Có thể điều chỉnh mô hình 12 khu vực tuyển sinh

Trong nhiều năm qua, 12 khu vực tuyển sinh lớp 10 của Hà Nội được thiết kế dựa trên ranh giới quận, huyện. Thí sinh có hộ khẩu thường trú tại khu vực nào sẽ đăng ký nguyện vọng vào các trường thuộc khu vực đó. Nếu đăng ký từ 2 đến 3 nguyện vọng, thí sinh bắt buộc phải tuân thủ giới hạn khu vực tuyển sinh; trường hợp chỉ đăng ký 1 nguyện vọng duy nhất thì không bị khống chế địa bàn.

Mô hình này không chỉ là cách chia địa lý đơn thuần mà còn là công cụ điều tiết chỉ tiêu, hạn chế tình trạng dồn áp lực vào các trường khu vực trung tâm.

Tuy nhiên, với việc sắp xếp lại địa giới hành chính và bỏ cấp huyện, Hà Nội có thể không tiếp tục tuyển sinh lớp 10 theo 12 khu vực truyền thống như trước. Thông tin cụ thể về phương án mới hiện đang trong quá trình lấy ý kiến trước khi thành phố phê duyệt. Trao đổi với báo chí, lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Hà Nội cho biết, hiện chưa có hướng dẫn tuyển sinh cụ thể; mọi thông tin chính thức phải chờ sau khi Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội xem xét và phê duyệt. Như vậy, đến thời điểm này, chưa có văn bản chính thức nào xác nhận việc thay thế 12 khu vực bằng phương án mới.

Trước đó, vào đầu năm học 2025 - 2026, nguyên Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội Trần Thế Cương cho biết, ngành giáo dục thủ đô đang tính toán triển khai hệ thống thông tin địa lý (bản đồ số GIS) trong công tác tuyển sinh, dự kiến áp dụng từ năm học 2026 - 2027. Theo định hướng này, học sinh sẽ được phân tuyến dựa trên vị trí cư trú thực tế và khoảng cách từ nhà đến trường, thay vì phân tuyến cứng theo địa giới hành chính.

Định hướng tuyển sinh theo nơi ở thực tế cũng được lãnh đạo Bộ GD&ĐT đề cập tại một hội nghị hồi tháng 8/2025. Theo đó, từ năm học 2026 - 2027, lớp 1 và lớp 6 trên toàn quốc sẽ tuyển sinh theo nguyên tắc bảo đảm học sinh được học gần nơi ở thực tế.

Mô hình này không hoàn toàn mới. Sở GD&ĐT Thành phố Hồ Chí Minh đã thí điểm tuyển sinh đầu cấp theo bản đồ số từ năm 2023. Tuy nhiên, với lớp 10 - cấp học có tính cạnh tranh cao - việc điều chỉnh phân tuyến không đơn thuần là câu chuyện khoảng cách địa lý mà còn liên quan đến quy hoạch mạng lưới trường lớp và phân bổ chỉ tiêu.

Vừa muốn gần nhà vừa mong “trường điểm”

Trong bối cảnh phương án công lập chưa rõ ràng, một số trường trung học cơ sở (THCS) tại Hà Nội đã hỗ trợ phụ huynh hoàn thiện hồ sơ để đăng ký xét tuyển sớm vào các trường ngoài công lập. Nhiều trường tư thục cũng khởi động tuyển sinh từ cuối năm 2025 với đa dạng phương thức như xét học bạ, đánh giá năng lực, thi thử, xét học bổng.

Hiệu trưởng một trường THCS trên địa bàn phường Hoàn Kiếm cho biết, năm nay lượng phụ huynh đề nghị nhà trường photo, xác nhận học bạ để nộp hồ sơ vào trường tư có xu hướng tăng so với những năm trước. Theo bà, việc phụ huynh xin bản sao học bạ để chuẩn bị phương án dự phòng là hoạt động diễn ra hằng năm; tuy nhiên, trong bối cảnh có thông tin về sắp xếp lại địa giới hành chính, tâm lý lo lắng của phụ huynh thể hiện rõ rệt hơn.

Điều này thể hiện ở xu hướng chủ động tìm phương án dự phòng đang ngày càng rõ nét ở nhiều gia đình có con học lớp 9. Khi “đầu vào” công lập chưa được công bố cụ thể, lựa chọn ngoài công lập trở thành điểm tựa an toàn đối với không ít gia đình.

Đêm 3/3, tại Trường trung học phổ thông (THPT) Phan Bội Châu (phường Hà Đông, Hà Nội), hàng trăm phụ huynh đã xếp hàng từ sáng sớm để mua và nộp hồ sơ tuyển sinh lớp 10 năm học 2026 - 2027. Đại diện nhà trường cho biết không yêu cầu phụ huynh xếp hàng, song do lo ngại mức độ cạnh tranh vào công lập, nhiều gia đình vẫn chủ động hoàn tất thủ tục sớm để giữ chỗ dự phòng.

Nhiều phụ huynh bày tỏ ủng hộ nguyên tắc tuyển sinh gần nơi cư trú, song cho rằng, việc triển khai cần đồng bộ và minh bạch. Theo chị Trần Thị Hoa, tuyển sinh gần nhà sẽ giúp hạn chế tiêu cực phát sinh từ nhu cầu chính đáng về an toàn đi lại. Nếu phân tuyến dựa trên nơi cư trú thực tế, áp lực “chạy trường” sẽ giảm đáng kể.

Tuy nhiên, không ít phụ huynh cho rằng, khoảng cách địa lý chỉ là một phần của vấn đề. Anh Tuấn Anh (phường Cầu Giấy) nhận định: “Gần nhà là hợp lý, nhưng điều phụ huynh quan tâm nhất vẫn là chất lượng giữa các trường. Nếu chênh lệch còn lớn, tâm lý dồn vào một số “trường điểm” sẽ vẫn tồn tại”.

Không ít gia đình băn khoăn: nếu không còn cấp quận, huyện như trước, việc đăng ký nguyện vọng sẽ được tổ chức ra sao, và căn cứ phân tuyến sẽ tính theo tiêu chí nào? Một phụ huynh tại quận Thanh Xuân chia sẻ, trước đây theo phân tuyến cũ, học sinh thuộc quận sẽ đăng ký nguyện vọng vào các trường THPT trong khu vực. Tuy nhiên, sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, một số phường mới được hình thành trên cơ sở sáp nhập từ nhiều đơn vị cũ khác nhau, khiến ranh giới tuyển sinh truyền thống không còn rõ ràng như trước. “Nếu không còn tính theo quận, vậy tuyến tuyển sinh sắp tới sẽ căn cứ vào địa chỉ cư trú thực tế, phường mới hay một đơn vị hành chính khác?”, vị phụ huynh đặt câu hỏi.

Mỗi năm Hà Nội có hơn 100.000 thí sinh dự thi lớp 10, trong khi chỉ tiêu vào các trường THPT công lập đáp ứng khoảng trên 60% nhu cầu. Vì vậy, bất kỳ thay đổi nào trong cơ chế phân tuyến cũng có thể tạo ra hiệu ứng xã hội đáng kể. Điều khiến phụ huynh căng thẳng nhất lúc này không chỉ là áp lực của kỳ thi, mà là sự thiếu vắng thông tin chính thức.

Việc sắp xếp lại địa giới hành chính có thể mở ra cơ hội để rà soát, điều chỉnh chính sách tuyển sinh theo hướng linh hoạt và hiện đại hơn. Tuy nhiên, trong bối cảnh một kỳ thi vốn nhiều sức ép, cần phải ổn định, minh bạch và công bố kịp thời phương án phân tuyến nhằm bảo đảm quyền lợi và sự công bằng cho học sinh.