Mục tiêu tiềm tàng mà các đòn đáp trả của Iran có thể nhắm tới là các căn cứ quân sự, cơ sở năng lượng đến trung tâm dữ liệu và hạ tầng cáp internet dưới biển có liên quan tới Mỹ và đồng minh. Tehran muốn dùng nguy cơ tổn thất lớn để ngăn Washington nối lại chiến dịch quân sự, nhưng những lời đe dọa này cũng có thể đẩy nguy cơ leo thang tăng cao.

Những tuần gần đây, các chỉ huy quân sự Iran liên tục đưa ra những tuyên bố cứng rắn, khẳng định nước này đã củng cố kho vũ khí và sẵn sàng sử dụng nếu Mỹ tái khởi động các hoạt động quân sự bắt đầu từ tháng 2.

Người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), Hossein Mohebbi, cuối tháng trước tuyên bố Tehran có những mục tiêu mới chưa từng bị tấn công. “Thế giới sẽ phải kinh ngạc”, ông Mohebbi nói, đồng thời khẳng định IRGC đã chuẩn bị cho một cuộc chiến kéo dài.

Những tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran kéo dài gần 9 tháng nhưng chưa có lối thoát rõ ràng. Hai bên đều tuyên bố giành thắng lợi.

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục thử nghiệm các biện pháp gây sức ép về kinh tế và quân sự nhằm buộc Tehran nhượng bộ, nhưng Iran vẫn kiên quyết chống lại những yêu cầu này. Tình huống xung đột không có diễn biến tích cực đồng nghĩa chiến tranh có thể trở lại bất cứ lúc nào.

“Cuộc chiến chưa kết thúc”, ông Mohebbi tuyên bố.

Chiến trường của Iran đã lớn hơn nhiều, có thể cả châu Âu

Một trong những thay đổi đáng chú ý trong thông điệp của Tehran là khả năng mở rộng phạm vi mục tiêu nếu giao tranh tái diễn. Các quan chức Iran đã đề cập đến khả năng tấn công cơ sở dầu khí, trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI), cũng như phá hoại các tuyến cáp internet dưới biển.

Đầu tuần trước, người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohsen Rezaei cảnh báo nước này có thể nhắm vào các tài sản của Mỹ trong khu vực, bao gồm cả những mục tiêu tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), nếu Washington tiến hành những cuộc tấn công mới.

“Nếu một đợt xung đột khác nổ ra, nhiều tuyến cáp dưới biển, trung tâm dữ liệu, cơ sở AI và các hạ tầng khác trên khắp khu vực có thể bị phá hủy”, ông Rezaei nói.

Những tuyên bố này cho thấy Iran muốn mở rộng phạm vi răn đe, không chỉ giới hạn ở các mục tiêu quân sự truyền thống. Các tài sản kinh tế như cơ sở dữ liệu, hạ tầng số và năng lượng sẽ là những điểm dễ bị tổn thương tiếp theo trong một cuộc xung đột kéo dài, đặc biệt khi chúng đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động kinh tế và an ninh của nhiều quốc gia.

Khả năng Iran tấn công các mục tiêu tại châu Âu cũng được một số chuyên gia đặt ra, dù đây được đánh giá là kịch bản leo thang rất nghiêm trọng.

Farzin Nadimi, chuyên gia cao cấp tại Viện Washington – một tổ chức chuyên nghiên cứu chính sách đối ngoại của Mỹ ở Trung Đông, nhận định nếu Tehran quyết định sử dụng các tên lửa tầm xa mới để tấn công châu Âu, những mục tiêu có thể bao gồm lực lượng Mỹ tại các căn cứ không quân ở Anh hoặc trung tâm hậu cần Ramstein ở Đức, căn cứ quân sự lớn nhất của Mỹ bên ngoài lãnh thổ nước này.

Tuy nhiên, ông Nadimi cho rằng Iran nhiều khả năng chỉ cân nhắc phương án như vậy khi xung đột leo thang đến mức đặc biệt nghiêm trọng.

Đầu tháng này, Mỹ đã điều các máy bay ném bom tầm xa đang đồn trú tại căn cứ RAF Fairford ở Anh trở về nước sau khi xuất hiện một mối đe dọa chưa được xác định cụ thể. Vài ngày trước đó, chính phủ Anh bắt giữ một số người liên quan đến nghi vấn âm mưu của Iran nhằm vào căn cứ này.

Theo ông Nadimi, Iran cũng có thể tìm cách nâng tầm các cuộc tấn công bằng những nhóm UAV phối hợp phức tạp hơn, được trang bị camera và hệ thống liên kết dữ liệu để trao đổi thông tin, điều chỉnh đường bay, tốc độ và né tránh gây nhiễu hoặc hệ thống phòng không.

Tuy nhiên, chuyên gia này lưu ý Iran chưa chứng minh được những năng lực như vậy trên thực tế, dù từng thảo luận về việc phát triển các công nghệ liên quan. Tehran cũng có thể tìm cách cải tiến tên lửa hành trình theo hướng đạt tốc độ siêu thanh và gây nhiễu các hệ thống vệ tinh phục vụ liên lạc, giám sát quân sự.

Bài toán răn đe hay leo thang của Mỹ

Trong khi các cố vấn Nhà Trắng tiếp tục thảo luận những phương án đối với Iran, Tổng thống Trump công khai tuyên bố sẽ không tiến hành hành động mới trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11. Tuy nhiên, theo CNN, một số cố vấn của ông cho biết họ chưa rõ đây có phải quyết định cuối cùng hay vẫn có thể thay đổi trước ngày bầu cử.

Các quan chức Mỹ cho biết quân đội đã xây dựng những phương án tấn công mới, trong đó có khả năng sử dụng bom GBU-43/B MOAB nhằm vào cơ sở năng lượng và hạt nhân Iran nếu ông Trump ra lệnh nối lại chiến dịch quân sự.

MOAB thường được gọi là “mẹ của các loại bom”, là loại bom thông thường lớn nhất trong kho vũ khí Mỹ. Nếu được sử dụng, đây sẽ là bước leo thang đáng kể. Tuy nhiên, việc sử dụng loại bom này vẫn là phương án đang được cân nhắc, chưa phải quyết định tấn công đã được xác nhận.

Trong khi đó, một chỉ huy quân đội Iran tuyên bố những lời cảnh báo của Washington về việc sử dụng MOAB chỉ nhằm gây sức ép tâm lý lên người dân Iran. “Người dân Iran mới là cha đẻ của mọi loại bom”, chỉ huy Alireza Sheikh nói hôm 17/10.

Tehran cũng phát đi tín hiệu về một học thuyết quân sự chủ động hơn, cho thấy Iran có thể không chờ bị tấn công trước khi hành động. Tuần trước, các tài khoản mạng xã hội của IRGC cho biết Iran đã tiến hành diễn tập trên phạm vi toàn quốc, trong đó có hoạt động phóng đồng loạt 30 tên lửa đạn đạo.

Dù những tuyên bố này chưa đủ để xác định Iran đã có đầy đủ năng lực thực hiện mọi phương án được đề cập, chúng phản ánh nỗ lực của Tehran nhằm gia tăng cảnh báo và khiến Washington phải tính toán kỹ hơn về chi phí của một chiến dịch quân sự mới.

Vấn đề nằm ở chỗ cả hai bên đều muốn chứng minh quyết tâm và buộc đối phương nhượng bộ. Nếu những tín hiệu răn đe bị diễn giải thành hành động chuẩn bị tấn công, vòng xoáy đối đầu có thể nhanh chóng vượt khỏi khả năng kiểm soát, kéo theo những hệ lụy lớn đối với an ninh khu vực, các tuyến vận tải năng lượng và kinh tế toàn cầu.