn Ngữ văn năm nay sẽ như thế nào?

Thầy Vũ Thanh Hòa: Nếu nhìn tổng thể, tôi cho rằng phổ điểm sẽ không quá cao. Những bài làm đạt mức tốt có thể rơi vào khoảng 6,5 đến 7 điểm là hoàn toàn có thể đạt được.

Còn để đạt điểm cao hơn thì sẽ khó hơn so với những năm trước. Năm nay có thể sẽ khó hơn, vì mức độ phân hóa rõ hơn, đặc biệt là ở cách học sinh xử lý các vấn đề mang tính vĩ mô và mở.

Hiện tại, tôi vẫn đang chờ đáp án chính thức của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Tất cả những nhận định trên chỉ là góc nhìn cá nhân, dựa trên trải nghiệm giảng dạy và đánh giá đề sau khi thí sinh hoàn thành bài thi.

PV: Thầy có điều gì muốn chia sẻ thêm về cách học sinh tiếp cận dạng câu hỏi này không?

Thầy Vũ Thanh Hòa: Thực tế, có những vấn đề nếu học sinh không biết rõ về nhân vật hoặc ngữ cảnh thì sẽ khó triển khai sâu. Khi đó, các em buộc phải viết theo hướng chung chung hơn.

Ví dụ, nhiều em sẽ không thực sự hiểu rõ Steve Jobs hay các nhân vật tương tự, nên bài viết dễ rơi vào khuôn mẫu, an toàn và thiếu chiều sâu.

Có những em ở vùng khác nhau, điều kiện tiếp cận thông tin khác nhau, nên không thể yêu cầu tất cả đều có hiểu biết giống nhau. Điều này cũng khiến cách triển khai bài viết bị giới hạn. Tuy vậy, học sinh vẫn có thể làm được bài nếu bám vào yêu cầu cơ bản. Đề không phải quá khó, nhưng để viết hay, viết sâu thì lại là câu chuyện khác.

Tôi nghĩ rằng, nếu chỉ dừng ở mức "đúng yêu cầu đề"thì học sinh vẫn có thể đạt được mức điểm trung bình khá. Nhưng để đạt điểm cao thì cần nhiều hơn khả năng lập luận và tư duy phản biện.