Gần đây, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đang xin ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định về trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng. Trước một số thông tin cho rằng, dự thảo đưa khách hàng VIP, lãnh đạo ngân hàng vào diện giám sát chống rửa tiền, NHNN đã lên tiếng làm rõ.

Không giám sát riêng khách VIP, lãnh đạo ngân hàng

Hiện nay, dư luận đang có những thông tin chưa chuẩn xác khi cho rằng cơ quan quản lý đang: "Phòng chống rửa tiền với khách VIP, lãnh đạo ngân hàng"; "Đưa khách VIP, lãnh đạo ngân hàng vào diện giám sát chống rửa tiền"; "Những nhóm khách hàng đặc thù, khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên... đều phải được thống kê và theo dõi riêng biệt".

Phản hồi vấn đề này, NHNN cho biết, theo nội dung quy định tại Dự thảo Thông tư, căn cứ khoản 2 Điều 1 và khoản 2 Điều 2 Dự thảo Thông tư, đối tượng giám sát của Thông tư này là các đối tượng báo cáo (tức các Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức trung gian thanh toán...), là các pháp nhân, hoàn toàn không phải là các cá nhân khách hàng hay cá nhân lãnh đạo ngân hàng.

Về thu thập thông tin về cơ cấu tổ chức, mô hình quản trị, điều hành, kiểm soát tại đối tượng giám sát (bao gồm thông tin về Hội đồng quản trị, Ban Giám đốc, Tỷ lệ sở, Ban kiểm soát, cổ đông lớn, quy mô vốn…): đây là các thông tin mà các ngân hàng đang có trách nhiệm báo cáo tại Báo cáo giám sát an toàn vi mô theo quy định tại Thông tư 08/2022/TT-NHNN, Luật Tổ chức tín dụng và pháp luật về chứng khoán). Đây là các thông tin cơ bản, tổng quan phục vụ việc giám sát và đánh giá về tổ chức tín dụng (TCTD) nhìn từ góc độ cơ cấu lãnh đạo quản lý, quy mô, cấu trúc của đơn vị.

Số liệu khách hàng chỉ là đầu vào đánh giá rủi ro

NHNN cũng bác bỏ cách hiểu cho rằng, dự thảo yêu cầu các TCTD lập danh sách và theo dõi riêng khách hàng VIP, khách hàng là người có ảnh hưởng chính trị (PEP), khách hàng ưu tiên hay các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực có rủi ro rửa tiền.

Theo NHNN, dư luận đang hiểu sai về mục đích thu thập số liệu phân loại khách hàng khi cho rằng: “Những nhóm khách hàng đặc thù, khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên và khách hàng tổ chức đều phải được thống kê và theo dõi riêng biệt”; “Dự thảo yêu cầu thống kê chuyên sâu số lượng khách hàng tổ chức đang hoạt động trong các lĩnh vực có mức độ rủi ro rửa tiền đáng quan tâm gồm: dịch vụ tài sản mã hóa, kinh doanh bất động sản và các đại lý bất động sản, kinh doanh kim loại quý, đá quý và trang sức, sòng bạc và trò chơi có thưởng”…

NHNN cho biết, theo dự thảo Thông tư, các TCTD có trách nhiệm báo cáo về tổng số lượng khách hàng, được phân tách thành các nhóm theo các đặc điểm khác nhau, như: các nhóm khách hàng cá nhân, khách hàng tổ chức, khách VIP, khách hàng là doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực được phân loại phục vụ mục đích giám sát phòng chống rửa tiền (PCRT) như tổ chức cung cấp dịch vụ chuyển tiền, kinh doanh ngoại tệ, sòng bạc, kinh doanh bất động sản, kinh doanh kim loại quý, đá quý và trang sức….

Theo NHNN, việc phân loại và báo cáo thông tin được xây dựng trên cơ sở phương pháp luận, khuyến nghị của FATF và IMF, nhằm đánh giá mức độ rủi ro của TCTD dựa trên đặc điểm hoạt động kinh doanh và khách hàng.

Các thông tin về khách hàng, cổ đông, người quản lý và các chủ thể liên quan được thu thập làm dữ liệu đầu vào để phân tích, đánh giá bức tranh rủi ro tổng thể của đối tượng báo cáo, không có nghĩa các chủ thể này trở thành đối tượng giám sát riêng hoặc được mặc định là có rủi ro, vi phạm quy định về PCRT.

Không mở rộng đối tượng báo cáo

Trước thông tin cho rằng, "việc mở rộng thêm các đối tượng từ lãnh đạo trong ngân hàng đến khách hàng VIP, các tổ chức trong những lĩnh vực có mức độ rủi ro rửa tiền đáng quan tâm thì sẽ giúp việc kiểm soát chặt chẽ hơn”, NHNN khẳng định, dự thảo Thông tư không mở rộng bất kỳ “đối tượng báo cáo” hay “đối tượng giám sát” nào so với Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022.

Theo NHNN, dự thảo Thông tư chỉ quy định về trình tự, thủ tục nghiệp vụ giám sát của Ngân hàng Nhà nước đối với các tổ chức thuộc phạm vi quản lý.

“Việc bài báo nhận định "mở rộng đối tượng từ lãnh đạo ngân hàng đến khách VIP" tạo ra cảm giác cơ quan nhà nước coi lãnh đạo ngân hàng và người gửi tiền nhiều tiền là đối tượng tiềm ẩn tội phạm, đi ngược lại nguyên tắc pháp quyền và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người gửi tiền”, NHNN nhấn mạnh.