Phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gợi ý 4 trọng tâm, trong đó nhấn mạnh yêu cầu: Chuyển từ sắp xếp tổ chức sang nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và chất lượng vận hành của Đảng và hệ thống chính trị.

Theo người đứng đầu Đảng, Nhà nước, sắp xếp tổ chức bộ máy đã tạo ra cấu trúc tinh gọn hơn. Nhưng tinh gọn mới là điều kiện; mục tiêu là Đảng lãnh đạo hiệu quả hơn, Nhà nước quản trị tốt hơn, bộ máy vận hành nhanh hơn, nhân dân được phục vụ tốt hơn, mức sống thực của nhân dân được nâng cao hơn. Bước chuyển này phải bảo đảm kỷ luật nghiêm minh, tổ chức rõ ràng, quyền lực được kiểm soát, trách nhiệm được thực thi; lấy chất lượng quyết sách, hiệu quả thực hiện và niềm tin của nhân dân làm thước đo.

Phóng viên Báo điện tử Tiếng nói Việt Nam có cuộc trao đổi với PGS.TS Nguyễn Quốc Dũng – nguyên Giám đốc Học viện Chính trị khu vực II về nội dung này.

PV: Ý kiến của ông như thế nào về gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại phiên khai mạc Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV?

PGS.TS Nguyễn Quốc Dũng: Gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước làhoàn toàn đúng đắn. Hiện nay, chúng ta đang tiếp tục thực hiện những yêu cầu mà Đảng đã đề ra. Việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy mới chỉ là điều kiện, là bước khởi đầu. Bộ máy có tinh gọn đến đâu nhưng nếu không tổ chức thực hiện tốt thì kết quả cũng sẽ không có nhiều thay đổi.

Vì vậy, yêu cầu cấp bách hiện nay là phải tiếp tục tăng tốc trong quá trình tổ chức thực hiện để đạt được các mục tiêu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Đồng thời, đây cũng là yêu cầu của thời đại vì nếu chậm trễ, bỏ lỡ cơ hội, đất nước sẽ tụt hậu rất xa.

Theo tôi, ý nghĩa lớn nhất của thông điệp lần này đó là làm sao thực thi thật tốt các chủ trương đã đề ra. Qua đó nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của bộ máy cũng như năng lực lãnh đạo của Đảng. Lấy chất lượng quyết sách, hiệu quả thực hiện và niềm tin của nhân dân làm thước đo.

Với sự chỉ đạo quyết liệt đó, tôi tin rằng đất nước sẽ có thêm động lực để thực hiện các mục tiêu phát triển. Đặc biệt, năm 2026 chúng ta đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, nếu vẫn làm theo cách cũ, vẫn vận hành như cũ thì rất khó đạt được những mục tiêu lớn đã định rõ. Vì vậy, việc thực hiện tốt thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Hội nghị Trung ương lần này có ý nghĩa hết sức quan trọng.

PV:Việc kiện toàn, tinh gọn tổ chức bộ máy mới là bước đầu của cải cách. Theo ông, vì sao giai đoạn hiện nay cần tập trung vào nâng cao chất lượng vận hành của hệ thống chính trị để bảo đảm cải cách đi vào thực chất?

PGS.TS Nguyễn Quốc Dũng: Từ ngày 1/7/2025, chúng ta chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Qua hơn một năm triển khai, mô hình này đã đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy và tạo được niềm tin trong nhân dân.

Tuy nhiên, Trung ương vẫn tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu đưa các chủ trương, yêu cầu cải cách thành những hành động cụ thể. Bởi bên cạnh những cơ hội có được từ việc sắp xếp tổ chức bộ máy, hiện nay chúng ta cũng đang đứng trước những thách thức rất lớn.

Thách thức thứ nhất là bộ máy vẫn đang trong quá trình chuyển đổi, còn chịu tác động của quán tính cũ. Đội ngũ cán bộ chủ yếu được đào tạo và trưởng thành trong bộ máy cũ, vì vậy cần có thời gian để thích ứng với yêu cầu của mô hình mới.

Thách thức thứ hai đến từ bối cảnh thế giới. Hiện nay, mô hình phát triển trên thế giới đang có nhiều thay đổi, đặt ra yêu cầu rất lớn đối với việc ứng dụng khoa học, công nghệ, nhất là những thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 như AI, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo...

Những xu thế này không chờ đợi quốc gia nào. Nếu chúng ta nhanh chóng nắm bắt và tận dụng được thì sẽ tạo ra động lực mới để thực hiện hai mục tiêu chiến lược của đất nước: kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng, Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; kỷ niệm 100 năm thành lập nước, trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Vì vậy, yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng vận hành của hệ thống chính trị hiện nay xuất phát từ cả yêu cầu đổi mới ngay trong nội tại của hệ thống chính trị và đòi hỏi cấp bách của bối cảnh phát triển mới trên thế giới.

Tiếp tục sàng lọccán bộ, lựa chọn người thực sự có năng lực

PV: Theo ông, sau khi tổ chức bộ máy được sắp xếp tinh gọn, đâu là những thách thức lớn nhất trong việc chuyển từ "tinh gọn" sang "vận hành hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả"?

PGS.TS Nguyễn Quốc Dũng: Theo tôi, có rất nhiều thách thức đặt ra. Thách thức lớn nhất hiện nay là chức năng của chính quyền địa phương 2 cấp không còn chỉ dừng ở việc thực hiện các nhiệm vụ do cấp trên giao, mà phải chuyển sang quản trị toàn diện và kiến tạo phát triển.

Chức năng của một chính quyền quản trị toàn diện và kiến tạo phát triển khác với mô hình quản lý hành chính truyền thống. Nếu như trước đây chủ yếu sử dụng nguồn lực của Nhà nước, thì nay người đứng đầu địa phương phải biết huy động tổng thể các nguồn lực của Nhà nước, doanh nghiệp, xã hội và nhân dân để thực hiện các mục tiêu phát triển. Đây là yêu cầu rất mới và trên thực tế, nhiều nơi vẫn đang trong quá trình thích ứng với chức năng, nhiệm vụ mới của chính quyền địa phương hai cấp.

Thách thức thứ hai là đội ngũ cán bộ. Hiện nay, cán bộ vừa làm, vừa học để thích ứng với mô hình mới. Chuyển đổi số đã trở thành yêu cầu bắt buộc,trong khi chính quyền địa phương 2 cấp đi cùng với việc phân cấp rất mạnh. Có thể thấy, cấp xã, phường hiện nay đang đảm nhận khoảng 60-70% khối lượng công việc trước đây của cấp quận, huyện, cùng với nhiệm vụ hiện nay của cấp xã, phường.

Nếu không đẩy mạnh chuyển đổi số, không thay đổi phương thức quản lý, không biết huy động nguồn lực xã hội và truyền cảm hứng để người dân cùng tham gia thực hiện các mục tiêu phát triển thì rất khó hoàn thành nhiệm vụ. Trong khi đó, phần lớn đội ngũ cán bộ hiện nay được đào tạo theo cơ chế cũ, nên việc thích ứng với chuyển đổi số, với phương thức điều hành mới là một thách thức rất lớn. Do đó, cán bộ ngày nay nếu không tự học, tự đổi mới, tự phát triển thì sẽ bị đào thải.

Thách thức thứ ba là chuyển đổi số. Theo tôi, muốn chính quyền địa phương hai cấp vận hành hiệu quả thì phải chuyển đổi số, nếu không thì rất khó thực hiện được chức năng, nhiệm vụ mới.

Tuy nhiên, để chuyển đổi số thành công cần có 3 “sẵn sàng”.

Thứ nhất là sự sẵn sàng của Nhà nước với tư cách là cơ quan quản lý vĩ mô, phải sẵn sàng về hệ thống, từ hạ tầng số, nền tảng công nghệ, hệ thống máy chủ đến cơ sở dữ liệu.

Thứ hai là sự sẵn sàng của đội ngũ cán bộ thực thi. Nếu cán bộ không chủ động học tập, nâng cao năng lực để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số thì sẽ không hoàn thành nhiệm vụ.

Thứ balà sự sẵn sàng của người dân. Chuyển đổi số sẽ rất khó thành công nếu người dân không chủ động tham gia. Hiện nay, nhiều dịch vụ công trực tuyến đòi hỏi người dân phải tự thực hiện các thao tác trên môi trường số trước khi cơ quan nhà nước xử lý. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều người dân chưa sẵn sàng nên dồn đến các Trung tâm phục vụ hành chính công, khiến cán bộ, công chức, viên chứcphải làm thay cả những công việc lẽ ra người dân có thể tự thực hiện.

Bên cạnh đó, mặc dù đã phân cấp rất mạnh nhưng ở một số nơi, việc phân cấp về nguồn lực và thẩm quyền vẫn chưa theo kịp, vẫn còn tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm. Điều này khiến một bộ phận cán bộ gặp khó khăn trong quá trình thực thi nhiệm vụ.

Theo tôi, trong thời gian tới cần tiếp tục sàng lọc đội ngũ cán bộ, lựa chọn những người thực sự có năng lực, đáp ứng yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp, qua đó bảo đảm bộ máy vận hành hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả.

PV: Xin cảm ơn ông.