Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Kế hoạch thực hiện Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045. Trong đó, nhiều giải pháp quy mô lớn sẽ được triển khai nhằm tăng cường kiểm soát ô nhiễm không khí, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo và xây dựng cơ chế cảnh báo sớm cho người dân.

Theo kế hoạch, Bộ sẽ tập trung đầu tư, hiện đại hóa hệ thống quan trắc môi trường không khí trên phạm vi cả nước, bảo đảm dữ liệu được thu thập liên tục, phục vụ công tác quản lý và điều hành. Đồng thời, các nguồn lực xã hội hóa sẽ được huy động để lắp đặt thêm các thiết bị cảm biến giám sát, đo nhanh chất lượng không khí và kết nối dữ liệu về hệ thống quản lý tập trung.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng và vận hành Hệ thống cảnh báo, dự báo, kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí quốc gia. Hệ thống này sẽ ứng dụng công nghệ AI, Internet vạn vật (IoT) và dữ liệu lớn (Big Data) để kết nối, phân tích dữ liệu quan trắc từ các địa phương, từ đó dự báo chất lượng không khí trước 3 ngày.

Cùng với đó, Bộ sẽ xây dựng bảng điều khiển (Dashboard) và ứng dụng di động để cung cấp thông tin chất lượng không khí, dự báo và cảnh báo ô nhiễm tới cộng đồng theo thời gian thực.

Diễn tập khẩn cấp khi chất lượng không khí ở mức nguy hiểm

Theo kế hoạch, các cơ quan chức năng sẽ tổ chức diễn tập và vận hành hệ thống ứng phó khẩn cấp khi môi trường không khí ô nhiễm ở mức đặc biệt nghiêm trọng.

Đáng chú ý, khi chỉ số chất lượng không khí VN_AQI đạt từ 300 trở lên trong 3 ngày liên tiếp, chiến dịch truyền thông khẩn cấp sẽ được triển khai thông qua ứng dụng di động, truyền hình địa phương và các kênh thông tin đại chúng nhằm cảnh báo người dân.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng nghiên cứu xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành trong phòng ngừa, kiểm soát và ứng phó với các tình huống ô nhiễm không khí nghiêm trọng, đặc biệt tại vùng Thủ đô Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.

Một điểm đáng chú ý trong kế hoạch là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ viễn thám, thiết bị bay không người lái (drone) và trí tuệ nhân tạo để phát hiện sớm các nguồn gây ô nhiễm. Các đơn vị chức năng sẽ triển khai giám sát hoạt động đốt rơm rạ, đốt phụ phẩm nông nghiệp, xác định nguồn phát sinh bụi từ các công trình xây dựng bằng flycam, ảnh vệ tinh độ phân giải cao và hệ thống camera giao thông, camera an ninh.

Dữ liệu thu thập sẽ được phân tích bằng các thuật toán AI nhằm nhận diện điểm cháy, khói bụi và đánh giá mức độ ảnh hưởng đến chất lượng không khí. Bên cạnh đó, Bộ sẽ phối hợp với các địa phương tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi đốt mở chất thải, phụ phẩm nông nghiệp và công khai danh sách các trường hợp vi phạm.

Đầu tư thêm 22 trạm quan trắc không khí tự động

Theo lộ trình, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ đầu tư mới 22 trạm quan trắc chất lượng không khí tự động, liên tục trên cả nước theo quy hoạch đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Ngoài ra, các hệ thống quan trắc di động tại 3 vùng trọng điểm cũng sẽ được triển khai nhằm theo dõi bụi mịn PM2.5 và các chất ô nhiễm nguy hại khác.

Các chuyên gia sẽ tiến hành nghiên cứu, phân tích thành phần hóa học của bụi mịn PM2.5, xác định nguồn phát sinh ô nhiễm tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, từ đó xây dựng các giải pháp kiểm soát hiệu quả hơn.

Hoàn thiện chế tài xử phạt, công khai cơ sở gây ô nhiễm

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng cho biết sẽ hoàn thiện các quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường theo hướng tăng tính răn đe. Trong đó, các hành vi đốt chất thải, đốt phụ phẩm nông nghiệp, xả khí thải vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia sẽ được áp dụng các chế tài cụ thể và nghiêm khắc hơn.

Hệ thống giám sát tự động cũng sẽ được thiết lập để cảnh báo khi cơ sở phát thải vượt chuẩn hoặc mất kết nối dữ liệu kéo dài. Danh sách các cơ sở vi phạm sẽ được công bố định kỳ hàng tháng.

Song song với các giải pháp kỹ thuật, Bộ sẽ đẩy mạnh truyền thông về không khí sạch, xây dựng các chuyên trang, chuyên mục tuyên truyền, công khai thông tin chất lượng không khí và khuyến khích người dân tham gia giám sát, phản ánh các hành vi gây ô nhiễm môi trường.

Theo kế hoạch, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ sơ kết kết quả thực hiện vào cuối năm 2027 và tổng kết toàn bộ chương trình vào cuối năm 2030 để báo cáo Thủ tướng Chính phủ.